Sam Haskins: Ο φωτογράφος που μετέτρεψε το photobook σε ολοκληρωμένο οπτικό έργο

Σύνοψη

• Ο Sam Haskins αντιμετώπισε το φωτογραφικό βιβλίο ως ενιαίο οπτικό έργο.
• Five Girls, Cowboy Kate και η εμπορική του δουλειά δείχνουν μια δημιουργική πορεία πολύ ευρύτερη από την ετικέτα του φωτογράφου γυμνού.

Ο Sam Haskins υπήρξε μια από τις πιο ιδιαίτερες φωτογραφικές φωνές του δεύτερου μισού του 20ού αιώνα, με έργο που ένωσε τη λήψη, το editing, το sequencing και το graphic design σε μια ενιαία οπτική γλώσσα.

Γεννημένος στη Νότια Αφρική το 1926, ξεκίνησε επαγγελματικά στο Γιοχάνεσμπουργκ και εργάστηκε σε διαφορετικά πεδία της εφαρμοσμένης φωτογραφίας, από τη διαφήμιση και τη μόδα μέχρι βιομηχανικές και εναέριες λήψεις. Το 1968 μετακόμισε στο Λονδίνο, όπου η διεθνής του παρουσία διευρύνθηκε.

Η αφορμή για μια νέα ματιά στο έργο του είναι η επανεμφάνιση σημαντικών prints του στην αγορά και το νέο ενδιαφέρον γύρω από το αρχείο του. Για τους σημερινούς φωτογράφους, όμως, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο παραμένει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετώπισε το βιβλίο όχι ως απλή συλλογή εικόνων, αλλά ως αυτόνομο φωτογραφικό έργο.

Five Girls: το βιβλίο που αποκάλυψε τη φωτογραφική του γλώσσα

Το Five Girls, που κυκλοφόρησε το 1962, ήταν η πρώτη μεγάλη διεθνής δήλωση του Haskins. Η γυναικεία φιγούρα παρουσιάζεται μέσα από κίνηση, ασυνήθιστα καδραρίσματα, έντονες τονικές αντιθέσεις και μια διάθεση που απέχει από τη στατική glamour φωτογραφία της εποχής.

Εξίσου σημαντικό με τις ίδιες τις λήψεις ήταν το πώς οργανώνονταν μέσα στο βιβλίο. Ο Haskins έδινε βάρος στη διαδοχή, στις αντιπαραθέσεις των εικόνων και στον σχεδιασμό των σελίδων, μεταφέροντας μέρος της δημιουργικής απόφασης από τη στιγμή της λήψης στο τελικό photobook.

Cowboy Kate: grain, αντίθεση και αφήγηση

Δύο χρόνια αργότερα, το Cowboy Kate & Other Stories προχώρησε αυτή τη λογική ακόμη περισσότερο. Με κεντρική μορφή την Audrey Kate, ο Haskins χρησιμοποίησε έντονο ασπρόμαυρο grain, σκληρές αντιθέσεις, σκηνοθετημένη κίνηση και αλληλουχίες που λειτουργούν σχεδόν κινηματογραφικά.

Το βιβλίο έγινε το πιο αναγνωρίσιμο έργο του, τιμήθηκε με το Prix Nadar και οι εκδόσεις του ξεπέρασαν συνολικά το ένα εκατομμύριο αντίτυπα, σύμφωνα με στοιχεία που παραθέτει το Amateur Photographer. Η σημασία του δεν βρίσκεται μόνο στη θεματολογία του, αλλά κυρίως στον τρόπο με τον οποίο η φωτογραφία αποκτά ρυθμό και αφήγηση μέσα από το ίδιο το βιβλίο.

Το στούντιο ως χώρος πειραματισμού

Το πορτρέτο του Haskins στο στούντιο, περίπου το 1975, αποκαλύπτει και κάτι ακόμη: πίσω από το ελεύθερο, συχνά αυθόρμητο αποτέλεσμα υπήρχε ένα ιδιαίτερα τεχνικό περιβάλλον εργασίας. Μεγάλες μηχανές, φωτισμός και κατασκευές του στούντιο συνυπάρχουν με μια προσέγγιση που επέτρεπε πειραματισμό με κίνηση, στάση και σύνθεση.

Αυτή η τεχνική ευχέρεια εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί ο Haskins μπορούσε να κινείται ανάμεσα σε προσωπικά βιβλία και απαιτητικές εμπορικές αναθέσεις χωρίς να χάνει τη χαρακτηριστική του οπτική ταυτότητα.

November Girl, African Image και μια πολύ ευρύτερη πορεία

Το 1967 κυκλοφόρησαν δύο έργα που δείχνουν πόσο δύσκολο είναι να περιοριστεί ο Haskins σε μία μόνο κατηγορία. Το November Girl συνέχισε τον πειραματισμό με collage, montage και graphic design, ενώ το African Image στράφηκε στην υποσαχάρια Αφρική, με εικόνες ανθρώπων, τοπίων, άγριας ζωής και χειροτεχνικών παραδόσεων.

Η δεύτερη αυτή πλευρά της δουλειάς του είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για να διαβαστεί το έργο του έξω από την εύκολη ετικέτα της φωτογραφίας γυμνού. Ο Haskins ενδιαφερόταν για το πώς η εικόνα λειτουργεί ως σύστημα: τι προηγείται, τι ακολουθεί, πώς αλλάζει η σημασία μιας φωτογραφίας από τη θέση της μέσα σε μια σειρά.

Η Pentax και η εμπορική φωτογραφία

Μετά τη μετακόμισή του στο Λονδίνο, ο Haskins εργάστηκε για διεθνείς εταιρείες και διατήρησε μακρόχρονη σχέση με την Pentax. Ο γιος του, Ludwig Haskins, έχει αναφέρει ότι ο πατέρας του φωτογράφισε περίπου 15 ετήσια ημερολόγια για την εταιρεία σε μια συνεργασία που εκτεινόταν σε δεκαετίες.

Το Pentax 67 έγινε ένα από τα συστήματα με τα οποία συνδέθηκε στενά. Περισσότερο όμως από το συγκεκριμένο μοντέλο, ενδιαφέρον έχει η συνέχεια ανάμεσα στην εμπορική και την προσωπική του δουλειά: η καθημερινή επίλυση προβλημάτων φωτισμού, σύνθεσης και παραγωγής τροφοδοτούσε άμεσα τα προσωπικά του projects.

Από τα Haskins Posters στο Photo Graphics

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ο Haskins στράφηκε πιο αποφασιστικά στο χρώμα. Το Haskins Posters σχεδιάστηκε ώστε οι μεγάλες σελίδες του να μπορούν να λειτουργήσουν και ως αυτόνομα posters, θολώνοντας τα όρια ανάμεσα στο φωτογραφικό βιβλίο, την έκθεση και το γραφιστικό αντικείμενο.

Το Photo Graphics του 1980 συγκέντρωσε πολλές από τις τεχνικές και οπτικές ιδέες που τον απασχολούσαν: πολλαπλές εκθέσεις, montage, οπτικές ψευδαισθήσεις και μια αντίληψη σύμφωνα με την οποία η φωτογραφία δεν τελειώνει όταν πατηθεί το κλείστρο, αλλά ολοκληρώνεται στην επιλογή, τη σύνθεση και την τελική παρουσίαση.

Γιατί αξίζει να ξαναδούμε τον Sam Haskins σήμερα

Πολλά στοιχεία που χαρακτήρισαν τη δουλειά του —το εμφανές grain, η υψηλή αντίθεση, το ελεύθερο cropping, η σκηνοθετημένη fashion αφήγηση και η αντιμετώπιση της σελίδας ως σύνθεσης— έγιναν αργότερα οικεία στη μόδα, στη διαφήμιση και στα editorial photobooks.

Αυτό κάνει τη σημερινή ανάγνωση του έργου του ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα: όχι επειδή κάθε εικόνα του πρέπει να διαβαστεί με τους ίδιους όρους όπως τη δεκαετία του 1960, αλλά επειδή η μεθοδολογία του παραμένει αναγνωρίσιμη σε σύγχρονες πρακτικές οπτικής αφήγησης.

Τι πιστεύουμε

Η πιο χρήσιμη κληρονομιά του Haskins για έναν σημερινό δημιουργό εικόνας είναι η ιδέα ότι το έργο δεν σταματά στη μεμονωμένη λήψη. Editing, sequencing, τυπογραφία και παρουσίαση μπορούν να αλλάξουν ριζικά τον τρόπο με τον οποίο διαβάζεται μια φωτογραφική σειρά. Το Five Girls και το Cowboy Kate παραμένουν ισχυρά παραδείγματα αυτής της συνολικής σκέψης.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιος ήταν ο Sam Haskins;

Ήταν Νοτιοαφρικανός φωτογράφος, γεννημένος το 1926, με σημαντική πορεία στη μόδα, τη διαφήμιση και το φωτογραφικό βιβλίο.

Τι είναι το Five Girls;

Είναι το φωτογραφικό βιβλίο του 1962 με το οποίο ο Haskins απέκτησε ευρύτερη διεθνή αναγνώριση και ανέπτυξε τη χαρακτηριστική σύνδεση φωτογραφίας και page design.

Γιατί είναι σημαντικό το Cowboy Kate;

Το Cowboy Kate & Other Stories του 1964 έγινε το πιο γνωστό βιβλίο του και χαρακτηριστικό παράδειγμα αφηγηματικής, υψηλού κοντράστ ασπρόμαυρης φωτογραφίας.

Ποιο σύστημα κάμερας συνδέθηκε ιδιαίτερα με τον Haskins;

Στην ώριμη περίοδο της καριέρας του συνδέθηκε στενά με το Pentax 67, χωρίς αυτό να είναι ο μοναδικός εξοπλισμός που χρησιμοποίησε.