Σύνοψη
- Η χαμένη «Βίβλος» του Φάουστ συγκεντρώνει περίπου 400 φωτογραφίες και σχέδια από τα γυρίσματα του 1926.
- Το ιστορικό τεκμήριο θεωρούνταν χαμένο, αλλά αποκτήθηκε το 2017 από τη Γαλλική Ταινιοθήκη.
- Η MUBI Editions το αναπαράγει ολόκληρο σε νέο λεύκωμα.
- Η έκδοση αποκαλύπτει τα πρακτικά εφέ, τα σκηνικά και τον σχεδιασμό του φωτισμού.
Μια χαμένη για δεκαετίες «Βίβλος» από τα γυρίσματα του «Φάουστ» του F. W. Murnau αποκαλύπτει, έναν αιώνα αργότερα, πώς δημιουργήθηκαν οι εντυπωσιακές εικόνες μιας από τις σημαντικότερες ταινίες του βωβού κινηματογράφου.
Δεν πρόκειται για ένα συνηθισμένο λεύκωμα με φωτογραφίες της ταινίας. Το The Faust Bible: The Making of F. W. Murnau’s Masterpiece, που εκδίδεται στις 17 Οκτωβρίου 2026 από τη MUBI Editions σε συνεργασία με τη Γαλλική Ταινιοθήκη, αναπαράγει ένα πραγματικό αντικείμενο της παραγωγής: ένα βιβλίο-ενθύμιο με περίπου 400 πρωτότυπες φωτογραφίες και σχέδια, που καταγράφουν τη δουλειά στο πλατό σχεδόν βήμα προς βήμα.
Μια «Βίβλος» από το πλατό που χάθηκε για δεκαετίες
Η συλλογή συγκροτήθηκε από σημαντικούς συντελεστές του «Φάουστ» (1926): τον σκηνογράφο Robert Herlth, τον διευθυντή φωτογραφίας Carl Hoffmann και τον σκηνογράφο Walter Röhrig. Το υλικό τοποθετήθηκε μέσα σε μια Βίβλο που είχε χρησιμοποιηθεί ως σκηνικό αντικείμενο και προσφέρθηκε στον Murnau μετά την ολοκλήρωση των γυρισμάτων, λίγο πριν μεταβεί στο Χόλιγουντ.
Το αντικείμενο εξαφανίστηκε από το προσκήνιο για χρόνια και θεωρήθηκε ότι είχε καταστραφεί κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Γαλλική Ταινιοθήκη το απέκτησε το 2017 και προχώρησε στη συντήρηση και αποκατάστασή του. Τώρα η συλλογή παρουσιάζεται για πρώτη φορά ολόκληρη σε μορφή πιστής αναπαραγωγής.
Πώς κατασκευάστηκε ο κόσμος του Φάουστ
Η ταινία γυρίστηκε στα στούντιο Tempelhof του Βερολίνου, με τον Gösta Ekman στον ρόλο του Φάουστ, τον Emil Jannings ως Μεφιστοφελή και την Camilla Horn ως Μαργαρίτα. Οι δημιουργοί δεν βασίστηκαν μόνο στη δύναμη των ηθοποιών: σχεδίασαν έναν ολόκληρο εικαστικό κόσμο, επηρεασμένο από τον γερμανικό εξπρεσιονισμό, τον Goethe και τη ζωγραφική του Rembrandt.
Για έναν κινηματογραφιστή, το πιο ενδιαφέρον είναι ότι οι φωτογραφίες των γυρισμάτων δείχνουν την απόσταση ανάμεσα στο τελικό πλάνο και στον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε. Βλέπουμε τις σκάλες, τους τεχνικούς και τις κατασκευές που κανονικά θα έμεναν εκτός κάδρου· τα τεχνάσματα που δίνουν στην εικόνα τη φαινομενικά υπερφυσική της διάσταση.
Ο φωτισμός είχε εξίσου καθοριστική θέση. Ο Murnau και ο Hoffmann αναζητούσαν βαθιές σκιές, φωτεινά περιγράμματα, καπνό και έντονο κοντράστ, προσαρμόζοντας ακόμα και τις κατασκευές των σκηνικών στο φως που ήθελαν να γράψει στην κάμερα. Στο φιλμ, ο φωτισμός δεν στολίζει τη δράση· χτίζει το συναίσθημα και τον χώρο.
Από το σχέδιο στο κινηματογραφικό κάδρο
Τα σχέδια και οι σελίδες του βιβλίου φωτίζουν ένα άλλο κομμάτι της παραγωγής: τη σύνδεση ανάμεσα στο storyboard, τη σκηνογραφία και την τελική φωτογραφία. Πριν υπάρξουν ψηφιακά εργαλεία προεπισκόπησης, οι εικόνες σχεδιάζονταν πάνω στο χαρτί και δοκιμάζονταν με πραγματικά υλικά, φως και κατασκευές.
Η εικόνα της ίδιας της ταινίας αποκτά έτσι ένα πρόσθετο ενδιαφέρον: μπορούμε να παρατηρήσουμε τις επιλογές που βρίσκονται πίσω από το τελικό κάδρο και να τις συγκρίνουμε με τα τεκμήρια της κατασκευής του.
Το λεύκωμα και η κυκλοφορία του
Η νέα έκδοση έχει την επιμέλεια του Laurent Mannoni, στελέχους της Γαλλικής Ταινιοθήκης, ο οποίος υπογράφει κείμενο για την ανακάλυψη και την ιστορία του αντικειμένου. Συμμετέχουν επίσης ο Stefan Drössler του Filmmuseum München, με κείμενο για την παραγωγή, και η K. J. Relth-Miller του Academy Museum of Motion Pictures, που εξετάζει την κινηματογραφική κληρονομιά του έργου.
Η διεθνής έκδοση της MUBI αναφέρεται ως σκληρόδετη, 362 σελίδων, με τιμή 100 δολάρια στις ΗΠΑ. Η Γαλλική Ταινιοθήκη αναγράφει 354 σελίδες και τιμή 85 ευρώ για τη δική της καταχώριση. Οι αριθμοί αυτοί προέρχονται από διαφορετικές εκδοτικές καταχωρίσεις και δεν πρέπει να συγχέονται. Η επίσημη παρουσίαση συνοδεύεται από προβολή του «Φάουστ» στις 17 Οκτωβρίου στο Παρίσι.
Το ενδιαφέρον για τις εικόνες του Murnau παραμένει ζωντανό και σήμερα: από το εξπρεσιονιστικό φως του βωβού κινηματογράφου μέχρι τη σύγχρονη κινηματογραφική προσέγγιση του γοτθικού τρόμου, η σκιά εξακολουθεί να αποτελεί συνειδητή σκηνοθετική επιλογή και όχι απλώς απουσία φωτός.
Το λεύκωμα The Faust Bible: The Making of F. W. Murnau’s Masterpiece κυκλοφορεί στις 17 Οκτωβρίου 2026 από τη MUBI Editions, σε σκληρόδετη έκδοση 362 σελίδων, με τιμή 100 δολάρια στις ΗΠΑ. Όσοι ενδιαφέρονται να το αποκτήσουν μπορούν να βρουν περισσότερες πληροφορίες και να το παραγγείλουν από την επίσημη σελίδα της MUBI Editions. Παράλληλα, η Γαλλική Ταινιοθήκη παρουσιάζει τη δική της γαλλική έκδοση των 354 σελίδων, με αναγραφόμενη τιμή 85 ευρώ.
Τι πιστεύουμε
Το σπουδαιότερο σε αυτή την έκδοση είναι ότι επαναφέρει τους ανθρώπους της κατασκευής στο προσκήνιο. Ένα πλάνο που μοιάζει αβίαστο ή απόκοσμο προϋποθέτει σκηνογράφους, χειριστές, συνεργεία και αμέτρητες μικρές τεχνικές αποφάσεις. Οι φωτογραφίες του βιβλίου μάς επιτρέπουν να δούμε αυτή τη συνεργασία, όχι μόνο να θαυμάσουμε το αποτέλεσμα.
Είναι επίσης μια σπάνια ευκαιρία να μελετήσει κανείς τον φωτισμό ως μέρος του σχεδιασμού μιας σκηνής από την αρχή. Ο Murnau δεν περίμενε να βρει την ατμόσφαιρα αργότερα στο μοντάζ: τη σχεδίαζε μαζί με τους χώρους, τα σώματα και τα εφέ. Αυτό έχει άμεση αξία για όποιον δημιουργεί εικόνες σήμερα, ακόμη και με πολύ διαφορετικό εξοπλισμό.
Η διατήρηση του πρωτότυπου αντικειμένου είναι εξίσου σημαντική με την έκδοσή του. Χωρίς τη διάσωση και την αποκατάσταση της συλλογής, αυτή η πλευρά της κινηματογραφικής εργασίας θα έμενε σε μεγάλο βαθμό αθέατη. Το βιβλίο έχει αξία επειδή δεν αφηγείται μόνο την ιστορία μιας ταινίας αλλά διασώζει την ίδια τη διαδικασία δημιουργίας της.
Συχνές ερωτήσεις
Τι είναι η «Βίβλος» του Φάουστ;
Ένα αυθεντικό βιβλίο-ενθύμιο με περίπου 400 φωτογραφίες και σχέδια της παραγωγής του «Φάουστ» (1926), το οποίο δόθηκε στον σκηνοθέτη F. W. Murnau.
Πότε κυκλοφορεί το βιβλίο;
Η διεθνής κυκλοφορία του The Faust Bible έχει ανακοινωθεί για τις 17 Οκτωβρίου 2026.
Πού φυλάσσεται το πρωτότυπο;
Το πρωτότυπο ανήκει στη συλλογή της Γαλλικής Ταινιοθήκης, η οποία το απέκτησε το 2017 και ανέλαβε την αποκατάστασή του.
