Τίμος Λύτρας: Το όνειρο δεν θέλει να εξηγηθεί – θέλει να σε τραβήξει μέσα

Το “Is This Your Dream?” είναι μια δουλειά που δεν σου δίνει οδηγίες χρήσης: σε βάζει κατευθείαν στο κλίμα, σαν να μπήκες σε έναν χώρο όπου κάτι έχει ήδη συμβεί, αλλά δεν ξέρεις τι. Και αυτό ακριβώς είναι το στοίχημά της για όσους δουλεύουν εικόνα: να χτίσεις ατμόσφαιρα, ένταση και υπόνοια χωρίς να «φωνάζεις» την πρόθεση.

Ο Τίμος Λύτρας μιλά για το πώς ένα υλικό που γεννήθηκε “απρόοπτα” μέσα από χρόνια φωτογράφισης άρχισε να αποκαλύπτει ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο, πώς το σκοτάδι λειτουργεί ως σκηνικό που κρύβει και ανοίγει χώρο για το άγνωστο, και γιατί ένα έργο μπορεί να είναι πιο δυνατό όταν αφήνει ερωτήματα αντί για απαντήσεις.

Αν δουλεύεις series ή σκέφτεσαι βιβλίο, κράτα αυτό: η ενότητα δεν «αποφασίζεται» πάντα από ένα concept στο χαρτί, αλλά από το πότε αρχίζεις να βλέπεις καθαρά τι επιστρέφει ξανά και ξανά στο κάδρο σου. Το “Is This Your Dream?” είναι καλό παράδειγμα για το πώς η συνέπεια στην αίσθηση μπορεί να είναι πιο σημαντική από τη γραμμική αφήγηση.

Τι ήταν το αρχικό ερέθισμα που σε οδήγησε στο “Is This Your Dream?” και πότε κατάλαβες ότι αυτό το υλικό πρέπει να γίνει ενότητα και όχι μεμονωμένες εικόνες;

Οι φωτογραφίες αυτού του έργου δεν γεννήθηκαν από μια προμελετημένη ιδέα αλλά προέκυπταν σιγά σιγά, από παλιά, μετά από φωτογραφίσεις που έκανα. Στην αρχή μου φαίνονταν παράξενες και απρόοπτες όταν τις ανακάλυπτα μέσα στα σετ των φωτογραφιών μου. Σιγά σιγά άρχισα να καταλαβαίνω πως δεν ήταν τυχαίες αλλά προέκυπταν από μια διαδικασία του υποσυνείδητού μου που με οδηγούσε να κάνω αυτά τα κλικ. Σχετικά σύντομα, όταν αντιλήφθηκα οτι πρόκειται για ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο και όταν ο αριθμός αυτών των φωτογραφιών αυξήθηκε, κατάλαβα πως έχω στα χέρια μου ένα υλικό που με καλεί να το διαχειριστώ σαν ενότητα.

Το σκοτάδι είναι κεντρικό στοιχείο στη δουλειά. Πώς το αντιμετώπισες: ως αισθητική επιλογή ή ως εννοιολογικό εργαλείο αφήγησης;

Το σκοτάδι για μένα δεν είναι απλώς μια αισθητική επιλογή, είναι κάτι που με τραβάει πολύ σαν περιβάλλον. Ένα μεγάλο μέρος των φωτογραφιών μου είναι τραβηγμένες νύχτα ή με λυκόφως, οπότε είναι ουσιαστικά ένα φωτογραφικό περιβάλλον πολύ οικείο για μένα. Θεωρώ πως είναι ένα αναπόσπαστο στοιχείο αυτής της δουλειάς, πως λειτουργεί σαν σκηνικό και υπονοεί, κρύβει, δημιουργεί χώρο για το άγνωστο.

Οι εικόνες λειτουργούν σαν θραύσματα και όχι σαν γραμμική ιστορία. Τι σε οδήγησε σε αυτή τη μη-γραμμική δομή;

Η δομή του έργου είναι άμεσα συνδεδεμένη με τον τρόπο που λειτουργούν τα όνειρα. Όταν ονειρευόμαστε, πολύ συχνά οι εικόνες που “βλέπουμε” αλλάζουν ριζικά και συχνά οι μεταβάσεις από το ένα θέμα στο άλλο είναι απότομες. Αυτό το στοιχείο της ασυνέχειας αποτυπώνεται πολύ και στο “Is This Your Dream?” και νομίζω πως είναι ένα βασικό στοιχείο του έργου.

Πότε ξέρεις ότι μια φωτογραφία «ανήκει» στη σειρά, ειδικά όταν δεν υπάρχει ξεκάθαρη πλοκή;

Γενικά δουλεύω πολύ διαισθητικά το φωτογραφικό μου υλικό. Έτσι και εδώ, ουσιαστικά υπακούω στις αισθήσεις μου. Όταν νιώθω ότι κουβαλάει την ίδια ατμόσφαιρα, την ίδια εσωτερική ένταση με τις υπόλοιπες, τότε ξέρω ότι ανήκει στη σειρά. Είναι μια διαδικασία καθαρά διαισθητική.

Σε σχέση με τις προηγούμενες ατομικές σου εκθέσεις (φωτογραφία δρόμου και υπέρυθρη φωτογραφία), τι άλλαξε ουσιαστικά στον τρόπο που σκέφτεσαι και δουλεύεις την εικόνα;

Δεν μπορώ να πω πως άλλαξε κάτι ριζικά. Και οι δύο προηγούμενες εκθέσεις μου ήταν αποτέλεσμα αρκετών ετών φωτογράφισης. Φωτογραφία δρόμου κάνω συνέχεια, και αυτό πιστεύω πως αποτυπώνεται και στο “Is This Your Dream?”. Παράλληλα, η υπέρυθρη φωτογραφία είναι ένα κομμάτι του φωτογραφικού μου εαυτού που είναι ενεργό εδώ και πολλά χρόνια, όπως θα θυμούνται και πολλοί παλιοί μου φίλοι φωτογράφοι. Με την υπέρυθρη, κάποια στιγμή απλά ήρθε η ώρα να παρουσιάσω το υλικό μου. Γενικά το υλικό και των τριών εκθέσεων, μια και τις συζητάμε και τις τρεις μαζί, δημιουργήθηκε παράλληλα, σε μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν είναι μια γραμμική συνέχεια του ενός θέματος μετά το άλλο.

Το “Is This Your Dream?” παρουσιάζεται ταυτόχρονα ως έκθεση και ως φωτογραφικό βιβλίο. Πώς άλλαξε η σχέση σου με το υλικό όταν το δούλεψες για το χαρτί;

Αυτή είναι μια πολύ ωραία ερώτηση. Η απάντηση είναι πως η εμπειρία της δημιουργίας ενός βιβλίου είναι φανταστική και πολύ ξεχωριστή. Θα συνιστούσα σε όλους τους φίλους φωτογράφους, όσοι δεν το έχουν κάνει ήδη, να το δοκιμάσουν κάποια στιγμή. Από την αρχή της διαδικασίας της επιλογής έως και το τελικό τυπωμένο αποτέλεσμα, η όλη αίσθηση είναι ιδιαίτερη, όπως είναι ιδιαίτερη και η αίσθηση του ξεφυλλίσματος ενός βιβλίου σε σύγκριση με το να βλέπει κανείς φωτογραφίες στην οθόνη του υπολογιστή. Το βιβλίο έχει υλική υπόσταση, βάρος, αφή, είναι ένα αντικείμενο που μπορείς να κρατήσεις, να μυρίσεις. Επιπλέον, ένα βιβλίο δίνει πάντα την αίσθηση μιας ολοκληρωμένης δουλειάς. Οπότε ναι, όταν ήρθε η ώρα το υλικό να γίνει βιβλίο, όλη η αίσθηση τόσο της διαδικασίας όσο και της ολοκλήρωσης μου έδωσε μεγάλη ικανοποίηση μια και ένιωσα ότι το έργο μου απέκτησε μια νέα διάσταση.

Υπάρχουν εικόνες που λειτουργούν διαφορετικά στον εκθεσιακό χώρο σε σχέση με το βιβλίο;

Ναι, η αλήθεια είναι πως θεωρώ οτι το βιβλίο είναι μία ολοκληρωμένη δουλειά και σε αυτό η σειρά των εικόνων είναι καθορισμένη. Παρότι η αφήγηση δεν είναι γραμμική, υπάρχει μια λογική που συνδέει τις φωτογραφίες και δημιουργεί μια αίσθηση συνέχειας. Το βιβλίο είναι μια ολοκληρωμένη εμπειρία και τελικά κάθε σελίδα οδηγεί στην επόμενη. Στην έκθεση από την άλλη έπρεπε να επιλέξουμε τις μισές φωτογραφίες, οπότε ο εκθεσιακός χώρος λειτουργεί ουσιαστικά σαν οπτικός προθάλαμος του βιβλίου, σαν μια εισαγωγή που αφήνει τον θεατή να φανταστεί το υπόλοιπο.

Πόσο σημαντικός ήταν ο ρόλος της επιμέλειας της Δώρας Λαβαζού στη διαμόρφωση της τελικής αφήγησης;

Πολύ σημαντικός όπως πάντα, και λέω όπως πάντα γιατί με τη Δώρα συνεργαζόμαστε χρόνια. Είναι σαφές πως η επιμέλεια δεν είναι απλώς μια τεχνική διαδικασία αλλά ένας διάλογος και μια ανταλλαγή οπτικών που μπορεί να αλλάξει την κατεύθυνση ενός έργου. Η συμβολή της στη διαμόρφωση της τελικής αφήγησης ήταν κρίσιμη καθώς λειτούργησε ως ο έμπειρος μη συναισθηματικός θεατής. Από την άλλη πρέπει να ομολογήσω πως επειδή το συγκεκριμένο έργο θεωρώ πως κουβαλάει μια πολύ προσωπική ματιά, σε κάποια σημεία ήμουν επίμονος σχετικά με την πολύ προσωπική μου οπτική.

Για έναν φωτογράφο που θέλει να περάσει από μεμονωμένες εικόνες σε series ή βιβλίο, ποιο είναι το πιο δύσκολο σημείο αυτής της μετάβασης;

Γενικά θεωρώ πως ο φωτογράφος πρέπει να είναι ειλικρινής με τον εαυτό του, να μη θέλει να δημιουργήσει κάτι για να αρέσει σε άλλους αλλά επειδή το πιστεύει, επειδή πράγματι πηγάζει από μέσα του. Το δυσκολότερο σημείο ίσως είναι η αρχή της σύνταξης του έργου. Εκεί ο φωτογράφος παίρνει τις τελικές αποφάσεις για το τι θέλει τελικά να δείξει. Στη συνέχεια, θεωρώ πως η εξέλιξη του έργου τον παρασύρει ευχάριστα. Βέβαια αυτή είναι η δική μου πιο διαισθητική και αυθόρμητη οπτική. Δεν είμαστε όλοι ίδιοι χαρακτήρες και θα υπάρχουν πολύ διαφορετικές απόψεις και πιο αναλυτικές ή πιο αυστηρά δομημένες προσεγγίσεις αυτού του θέματος.

Το έργο δεν «εξηγεί» πλήρως τον εαυτό του. Σε ενδιαφέρει ο θεατής να μείνει με ερωτήματα αντί για απαντήσεις;

Από τον τίτλο ήδη το έργο θέτει ένα ερώτημα. Γενικά νομίζω πως το έργο είναι αρκετά σαφές στο τι θέλει: θέλει να προκαλέσει τον θεατή να εξερευνήσει τα όνειρά του. Θέλω ο θεατής να σταθεί μπροστά στις εικόνες και να αναρωτηθεί: «Έχω δει κάτι παρόμοιο στα όνειρά μου; Τι μου θυμίζει αυτή η αίσθηση; Τι κομμάτι του εαυτού μου αποκαλύπτει;» Η πρόθεση δεν είναι να εξηγήσω, αλλά να προκαλέσω. Να αφήσω τον θεατή να πλάσει τη δική του αφήγηση, να του γεννηθούν ερωτήματα που θα τον ακολουθήσουν και μετά την έξοδο από τον χώρο της έκθεσης. Για μένα η δύναμη της φωτογραφίας δεν είναι στο να κλείνει ιστορίες, αλλά στο να τις ανοίγει.

Πόσο χώρο αφήνεις στο ασυνείδητο και πόσο στον έλεγχο όταν δουλεύεις ένα τόσο εσωτερικό project;

Πολύ περισσότερο χώρο αφήνω στο ασυνείδητο. Η αλήθεια όμως είναι πως έτσι ξεκινάω όλα τα projects μου. Απλά σε άλλες δουλειές υπάρχουν πράγματι στάδια όπου δίνω σημασία στη λεπτομέρεια και στον έλεγχο. Στο συγκεκριμένο έργο πάντως, το ασυνείδητο ήταν η κύρια κινητήρια δύναμη, άμεσα συνδεδεμένη με την αίσθηση του απρόβλεπτου που χαρακτηρίζει τα όνειρα.

Υπάρχει κάποιο σημείο της διαδικασίας που ένιωσες ότι η δουλειά σε πήγε αλλού από εκεί που αρχικά σχεδίαζες;

Για να πω την αλήθεια, όχι. Από την αρχή είχα ξεκάθαρα στο μυαλό μου το τι ήθελα να βγάλω και ποιά θα ήταν τα κομμάτια του πάζλ. Αντίθετα μπορώ να πω πως ευχαριστήθηκα πολύ τη διαδικασία της σύνθεσης του έργου γιατί σε κάθε βήμα έβλεπα πως αυτό που διαμορφωνόταν ήταν τελικά αυτό που είχα στο μυαλό μου στην αρχή.

Τι ρόλο παίζει ο χρόνος (παύσεις, σιωπές, επαναλήψεις) στη δική σου φωτογραφική αφήγηση;

Στο συγκεκριμένο έργο δεν ήθελα ο χρόνος να παίζει σημαντικό ρόλο. Θέλω να περιγράφεται μία κατάσταση στην οποία αιωρείται ο θεατής και παρασύρεται από τα οπτικά ερεθίσματα, χωρίς να καθοδηγείται από μία ακολουθία. Περιμένω να εξαρτάται από τον ίδιο το θεατή το πόσο γρήγορα ή αργά θα αντιδράσει σε αυτά τα ερεθίσματα και με τι ρυθμό θα περάσει από τη μία οπτική κατάσταση στην άλλη.

Μετά το “Is This Your Dream?”, νιώθεις ότι αυτός ο εσωτερικός άξονας θα συνεχίσει να σε απασχολεί ή ήταν μια συγκεκριμένη στάση στον δρόμο σου;

Δεν νομίζω πως έχω απάντηση σε αυτό. Αυτό το έργο, όπως ανέφερα και παραπάνω, ήταν το αποτέλεσμα μιας μακροχρόνιας εσωτερικής διαδικασίας που διαδραματιζόταν στο περιθώριο των φωτογραφίσεών μου. Το πόσο θα συνεχίσει να με “βασανίζει” στο μέλλον, σε αυτή τη μορφή ή σε κάποια αντίστοιχη, ειλικρινά δεν το ξέρω. Νομίζω πως απλά ο χρόνος θα δείξει αν τελικά θα επιστρέψω σε αυτό το θέμα ή αυτό θα μεταμορφωθεί σε κάτι διαφορετικό.

Ποια είναι, για σένα, η μεγαλύτερη παγίδα όταν κάποιος προσπαθεί να δουλέψει το «σκοτάδι» στη φωτογραφία;

Πιστεύω πως η μεγάλη παγίδα είναι η ίδια σε όλα τα φωτογραφικά έργα: ο εντυπωσιασμός. Το σκοτάδι είναι μια φόρμα που έχει μια βαρύτητα από μόνη της, καθώς μπορεί να κρύβει, να υπονοεί, να τρομάζει. Είναι μια κατάσταση μη οικεία στον περισσότερο κόσμο μια και η νύχτα συνδέεται με τον ύπνο και την απουσία δραστηριότητας. Έτσι, ο φωτογράφος κινδυνεύει να πέσει στην παγίδα αν δεν είναι ειλικρινής με τον εαυτό του και το έργο του και αν απλά στηρίζεται στο στοιχείο του σκοταδιού μόνο και μόνο για να εντυπωσιάσει.

Τι σε ενδιαφέρει περισσότερο σήμερα: η εικόνα ως αισθητικό αποτέλεσμα ή ως διαδικασία σκέψης;

Θα έλεγα οτι με ενδιαφέρει κυρίως το αισθητικό αποτέλεσμα. Θεωρώ κάτι επιπλέον το να αποκαλύπτεται μια ενδιαφέρουσα διαδικασία σκέψης από πίσω αλλά δεν το θεωρώ προαπαιτούμενο για να εκτιμήσω ένα φωτογραφικό έργο. Πιστεύω πως η ένταση που δίνει μία καλή φωτογραφία είναι το κύριο ζητούμενο. Γι’ αυτό και ποτέ δεν ασχολούμαι με το να περιγράψω τη διαδικασία πίσω από το αποτέλεσμα ή να παρουσιάζω εξηγήσεις για το πώς δημιουργήθηκε. Να πω την αλήθεια δεν το αποζητώ ούτε όταν παρατηρώ δουλειές άλλων φωτογράφων.

Αν το “Is This Your Dream?” ήταν ερώτηση προς τον ίδιο σου τον εαυτό, τι θα ήθελες να σου απαντήσει;

Η αλήθεια είναι ότι σε ένα βαθμό το έργο ξεκίνησε σαν μια ερώτηση προς τον ίδιο μου τον εαυτό. Οπότε τελικά αυτό που παρουσιάζω, οι φωτογραφίες, οι καταστάσεις που περιγράφουν έμμεσα, οι προκλήσεις μετάβασης από μία αίσθηση σε μια άλλη, είναι κομμάτια της απάντησης. Αλλά μάλλον στα όνειρα υπάρχουν πολλές διαστάσεις και απαντήσεις, πολλές εκδοχές ανάγνωσής τους που μάλλον αλλάζουν με τον χρόνο και την εμπειρία. Τελικά, φαίνεται πως το ερώτημα μένει εκεί, ανοιχτό, να μας καλεί να επιστρέφουμε ξανά και ξανά, για να αναρωτηθούμε ποιο είναι το δικό μας όνειρο.

Ο Τίμος Λύτρας γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα και ασχολείται με την καλλιτεχνική φωτογραφία εδώ και δεκαετίες, με θεματολογία που ακουμπά την ανθρώπινη καθημερινότητα αλλά πάντα με μια υπόνοια που μένει «κάτω από την επιφάνεια». Έχει συμμετάσχει σε πάνω από 30 ομαδικές εκθέσεις στην Ελλάδα, τη Γαλλία και την Αγγλία και έχει παρουσιάσει δουλειά του σε τρεις ατομικές εκθέσεις στην Αθήνα και το Λονδίνο. Για όσους θέλουν να δουν περισσότερα από τη δουλειά του, τον βρίσκουν στο Instagram ως @timos_l.

Το φωτογραφικό βιβλίο του “Is This Your Dream?” μπορεί να το προμηθευτεί κανείς είτε απευθείας από τον ίδιο μέσω email, είτε από την iFocus Photo Gallery (Ιπποκράτους 13, Αθήνα 106 79). Η τιμή είναι 25€ + ΦΠΑ, ενώ τα έξοδα αποστολής επιβαρύνουν τον αγοραστή. Για πληροφορίες, τιμές, επιλογές (μεγέθη, κάδρα) και παραγγελίες από τις εικόνες της έκθεσης, η επικοινωνία γίνεται και πάλι στο email του: e.lytras@yahoo.gr.

Για όσους θέλουν να επισκεφθούν την έκθεση, τα εγκαίνια είναι το Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2026 στις 19:30 και η διάρκεια της έκθεσης είναι 10–18 Ιανουαρίου 2026, στην iFocus Photo Gallery (Ακαδημίας 57 & Ιπποκράτους 13, εντός στοάς Όπερας), τηλέφωνο 210 3647088.

Αν υπάρχει κάτι που μένει από αυτή τη συζήτηση, είναι ότι η σειρά δεν χρειάζεται να «αφηγείται» με τον συμβατικό τρόπο για να είναι συνεκτική. Αρκεί να κρατά σταθερό τον παλμό της: την ατμόσφαιρα, την ένταση και τον χώρο για το άγνωστο.

Όλες οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία του Τίμου Λύτρα και χρησιμοποιούνται με ρητή άδεια χρήσης για το pttl. Η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση ή οποιαδήποτε άλλη χρήση τους, ολική ή μερική, χωρίς προηγούμενη άδεια της δημιουργού, δεν επιτρέπεται.

Απέκτησε το Luminar με έκπτωση, με τον κωδικό pttl20,
κάνε κλικ στην εικόνα

Αναζητήστε όλα τα νέα προϊόντα στο κατάστημα
Ρεπέλλα Φωτογραφικά.