Για πρώτη φορά, το Hubble βλέπει νέφος σκοτεινής ύλης χωρίς άστρα

Η NASA ανακοίνωσε κάτι που αλλάζει τον τρόπο που “ψάχνουμε” το σκοτεινό σύμπαν: το Hubble επιβεβαίωσε για πρώτη φορά ένα αντικείμενο γεμάτο αέριο και σκοτεινή ύλη, αλλά χωρίς ούτε ένα αστέρι.

Αυτό που αλλάζει είναι ότι πλέον υπάρχει επιβεβαιωμένο παράδειγμα μιας θεωρητικής κατηγορίας “αποτυχημένων γαλαξιών” (RELHIC), για αστροφωτογράφους/δημιουργούς εικόνας που δουλεύουν με επιστημονικά δεδομένα, και για όσους παρακολουθούν την εξέλιξη των τηλεσκοπίων/χαρτογραφήσεων. Και γίνεται τώρα γιατί ο συνδυασμός ραδιοαστρονομίας (FAST/VLA) με βαθιά οπτική παρατήρηση από το Hubble έκλεισε οριστικά το βασικό “παράθυρο αμφισβήτησης”: μήπως απλώς δεν βλέπαμε τα αστέρια.

Το αντικείμενο πήρε το παρατσούκλι Cloud-9 και βρίσκεται περίπου 14 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά, κοντά στον σπειροειδή γαλαξία Messier 94 (M94). Στα ραδιοκύματα φαίνεται καθαρά το νέφος υδρογόνου, όμως στο οπτικό—εκεί που θα περίμενες έστω αχνά άστρα—το Hubble δεν βρήκε τίποτα.

Το Cloud-9 ταξινομείται ως Reionization-Limited H I Cloud (RELHIC): ένα σφαιρικό, συμπαγές νέφος ουδέτερου υδρογόνου (H I) που θεωρείται “απολίθωμα” των πρώτων σταδίων σχηματισμού γαλαξιών—ένα δομικό “τούβλο” που δεν πέρασε ποτέ στο επόμενο στάδιο, δηλαδή στη γέννηση άστρων.

Εδώ είναι το κρίσιμο σημείο για την επιστημονική αφήγηση: πριν το Hubble, μπορούσε κάποιος να ισχυριστεί ότι πρόκειται για έναν εξαιρετικά αμυδρό νάνο γαλαξία του οποίου τα αστέρια απλώς δεν ανιχνεύονταν από επίγεια τηλεσκόπια. Η Advanced Camera for Surveys (ACS) όμως πήγε αρκετά “βαθιά” ώστε η μη-ανίχνευση να γίνει πλέον απόδειξη.

Τα νούμερα που το κάνουν ενδιαφέρον (χωρίς να το κάνουμε “spec-sheet”) είναι ενδεικτικά: ο πυρήνας του νέφους έχει διάμετρο περίπου 4.900 έτη φωτός, ενώ το αέριο που ανιχνεύεται αντιστοιχεί περίπου σε ένα εκατομμύριο ηλιακές μάζες. Με βάση την ισορροπία πίεσης αερίου–βαρύτητας, η ομάδα εκτιμά ότι η σκοτεινή ύλη που “κρατά” το σύστημα μπορεί να αντιστοιχεί σε τάξη μεγέθους δισεκατομμυρίων ηλιακών μαζών.

Το Cloud-9 εντοπίστηκε αρχικά σε ραδιο-έρευνα με το FAST στην Κίνα και επιβεβαιώθηκε με παρατηρήσεις από Green Bank Telescope και Very Large Array (VLA). Το Hubble ήταν αυτό που έδωσε το “τελεσίδικο”: μέσα στην περιοχή του νέφους, ό,τι φαίνεται οπτικά είναι γαλαξίες φόντου, όχι αστέρια του ίδιου του Cloud-9.

Το ενδιαφέρον είναι ότι το Cloud-9 δείχνει πιο συμπαγές και πιο “σφαιρικό” από άλλα γνωστά νέφη υδρογόνου γύρω από τον Γαλαξία μας. Αυτό το σχήμα δεν είναι απλώς αισθητικό: είναι στοιχείο που ταιριάζει σε ένα σενάριο όπου το αέριο βρίσκεται σε σχετικά “τακτοποιημένη” ισορροπία μέσα σε άλω σκοτεινής ύλης, αντί να είναι ένα χαοτικό, διαταραγμένο νέφος.

Η ονομασία “Cloud-9” είναι πρακτική/σειριακή (ήταν το ένατο νέφος που εντοπίστηκε στα περίχωρα του M94), αλλά το αφήγημα που χτίζεται γύρω του είναι πολύ μεγαλύτερο: αν υπάρχει ένα τέτοιο αντικείμενο “δίπλα μας” (κοσμολογικά μιλώντας), τότε είναι εύλογο να υπάρχουν κι άλλα—και μάλιστα αρκετά—που μέχρι τώρα περνούσαν κάτω από το ραντάρ.

Και το επόμενο μεγάλο “αν” είναι δελεαστικό: θα μπορούσε κάποτε να γίνει κανονικός γαλαξίας; Η λογική λέει ότι αν αποκτούσε αρκετή μάζα θα κατέρρεε και θα άναβε αστέρια—αλλά το ιδιαίτερο εδώ είναι ότι φαίνεται να βρίσκεται σε μια ισορροπία όπου μένει όπως είναι: ένας σκοτεινός, αέριος “σκελετός” γαλαξία.

Το σίγουρο είναι ότι τέτοιες ανιχνεύσεις ανεβάζουν το ενδιαφέρον για νέες, πιο στοχευμένες έρευνες σε ραδιοκύματα και για “χειρουργικές” παρατηρήσεις με διαστημικά τηλεσκόπια. Αν βρεθούν κι άλλα Cloud-9, θα μιλάμε για ένα νέο κεφάλαιο στον χάρτη των αόρατων δομών του σύμπαντος—και για νέο υλικό που αξίζει να μεταφραστεί σε εικόνες, animations και εξηγήσεις που στέκονται και εκτός επιστημονικής κοινότητας.

Απέκτησε το Luminar με έκπτωση, με τον κωδικό pttl20,
κάνε κλικ στην εικόνα

Αναζητήστε όλα τα νέα προϊόντα στο κατάστημα
Ρεπέλλα Φωτογραφικά.