Άντζελα Χριστοφίλου: Όταν η φωτογραφία παίρνει θέση και γίνεται πράξη διαμαρτυρίας

Η Άντζελα Χριστοφίλου, φωτογράφος με έδρα το Λονδίνο, «κλείνει» μια δεκαετία διαδηλώσεων σε ένα DIY zine που δεν θέλει απλώς να δείξει εικόνες, αλλά να κρατήσει ενεργό ένα αρχείο που αφορά όλους όσοι πιστεύουν στη δύναμη της φωτογραφίας ως μαρτυρία.

Το όνομά της μπορεί να το έχεις ήδη πετύχει από το Church Bingo, το φωτογραφικό βιβλίο της που κυκλοφόρησε από την Pendle Press το 2023 και παρουσιάστηκε την ίδια χρονιά σε The Guardian και The Independent. Το 2025, το νέο της zine Protest Photographs 2015–2025 μπήκε και στη λίστα της LensCulture “Favorite Photobooks 2025: The Big List”, δίνοντας σε μια DIY έκδοση την προβολή που συνήθως κερδίζουν πολύ μεγαλύτερες παραγωγές.

Αυτό που αλλάζει είναι ότι το Protest Photographs 2015–2025 αντιμετωπίζει το φωτογραφικό αρχείο ως εργαλείο δράσης (και όχι ως “portfolio”), απευθύνεται σε δημιουργούς εικόνας που καλύπτουν κοινωνικά κινήματα με συνέπεια και ευθύνη, και έρχεται τώρα που στο Ηνωμένο Βασίλειο οι περιορισμοί στις διαδηλώσεις σκληραίνουν και η συζήτηση για το ποιος ελέγχει την αφήγηση γίνεται πιο πιεστική.

Η ίδια κινείται ανάμεσα στη φωτογραφία, την υποκριτική, την εκφώνηση και τη μουσική, με έργο που εστιάζει στα ανθρώπινα δικαιώματα, τον ακτιβισμό και τις προσωπικές αφηγήσεις που διαμορφώνουν τη συλλογική μνήμη. Στο zine συμπυκνώνει εικόνες από πλήθος κινημάτων, με θεματική ροή και χρονολογία σε κάθε φωτογραφία, ώστε το υλικό να λειτουργεί ταυτόχρονα ως αφήγηση και ως τεκμήριο.

Γιατί έχει σημασία για δημιουργούς εικόνας
Γιατί ανοίγει ξεκάθαρα το ερώτημα «τι κάνουμε με το αρχείο μας» όταν δεν θέλουμε να μείνει σε δίσκους, αλλά να συνεχίσει να δουλεύει στον κόσμο. Και γιατί βάζει στο κέντρο τη σχέση εικόνας–ευθύνης: από την επιλογή κάδρου μέχρι το πού και πώς θα χρησιμοποιηθεί μια φωτογραφία σε καμπάνιες, κοινότητες και εκπαιδευτικά περιβάλλοντα.

Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το Protest Photographs 2015–2025 και ποιο ήταν το αρχικό σου κίνητρο να το κάνεις zine;

Η ιδέα προέκυψε επειδή το αρχείο μου ανήκει σε εκείνη την περίοδο και, μετά από 10 χρόνια, άρχισα να σκέφτομαι τι θα μπορούσα να κάνω με αυτό. Πολλοί άνθρωποι μου είχαν προτείνει να κάνω ένα βιβλίο κτλ., και για μένα είναι σημαντικό οι φωτογραφίες να συνεχίσουν να ευαισθητοποιούν και να έχουν ακόμη σκοπό — να «ενεργοποιηθεί» το αρχείο με κάποιον τρόπο. Ήθελα επίσης να είναι ένα βιβλίο όπου τα έσοδα θα επιστρέφουν πίσω στα κινήματα, και συγκεκριμένα στην Παλαιστίνη για την πρώτη έκδοση. Παράλληλα, η φίλη μου η Tamara ασχολείται με τη DIY αυτοέκδοση βιβλίων, οπότε όλο αυτό γεννήθηκε πολύ φυσικά.

Γιατί επέλεξες το χρονικό πλαίσιο 2015–2025; Υπάρχει κάποιο σημείο-καμπή μέσα σε αυτή τη δεκαετία;

Ξεκίνησα να φωτογραφίζω διαδηλώσεις στο Λονδίνο και να συμμετέχω πιο ενεργά σε αυτές το 2015, και τώρα που περνά μια δεκαετία, μου φάνηκε ότι είναι μια καλή στιγμή για να παρουσιάσω το έργο μέσω zine. Νομίζω επίσης ότι έχω φωτογραφήσει ένα τόσο μεγάλο εύρος δράσεων, μικρής και μεγάλης κλίμακας, που το έργο αισθάνεται ολοκληρωμένο. Επιπλέον, στο Ηνωμένο Βασίλειο νέοι νόμοι περιορίζουν τις διαδηλώσεις και η πιθανότητα να συλληφθείς για το δικαίωμα στην ελευθερία λόγου είναι μεγάλη, οπότε ένιωσα πολύ σημαντικό να δημιουργηθεί ένα έργο που σχετίζεται με τις διαδηλώσεις, ώστε να αναδεικνύεται το δικαίωμά μας στη συνάθροιση και να ευαισθητοποιούνται οι άνθρωποι για κοινωνικά ζητήματα, εμπνέοντας δράση και κοινοτική αλληλεγγύη. Νομίζω επίσης ότι οι φωτογραφίες είναι ένα πολύ ισχυρό εργαλείο για αυτό, και ήθελα να παίξω κι εγώ τον ρόλο μου προσπαθώντας να συμβάλλω στην αλλαγή.

Ποια ήταν τα βασικά κριτήρια επιλογής των φωτογραφιών από ένα αρχείο χιλιάδων εικόνων;

Ήθελα να εκπροσωπηθεί ένα ευρύ φάσμα κινημάτων και αιτημάτων, αλλά δυστυχώς αναγκάστηκα να αφήσω κάποια εκτός, καθώς οι σελίδες στα zines είναι περιορισμένες. Στο πρώτο zine ήθελα να παρουσιάσω ένα όσο το δυνατόν πιο ευρύ φάσμα, και αυτά τα κινήματα είναι επίσης intersectional. Υπάρχουν εικόνες που έχω ξεχωρίσει, που έχουν παρουσιαστεί ξανά, οπότε επέλεξα αυτές που ξέρω ότι είναι δυνατές και αισθάνομαι υπερήφανη γι’ αυτές. Σκέφτηκα επίσης διαφορετικά καδραρίσματα, πλάνα δράσης μαζί με πορτρέτα, ενέργειες και αναπαραστάσεις διάφορων πτυχών μιας διαδήλωσης, αλλά όλα μαζί αφηγούνται μια ιστορία.

Τι θέλεις να «μένει» στον θεατή/αναγνώστη όταν κλείνει το zine; Ποιο είναι το βασικό του μήνυμα;

Είναι κι αυτό που έγραψα και στο zine: ελπίζω αυτές οι εικόνες να μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως μια μορφή διαμαρτυρίας και να στηρίζουν άτομα και ομάδες σε εκπαιδευτικά πλαίσια, κοινοτικούς χώρους και καμπάνιες, ή απλώς να μοιράζονται με ανθρώπους ως υπενθύμιση ότι ήταν εκεί, κρατώντας ένα πανό, παίρνοντας δράση, διεκδικώντας αλλαγή, ίσα δικαιώματα και έναν καλύτερο τρόπο ζωής.

Υπάρχει φωτογραφία ή σειρά μέσα στο zine που για σένα είναι η «καρδιά» του; Γιατί;

Ίσως οι τελευταίες εικόνες είναι για μένα η «καρδιά» του zine, γιατί συνέβαινε να πηγαίνω σε αυτές τις διαδηλώσεις ενώ δημιουργούσα το zine και συνεχίζαμε να προσθέτουμε νέες εικόνες καθώς τα γεγονότα εξελίσσονταν, όπως συλλήψεις αθώων ανθρώπων που διαδήλωναν κατά της γενοκτονίας των Παλαιστινίων, ανάμεσά τους ηλικιωμένων και ατόμων με αναπηρίες, ενώ το zine ήταν ακόμα σε διαδικασία δημιουργίας. Ένιωσα ότι ήταν πολύ αληθινό και είχα μεγαλύτερη ανάγκη να δείξω όσα συμβαίνουν. Συνέχιζα λοιπόν να προσθέτω περισσότερα, και φυσικά στις περισσότερες από αυτές τις διαδηλώσεις, όπως φαίνεται στο zine, οι αγώνες συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες στην παραγωγή;

Η ροή της δουλειάς ήταν πολύ ομαλή, από πριν όμως ήξερα ότι υπήρχαν περιορισμοί στον αριθμό των σελίδων για ένα zine και περιορισμένος χώρος για κείμενο. Αυτό καθόρισε και πλαισίωσε τη δουλειά, κάνοντάς την πιο εύκολη, και με αυτόν τον τρόπο εστίασα στη δύναμη της εικόνας να μιλήσει από μόνη της. Βέβαια θα ήθελα να είχα τον διπλάσιο αριθμό σελίδων, για να μην αφήσω κανένα κίνημα απέξω.

Τι ρόλο έπαιξε η συνεργασία σου με τη Road Less Travelled Press και την Tamara Rabea στην τελική μορφή του zine;

Αυτό έκανε τη δουλειά ομαλή και ρέουσα, γιατί το zine βασίζεται σε χρόνια φιλίας, συνεργασίας και κοινής κατεύθυνσης στη φωτογραφία διαμαρτυρίας και τον ακτιβισμό. Η Tamara είναι η ίδια φωτογράφος, διδάσκει σε πανεπιστήμια στην Αγγλία, είναι ακτιβίστρια και αυτοεκδότρια, οπότε όλη η διαδικασία ήταν φυσική για εμάς. Η ματιά της με βοήθησε πολύ στο στήσιμο, και έχουμε επίσης κάνει και άλλα πρότζεκτ μαζί στο παρελθόν. Η DIY αυτοέκδοσή της, Road Less Travelled Press, που ξεκίνησε το 2021, λειτουργεί ως ένας χώρος αμοιβαίας μάθησης, συνεργασίας και DIY εκδόσεων. Στόχος της είναι να παράγει και να διακινεί μικρής κλίμακας εκδόσεις που εξερευνούν την ατομική και συλλογική δράση στον δημόσιο χώρο, ως κοινό έδαφος φροντίδας.

Πώς αποφάσισες να δώσεις τα έσοδα στο Medical Aid for Palestinians (MAP); Τι σημαίνει αυτό για σένα μέσα στο πλαίσιο της δουλειάς σου;

Για μένα, η φωτογραφία αυτού του είδους ξεκινά πρώτα από την ανθρώπινη πλευρά: είσαι άνθρωπος που θέλει να βοηθήσει, να συμβάλει στα ανθρώπινα δικαιώματα, στο κοινό καλό και στην αλλαγή. Αυτή ήταν η βάση πάνω στην οποία ξεκίνησα να φωτογραφίζω, προσεγγίζοντας το έργο από την οπτική της υποστήριξης των κινημάτων και της προσφοράς. Νομίζω ότι όλοι μπορούμε να το κάνουμε αυτό στην κοινωνία μας με διαφορετικούς τρόπους ο καθένας, για μένα αυτό είναι η φωτογραφία. Το zine έχει ως σκοπό τα έσοδά του να πηγαίνουν στα κινήματα, στην Παλαιστίνη για αυτή την πρώτη έκδοση. Βλέπουμε μια γενοκτονία ενός ολόκληρου πληθυσμού σε ζωντανή μετάδοση και ένιωθα την ανάγκη οι εικόνες να συνεχίσουν να υπηρετούν έναν σκοπό. Κάλυψα μόνο τα έξοδα εκτύπωσης, χωρίς να κρατήσω κέρδος, και τα υπόλοιπα χρήματα δόθηκαν εκεί που έπρεπε. Θέλω η δουλειά μου γύρω από τη φωτογραφία διαμαρτυρίας να γίνεται για τον σωστό σκοπό και με τη σωστή πρόθεση.

Πώς ένιωσες όταν το zine επιλέχθηκε στη λίστα της LensCulture με τα αγαπημένα photobooks του 2025, και τι αντίκτυπο είχε αυτό στην πορεία/απήχησή του;

Ήταν πολύ καλό, γιατί πρόκειται για μια DIY δουλειά, χωρίς εκδοτική υποστήριξη από μεγάλο οίκο, δεν είχα κάνει press release ή κάποια μεγάλη προώθηση, μόνο από στόμα σε στόμα και στα δικά μας δίκτυα. Σχεδιαστικά είναι απλό και με ένα χαρτόνι που θυμίζει τα πλακάτ διαδηλώσεων, και ένιωσα υπερήφανη που αναγνωρίστηκε η δουλειά και οι εικόνες είχαν απήχηση. Το zine είχε σχεδόν εξαντληθεί πριν το feature στη LensCulture, και τώρα μένουν μόνο λίγα, οπότε ίσως τυπώσω κι άλλα, γιατί ο κόσμος θέλει να το υποστηρίξει.

Έχεις πει ότι για σένα η φωτογράφιση διαμαρτυρίας είναι μια μορφή ακτιβισμού. Πώς ορίζεις αυτή τη θέση στην πράξη;

Πρόκειται για φωτογραφία από ανθρώπους που παίρνουν θέση, είτε είναι επαγγελματίες είτε όχι. Η φωνή σου είναι η κάμερα, αλλά βρίσκεσαι εκεί για να στηρίξεις και να σταθείς δίπλα στο κίνημα, σεβόμενος τον σκοπό και συμμετέχοντας και ο ίδιος στη διαμαρτυρία, γιατί πολλά από αυτά τα ζητήματα μας αφορούν όλους. Είναι απλώς ένας επιπλέον ρόλος μέσα σε μια διαδήλωση. Η φωτογράφιση ενός κινήματος είναι επίσης ένας τρόπος διατήρησης της ιστορικής και πολιτιστικής μνήμης: να είσαι μάρτυρας και να κρατάς αρχείο. Η τεκμηρίωση αυτών των διαδηλώσεων δείχνει ότι οι άνθρωποι ήταν εκεί, ότι διαδήλωσαν — και αυτό είναι σημαντικό όχι μόνο για το παρόν, αλλά και για τις μελλοντικές γενιές. Έτσι, πέρασα χρόνια πηγαίνοντας εβδομαδιαία σε διαδηλώσεις, αφιερώνοντας τον ελεύθερο χρόνο μου για να υποστηρίξω και να μοιραστώ μηνύματα γύρω από ζητήματα που με αφορούν προσωπικά ή στα οποία είμαι σύμμαχος. Δεν πουλάω τις φωτογραφίες μου σε μέσα ενημέρωσης ή πρακτορεία, γιατί δεν έχω έλεγχο πάνω στην αφήγηση ή στο πλαίσιο στο οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθούν — εκτός αν υπάρχει προσυμφωνία, για παράδειγμα ότι θα γράψω εγώ το κείμενο και θα πρόκειται για ρεπορτάζ δικό μου ή κάποιου συνεργάτη μου. Αντίθετα, διανέμω τις φωτογραφίες απευθείας στα γκρουπ και στους ανθρώπους που τις χρειάζονται, ώστε να μπορούν να τις χρησιμοποιήσουν στις καμπάνιες τους. Τα τελευταία χρόνια, πολλά ακτιβιστικά γκρουπ ή οργανισμοί έχουν χρηματοδότηση ή λειτουργούν σε μεγαλύτερη κλίμακα, οπότε χρειάζονται φωτογράφο για την καταγραφή των δράσεών τους. Έχοντας χτίσει σχέσεις εμπιστοσύνης όλα αυτά τα χρόνια, βρίσκομαι συχνά σε άμεση επαφή με τα κινήματα και τις ομάδες, γνωρίζω πότε και πού γίνονται οι δράσεις και είμαι παρούσα σε πολλές από αυτές. Κατά καιρούς μου αναθέτουν δουλειά μέσω commissioning, όπως για παράδειγμα η Greenpeace αλλά και άλλοι, λιγότερο γνωστοί οργανισμοί. Με αυτόν τον τρόπο μπορώ να συντηρώ τη φωτογραφική μου πρακτική, δουλεύοντας για σκοπούς που με ενδιαφέρουν, και ταυτόχρονα να συνεχίζει να χτίζεται το αρχείο.

Πώς ισορροπείς ανάμεσα στο να είσαι «μέσα» στο γεγονός και στο να κρατάς καθαρή ματιά ως φωτογράφος;

Είμαι ξεκάθαρα «μέσα» στο γεγονός — συμμετέχω στη διαδήλωση και δεν τη βλέπω ως εξωτερική παρατήρηση. Δεν είμαι φωτορεπόρτερ τύπου ή δημοσιογράφος, ούτε φωτογραφίζω από τη θέση του ουδέτερου παρατηρητή. Υποστηρίζω τα κινήματα που φωτογραφίζω, οπότε ναι, με αυτή την έννοια είμαι ξεκάθαρα τοποθετημένη. Και δεν θεωρώ ότι η ουδετερότητα ή μια υποτιθέμενη «ισορροπία» είναι απαραίτητη ή καν εφικτή, ειδικά όταν μιλάμε για διαδηλώσεις ενάντια σε γενοκτονίες ή σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Στο δικό μου αρχείο δεν θα βρει κανείς γενικά «και τις δύο πλευρές» ή αντιδιαδηλώσεις — αυτό είναι μια επιλογή που κάνει ο καθένας διαφορετικά. Εγώ εστιάζω στο ίδιο το κίνημα, στη συλλογικότητα και στα αιτήματά του, χωρίς να αναζητώ προκλητικές εικόνες που «πουλάνε» ή sensational στιγμές. Ένα σημαντικό όριο για μένα είναι επίσης η ασφάλεια: δεν φωτογραφίζω ανθρώπους σε καταστάσεις που μπορεί να τους εκθέσουν άδικα, να τους βλάψουν ή να χρησιμοποιηθούν εναντίον τους, εκτός αν η ίδια η δράση είναι συνειδητά προκλητική και μέρος της στρατηγικής της.

Πώς χτίζεις εμπιστοσύνη με τις κοινότητες/ομάδες που φωτογραφίζεις και πώς αποφεύγεις την επιφανειακή καταγραφή;

Όπως με όλες τις σχέσεις, η εμπιστοσύνη χτίζεται κυρίως με τον χρόνο και οι σχέσεις έχουν δημιουργηθεί οργανικά: πηγαίνοντας ξανά και ξανά στις ίδιες δράσεις, συναντάς τους ίδιους ανθρώπους, γνωρίζεστε, μιλάτε, μοιράζεστε εμπειρίες. Δεν εμφανίζομαι απλώς για να «πάρω» εικόνες και να φύγω, είμαι παρούσα, συμμετέχω, και αυτό γίνεται αντιληπτό. Ως γυναίκα επίσης, νομίζω ότι μου έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και έχω διαφορετική πρόσβαση σε κάποια κινήματα, γιατί επηρεάζομαι από τα ίδια ζητήματα και υπάρχει μια διαφορετική μορφή αλληλεγγύης. Επίσης, προσπαθώ να είμαι ξεκάθαρη για το πώς και γιατί φωτογραφίζω, πού μπορεί να χρησιμοποιηθούν οι εικόνες και να υπάρχει πάντα διάλογος. Πολλές φορές οι ίδιες οι κοινότητες ή τα ίδια τα άτομα μου ζητούν να φωτογραφίσω συγκεκριμένες στιγμές ή δράσεις, και έτσι οι σχέσεις προκύπτουν ως μέρος μιας κοινής εμπειρίας και όχι ως κάτι επιφανειακό. Μέσα από τα social media μπορούν επίσης να δουν τι και πώς δημοσιεύω, κάτι που ενισχύει περαιτέρω την εμπιστοσύνη.

Ποιες είναι οι δικές σου ηθικές γραμμές; Τι δεν φωτογραφίζεις ή τι δεν δημοσιεύεις;

Δεν θέλω να θέσω σε κίνδυνο κάποιον μέσα από μια εικόνα, ούτε να δημιουργήσω sensational στιγμές εκτός πλαισίου, εκτός αν η δράση είναι συνειδητά προκλητική και έχει στόχο να τραβήξει την προσοχή στο αίτημα. Αν κάποιος μου ζητήσει να μην δημοσιεύσω κάτι που έχω φωτογραφίσει γιατί τον εκθέτει ή ανησυχεί για την ιδιωτικότητά του δεν το δημοσιεύω. Αν πάω σε πορεία και βλέπω ότι γενικά δεν θέλουν φωτογραφίες, δεν φωτογραφίζω. Σε περιπτώσεις όπως τα Trans Pride, όταν υπάρχουν γυμνά ή περισσότερο εκτεθειμένα σώματα, ρωτάω όσο μπορώ πριν φωτογραφίσω. Όταν υπάρχουν παιδιά, ρωτάω πάντα τους γονείς ή τους ανθρώπους που είναι μαζί τους πριν φωτογραφίσω. Γενικά, δεν φωτογραφίζω ή δεν δημοσιεύω αντιδιαδηλώσεις — συνήθως ακροδεξιών ομάδων — που δεν υπηρετούν κάποιον άλλο σκοπό. Δεν πουλάω τις φωτογραφίες μου σε μέσα ενημέρωσης ή πρακτορεία, εκτός αν πρόκειται για δικό μου κείμενο ή δικό μου ρεπορτάζ, γιατί θέλω να διασφαλίσω ότι το ζήτημα και ο σκοπός βρίσκονται στην καρδιά της δουλειάς όσο το δυνατόν περισσότερο. Όταν νιώθω burnout, σταματάω και φροντίζω τον εαυτό μου, επιστρέφοντας μόνο όταν νιώθω ότι είμαι σε καλή φάση.

Έχει αλλάξει ο τρόπος που φωτογραφίζεις διαμαρτυρίες από το 2015 μέχρι σήμερα (τεχνικά, αισθητικά ή ως στάση);

Έχω αλλάξει τον εξοπλισμό που χρησιμοποιώ και πλέον φωτογραφίζω με μια κάμερα που αισθάνομαι ότι ταιριάζει καλύτερα σε μένα και στη δουλειά μου, χρησιμοποιώντας φακούς που μου αρέσουν και έχω καταλάβει τι δουλεύει για μένα και τι όχι. Είμαι αυτοδίδακτη. Παλιά επεξεργαζόμουν τις εικόνες μου σε ασπρόμαυρο, αλλά πλέον το αποφεύγω, γιατί συνειδητοποίησα ότι το χρώμα είναι πολύ σημαντικό, ειδικά σε κινήματα όπου τα χρώματα σε σημαίες, σύμβολα ή γράμματα είναι κρίσιμα ως ιστορικό αρχείο. Έχω γίνει πιο συνειδητή σε τεχνικά θέματα, όπως το πώς αποθηκεύω και οργανώνω τα αρχεία μου. Τα τελευταία χρόνια με έχει κερδίσει το αναλογικό φιλμ και τώρα χρησιμοποιώ και medium format, αλλά στις διαδηλώσεις δεν έχει νόημα να την παίρνω μαζί για πρακτικούς λόγους και λόγω κόστους. Αυτό που έχω μάθει από το αναλογικό είναι ότι τώρα στις διαδηλώσεις φωτογραφίζω λιγότερο και πιο στοχευμένα.

Υπάρχει κάποια στιγμή σε διαμαρτυρία που σε σημάδεψε και άλλαξε τη σχέση σου με το μέσο;

Υπήρξαν στιγμές σε διαδηλώσεις που ένιωσα πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν εικόνες, και που «έδεσαν» κάθε αμφιβολία που μπορεί να είχα για το γιατί το κάνω. Για παράδειγμα, η τραγωδία του Grenfell ή οι διαδηλώσεις για την Παλαιστίνη, όπου άνθρωποι συλλαμβάνονται άδικα μόνο και μόνο επειδή διαμαρτύρονται κατά της γενοκτονίας ή κρατούν ένα πλακάτ. Δεν ξέρω αν υπάρχει μια ξεκάθαρη στιγμή αλλαγής, αλλά σίγουρα η σχέση μου με τη φωτογραφία έχει εξελιχθεί και βαθύνει μέσα από αυτές τις εμπειρίες.

Ποιες προκλήσεις έχεις αντιμετωπίσει σε επίπεδο ασφάλειας/αστυνόμευσης/περιορισμών όταν φωτογραφίζεις δρόμο και διαμαρτυρίες;

Προσπαθώ να μην θέτω κανέναν σε κίνδυνο, να μην φωτογραφίζω εκτός πλαισίου ή να παραβιάζω την ιδιωτικότητα, γιατί κάθε κατάσταση σε μια διαδήλωση χρειάζεται ξεχωριστή εκτίμηση. Τα τελευταία χρόνια, με νόμους όπως το Public Order Act και το PCSC Bill, αλλά και με την ποινικοποίηση διαδηλώσεων, η δουλειά έγινε πιο περίπλοκη. Χωρίς press pass, δύσκολα βγαίνεις από κλειστούς χώρους τύπου kettling, ενώ η αστυνομία πολλές φορές προσπαθεί να εμποδίσει τη φωτογράφιση. Πρέπει να είσαι συνεχώς σε εγρήγορση.

Τι συμβουλή θα έδινες σε νέους φωτογράφους που θέλουν να φωτογραφίσουν διαμαρτυρίες με υπευθυνότητα και ασφάλεια;

Φωτογραφίζουμε με σεβασμό, καταλαβαίνοντας τι και γιατί καταγράφουμε, προστατεύοντας τις κοινότητες και μην εκθέτοντας κανέναν σε κίνδυνο — ειδικά όσους προέρχονται από ευάλωτες ή περιθωριοποιημένες ομάδες.

Τι σημαίνει για σένα ότι μεγάλο μέρος του έργου σου βρίσκεται αρχειοθετημένο στο Bishopsgate Institute;

Είναι τιμή για μένα το γεγονός ότι οι φωτογραφίες μου έχουν έναν χώρο σε ένα ίδρυμα που μοιράζεται τις ίδιες αξίες και που θα διατηρήσει το αρχείο για τις επόμενες γενιές.

Πώς θα ήθελες να χρησιμοποιηθεί αυτό το υλικό σε εκπαιδευτικά/κοινοτικά πλαίσια;

Ήδη έχει αρχίσει να χρησιμοποιείται σε σχολικά βιβλία και εκπαιδευτικά πλαίσια, και θα ήθελα να συνεχίσει να χρησιμοποιείται σε τέτοιους χώρους, ακόμα και σε τοπικές βιβλιοθήκες, δωρεάν για τις κοινότητες — μέσα από επισκέψεις, εξερεύνηση και δουλειά με το αρχείο, εργαστήρια, σε βιβλία που συνοδεύουν κείμενα, και οτιδήποτε άλλο μπορεί να υποστηρίξει τη μάθηση και τη συμμετοχή.

Πριν από το Protest Photographs 2015–2025, το Church Bingo ήταν ήδη ένα project που τράβηξε προσοχή. Τι πιστεύεις ότι έκανε τον κόσμο να σταθεί σε αυτό;

Μία από τις εικόνες της σειράς, με τη γιαγιά μου να φτιάχνει τσάι και καφέ με τις φίλες της, κέρδισε βραβείο στο Portrait of Britain 2023 και παρουσιάστηκε σε μεγάλης κλίμακας έκθεση σε billboards σε όλη τη χώρα. Έτσι κάποιοι γνώρισαν τη δουλειά και, στη συνέχεια, οδήγησε και στη δημιουργία του βιβλίου. Νομίζω επίσης ότι, με έναν τρόπο, το Church Bingo μοιάζει με τις διαδηλώσεις: πρόκειται για μια διαφορετική, ήσυχη μορφή αντίστασης. Είναι η αντίσταση μιας κοινότητας στον Βορρά της Αγγλίας που συσπειρώνεται μέσα από τη χαρά και το παιχνίδι, απέναντι στη μοναξιά και τον κοινωνικό αποκλεισμό των μεγαλύτερων ηλικιών. Είναι κάτι απλό αλλά ισχυρό και υπενθυμίζει ότι, τελικά, τα πιο σημαντικά πράγματα στη ζωή είναι η συντροφιά, ένα παιχνίδι και ένα φλιτζάνι τσάι.

Υπάρχει κάτι που έμαθες από την πορεία/προβολή του Church Bingo και το μετέφερες συνειδητά στο νέο zine;

Μου άρεσαν πολύ οι εκθέσεις βιβλίου (bookfairs), όπου αρχικά παρουσιάσαμε το Church Bingo, γιατί εκεί οι άνθρωποι τείνουν να αγοράζουν βιβλία και να υποστηρίζουν πραγματικά τη δουλειά. Είναι επίσης ένας καλός τρόπος να συναντήσεις κόσμο δημιουργώντας μια προσωπική σύνδεση με όσους το αγοράζουν. Έτσι, όταν κυκλοφόρησε το zine, πήγα ξανά σε bookfair.

Όταν ένα project αρχίζει να «ταξιδεύει» σε άλλα μέσα, ποιες είναι οι σκέψεις σου, το άγχος σου;

Χαίρομαι όταν πλατφόρμες παρουσιάζουν τη δουλειά μου, γιατί είμαι περήφανη για όσα δημιουργώ. Το άγχος εμφανίζεται σχετικά με την πιθανότητα κάποια πλατφόρμα να προσβάλλει τους ανθρώπους στις φωτογραφίες μου. Όταν εμφανίζονται σχόλια στο διαδίκτυο από άτομα που ενοχλούνται από το κίνημα ή θεωρούν τις διαδηλώσεις ενοχλητικές, φοβάμαι για το πώς θα νιώσουν τα άτομα που απεικονίζονται. Αυτά είναι αναμενόμενα όταν κινείσαι στον χώρο του αγώνα για κοινωνική αλλαγή.

Έχεις δουλέψει ή παρουσιάσει μέχρι τώρα κάποιο project στην Ελλάδα;

Μέχρι τώρα δεν έχω παρουσιάσει κάποια φωτογραφική δουλειά μου στην Ελλάδα, πέρα από το ότι κάποιες πλατφόρμες είχαν ποστάρει εικόνες μου από το Trans Pride. Στην Ελλάδα εργάστηκα ως ηθοποιός και voice artist πριν φύγω για το Λονδίνο, οπότε η δουλειά μου ήταν κυρίως στον χώρο της τηλεόρασης, του θεάτρου και των σπικάζ, και εκείνη την περίοδο δεν ασχολιόμουν με τη φωτογραφία.

Υπάρχει κάποιο θέμα ή κοινότητα στην Ελλάδα που θα ήθελες να τεκμηριώσεις τα επόμενα χρόνια;

Με τραβούν οι παραδόσεις και τα έθιμα που χάνονται. Θα ήθελα να δουλέψω με φιλμ και να εστιάσω στη ζωή του χωριού, ειδικά στο χωριό του πατέρα μου, τις Κολλίνες στην Πελοπόννησο και τα γύρω χωριά, τη ζωή των ανθρώπων που μένουν εκεί, και ιδιαίτερα των γυναικών, για να συνδεθώ με τις ρίζες μου. Έχασα τον πατέρα μου τον Νοέμβριο, και τώρα περισσότερο από ποτέ νιώθω την ανάγκη να συνδεθώ με τον τόπο που μεγάλωσε. Παράλληλα, ο πατέρας μου ήταν ένθερμος φωτογράφος και βιντεοσκοπούσε τη ζωή στο χωριό τη δεκαετία του ’70 και αργότερα στην Αθήνα, δημιουργώντας ένα όμορφο οπτικοακουστικό αρχείο. Τώρα έχω ξεκινήσει να ψηφιοποιώ αυτό το αρχείο.

Ποια είναι τα επόμενα βήματα; Σκέφτεσαι νέο zine/βιβλίο, έκθεση ή επέκταση του project;

Το zine σχεδόν έχει εξαντληθεί, οπότε σκέφτομαι να το ξανατυπώσω και να κάνω μια δεύτερη έκδοση με κάποιες αλλαγές.

Αν μπορούσες να επιστρέψεις στο 2015 και να δώσεις μία συμβουλή στον εαυτό σου ως φωτογράφο, ποια θα ήταν;

Να μάθω να ξεκουράζομαι περισσότερο και να παίρνω διαλείμματα, και να μην νιώθω άσχημα ή ένοχη αν δεν κατάφερα να είμαι εκεί σε όλες τις διαδηλώσεις που γίνονταν.

Πού μπορεί να βρει κάποιος το zine και πώς μπορεί να σε στηρίξει/να παρακολουθήσει τη δουλειά σου;

Υπάρχουν λίγα αντίτυπα διαθέσιμα στο προσωπικό μου site. Μπορείτε επίσης να με βρείτε στα δύο προφίλ μου στο Instagram, ένα αφιερωμένο στις διαδηλώσεις και ένα με ευρύτερο φωτογραφικό έργο.

Όλες οι φωτογραφίες που συνοδεύουν το άρθρο αποτελούν πνευματική ιδιοκτησία της Άντζελας Χριστοφίλου και χρησιμοποιούνται με ρητή άδεια χρήσης για το pttlgr. Η αναπαραγωγή, αναδημοσίευση ή οποιαδήποτε άλλη χρήση τους, ολική ή μερική, χωρίς προηγούμενη άδεια της δημιουργού, δεν επιτρέπεται.

Απέκτησε το Luminar με έκπτωση, με τον κωδικό pttl20,
κάνε κλικ στην εικόνα

Αναζητήστε όλα τα νέα προϊόντα στο κατάστημα
Ρεπέλλα Φωτογραφικά.