Καθαρισμός αισθητήρα κάμερας: τι κάνεις, τι αποφεύγεις, τι αξίζει

Ο καθαρισμός αισθητήρα δεν είναι «μυστήριο» — είναι μια διαδικασία με συγκεκριμένα βήματα και συγκεκριμένα λάθη που κοστίζουν. Αυτό που αλλάζει για σένα είναι ότι μπορείς να σταματήσεις να κυνηγάς στίγματα στο μοντάζ, αρκεί να καθαρίζεις σωστά και μόνο όταν χρειάζεται.

Αφορά όλους όσους αλλάζουν φακούς (ιδίως έξω, σε σκόνη/αέρα/θάλασσα), όσους τραβάνε συχνά σε f/8–f/16, και όσους δουλεύουν βίντεο με «καθαρές» επιφάνειες (ουρανός, τοίχοι, backdrops) όπου τα σημάδια φαίνονται αμέσως.

Μην ξεχάσεις να διαβάσεις και το αναλυτικό μας άρθρο για το πως καθαρίζεις σωστά ένα φακό και πότε πρέπει να τον πας σε τεχνικό.

Αν το κάνεις βιαστικά ή με λάθος εργαλεία, μπορείς να καταλήξεις με γρατζουνιά, με λεκέδες που απλώθηκαν, ή με πρόβλημα στον μηχανισμό σταθεροποίησης. Αν το κάνεις σωστά, γλιτώνεις χρόνο, χρήμα και νεύρα.

Σε πρακτικό επίπεδο: πριν καθαρίσεις, κάνε ένα τεστ σκόνης (30 δευτερόλεπτα). Αν τα στίγματα είναι λίγα και «φεύγουν» με φύσημα, δεν έχεις λόγο να πας σε υγρό καθάρισμα. Αν είναι κολλημένα ή έχουν «αύρα», τότε μπαίνεις στη σωστή διαδικασία.

Τι είναι τα στίγματα και πότε τα βλέπεις

Ο αισθητήρας στην πραγματικότητα προστατεύεται από φίλτρο μπροστά του. Η σκόνη κάθεται εκεί, όχι πάνω στον ίδιο τον αισθητήρα. Το αποτέλεσμα όμως είναι το ίδιο: σκοτεινά στίγματα που εμφανίζονται κυρίως σε κλειστά διαφράγματα.

Θα τα δεις πιο έντονα σε f/11–f/16, σε φωτεινά, ομοιόμορφα φόντα (ουρανός, λευκός τοίχος), και όταν ανεβάσεις αντίθεση ή καθαρότητα στην επεξεργασία. Σε ανοιχτά διαφράγματα μπορεί να μην φαίνονται καθόλου, άρα μην καθαρίζεις «στα τυφλά».

Το πιο ύπουλο σενάριο είναι τα λαδάκια/λεκέδες. Συνήθως μοιάζουν με θολές κηλίδες ή με στίγματα που έχουν «halo» γύρω τους και δεν φεύγουν με απλό φύσημα.

Γρήγορο τεστ σκόνης (πριν κάνεις οτιδήποτε)

Βάλε τον φακό σου, διάλεξε f/16 (ή όσο πιο κλειστό έχεις), ISO χαμηλό, και τράβα μια φωτογραφία ενός ομοιόμορφου φωτεινού φόντου. Ιδανικά, φωτογράφισε ουρανό ή μια λευκή οθόνη/χαρτί, αλλά επίτηδες εκτός εστίασης.

Μετά δες τη φωτογραφία σε 100% μεγέθυνση. Αν θες να το κάνεις ακόμα πιο καθαρό, ανέβασε λίγο αντίθεση. Σημείωσε νοητά πού είναι τα στίγματα: αν είναι πάντα στα ίδια σημεία, είναι θέμα αισθητήρα, όχι φακού.

Τα εργαλεία που χρειάζεσαι (και αυτά που δεν πρέπει να χρησιμοποιείς)

Για ασφαλές, σωστό καθάρισμα, το «σετ» είναι απλό:

• Φυσητήρας χειρός (τύπου αχλάδι) ή ηλεκτρικός φυσητήρας, καθαρός και αφιερωμένος μόνο στην κάμερα. Όχι πεπιεσμένος αέρας σε σπρέι. Βρες τον εδώ.
• Βουρτσάκι/σκούπα αισθητήρα (προαιρετικό), μόνο αν ξέρεις τι κάνεις και είναι πραγματικά καθαρό.
• Σουάμπ αισθητήρα στο σωστό μέγεθος για τον αισθητήρα σου. Δες για Full Frame εδώ, για APS-C εδώ.
• Υγρό καθαρισμού ειδικό για αισθητήρες (λίγες σταγόνες αρκούν). Βρες εδώ.
• Φακός κεφαλής ή δυνατό φως για να βλέπεις τι κάνεις, χωρίς να ακουμπάς μέσα με οτιδήποτε.

Απαγορευτικά, χωρίς εξαιρέσεις: μπατονέτες αυτιών, πανάκια γενικής χρήσης, χαρτομάντιλα, καθαριστικά οθόνης, οινόπνευμα, και οτιδήποτε «σπιτικό». Επίσης, μην φυσάς με το στόμα: υγρασία και σταγονίδια είναι συνταγή για λεκέδες.

Πριν ανοίξεις την κάμερα: προετοιμασία που γλιτώνει ζημιές

• Φόρτισε μπαταρία. Αν η κάμερα κλείσει κατά τη διάρκεια καθαρισμού, μπορεί να κατέβει ο μηχανισμός και να γίνει ζημιά.
• Δούλεψε σε χώρο χωρίς ρεύματα αέρα και σκόνη. Ένα καθαρό τραπέζι, όχι δίπλα σε παράθυρο.
• Πλύνε/στέγνωσε καλά χέρια. Μην χρησιμοποιείς κρέμες χεριών πριν.
• Αφαίρεσε φακό και κράτα το σώμα με το άνοιγμα προς τα κάτω όσο γίνεται, ώστε να μην «κάθεται» σκόνη.
• Κάνε πρώτα τον αυτοκαθαρισμό της κάμερας (αν έχει). Πολλές φορές αρκεί για τα εύκολα.

Στάδιο 1: στεγνός καθαρισμός με φυσητήρα

Μπες στη λειτουργία καθαρισμού αισθητήρα της κάμερας (που «κλειδώνει» το κλείστρο/προστασία ώστε να έχεις πρόσβαση). Κράτα την κάμερα με το άνοιγμα προς τα κάτω.

Βάλε το στόμιο του φυσητήρα κοντά στο άνοιγμα, χωρίς να ακουμπήσει τίποτα μέσα. Κάνε 6–10 σταθερά φυσήματα, όχι μανιασμένα. Ο στόχος είναι να σηκώσεις σκόνη, όχι να την «καρφώσεις».

Κλείσε την κάμερα, βάλε φακό, και ξανακάνε το τεστ σκόνης. Αν τα στίγματα μειώθηκαν ή εξαφανίστηκαν, σταματάς εδώ.

Αν δεν άλλαξε τίποτα, πιθανότατα είναι κολλημένη σκόνη ή λεκές. Τότε πας στο υγρό καθάρισμα.

Στάδιο 2: υγρό καθάρισμα με σουάμπ (η σωστή μέθοδος)

Εδώ είναι που οι περισσότεροι κάνουν τα λάθη: πολύ υγρό, πολλά περάσματα, και πίεση.

Βγάλε ένα καινούργιο σουάμπ στο σωστό μέγεθος (πωλούνται ανάλογα τον αισθητήρα για Full Frame, APS-C, Micro Four Thirds). Βάλε 1–2 σταγόνες υγρού (όχι να στάζει). Θες υγρασία, όχι «βρεγμένο πανί».

Με την κάμερα σε λειτουργία καθαρισμού, ακουμπάς το σουάμπ στην άκρη και κάνεις ένα σταθερό πέρασμα από τη μία πλευρά στην άλλη, με ήπια, ομοιόμορφη πίεση. Δεν «τρίβεις», δεν σταματάς στη μέση.

Γυρίζεις τον σουάμπ από την καθαρή πλευρά και κάνεις δεύτερο πέρασμα πίσω. Αυτό ήταν. Το σουάμπ το πετάς. Δεν ξαναχρησιμοποιείται.

Κλείνεις την κάμερα, βάζεις φακό, ξανακάνεις το τεστ. Αν έμεινε ένα-δύο στίγματα, επαναλαμβάνεις με νέο σουάμπ. Αν εμφανίστηκαν «γραμμές» ή θολούρα, συνήθως έβαλες πολύ υγρό ή πίεση.

Πότε σταματάς και το πας σε τεχνικό

Αν βλέπεις κάτι που μοιάζει με γρατζουνιά (γραμμή που μένει ίδια πάντα, ανεξαρτήτως καθαρισμού), σταματάς.

Αν έχεις επίμονο λεκέ που δεν υποχωρεί μετά από 2–3 σωστά υγρά καθαρίσματα, σταματάς.

Αν η κάμερά σου έχει ιδιαίτερο μηχανισμό προστασίας ή αν δεν νιώθεις σταθερό χέρι, καλύτερα τεχνικός. Το κόστος ενός καθαρισμού είναι μικρότερο από το κόστος μιας ζημιάς.

Συνηθισμένα λάθη που δημιουργούν περισσότερα προβλήματα

• Καθάρισμα χωρίς τεστ σκόνης, «για καλό και για κακό».
• Χρήση σπρέι πεπιεσμένου αέρα που μπορεί να πετάξει προωθητικό υλικό μέσα.
• Βιασύνη και πολλά περάσματα με το ίδιο σουάμπ.
• Πίεση, σαν να καθαρίζεις τζάμι. Δεν χρειάζεται.
• Αλλαγή φακών με την κάμερα προς τα πάνω, ειδικά έξω με αέρα.

Πρόληψη: πώς να μειώσεις τη σκόνη χωρίς να ζεις με τον φόβο

• Άλλαζε φακούς με την κάμερα στραμμένη προς τα κάτω και όσο πιο γρήγορα γίνεται, χωρίς να αφήνεις το σώμα ανοιχτό.
• Κράτα καθαρό το πίσω καπάκι φακών και το σώμα. Η σκόνη συχνά έρχεται από εκεί, όχι από τον αέρα.
• Απόφυγε αλλαγές φακών σε αέρα, άμμο, θάλασσα. Αν πρέπει, γύρνα πλάτη στον άνεμο και κάν’ το όσο πιο προστατευμένα γίνεται.
• Κάνε τεστ σκόνης περιοδικά, όχι κάθε εβδομάδα. Καθάρισμα κάνεις όταν υπάρχει λόγος.

Ο καθαρός αισθητήρας δεν είναι «τελειομανία», είναι ροή δουλειάς: λιγότερα retouch, λιγότερο χάσιμο χρόνου, λιγότερες δυσάρεστες εκπλήξεις σε ένα μεγάλο project. Αν κρατήσεις τη διαδικασία στο στεγνό πρώτο και πας σε υγρό μόνο όταν χρειάζεται, θα είσαι καλυμμένος τις περισσότερες φορές.

Αν το θες ακόμα πιο πρακτικό, η πιο σωστή συνήθεια είναι να κρατάς ένα «πριν από σημαντικό γύρισμα» τεστ: ένα καρέ f/16, 30 δευτερόλεπτα, και ξέρεις αμέσως αν πρέπει να κάνεις κάτι ή αν απλά συνεχίζεις τη δουλειά σου.

Απέκτησε το Luminar με έκπτωση, με τον κωδικό pttl20,
κάνε κλικ στην εικόνα

Αναζητήστε όλα τα νέα προϊόντα στο κατάστημα
Ρεπέλλα Φωτογραφικά.