Influencers πλησιάζουν καρχαρίες για το τέλειο πλάνο — και δαγκώνονται

Σύνοψη

• Το International Shark Attack File αναφέρει αύξηση περιστατικών όπου άνθρωποι δαγκώνονται ενώ προσπαθούν να τραβήξουν φωτογραφίες ή video με καρχαρίες
• Τα συνολικά απρόκλητα δαγκώματα παραμένουν εξαιρετικά σπάνια
• Το 2025 καταγράφηκαν 65 απρόκλητα και 29 provoked περιστατικά παγκοσμίως
• Το ISAF θεωρεί provoked τις περιπτώσεις όπου ο άνθρωπος ξεκινά αλληλεπίδραση όπως άγγιγμα ή παρενόχληση
• Έρευνα στη Γαλλική Πολυνησία εκτιμά ότι περίπου 5% συγκεκριμένου δείγματος περιστατικών μπορεί να συνδέεται με αυτοάμυνα του καρχαρία
• Μελέτες έχουν καταγράψει πιο πιεστική συμπεριφορά από φωτογράφους και influencers σε οργανωμένες wildlife δραστηριότητες
• Η υπεύθυνη υποβρύχια φωτογραφία μπορεί αντίθετα να συμβάλει στην έρευνα και προστασία των καρχαριών

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι αυξάνονται τα περιστατικά ανθρώπων που δαγκώνονται από καρχαρίες ενώ προσπαθούν να τους πλησιάσουν για φωτογραφίες ή video, επαναφέροντας τη συζήτηση για τα όρια της wildlife εικόνας στην εποχή των social media.

Το International Shark Attack File, η επιστημονική βάση δεδομένων του Florida Museum of Natural History για τα περιστατικά καρχαριών με ανθρώπους, ανέφερε σε πρόσφατη ενημέρωση προς το BBC ότι τα τελευταία τρία χρόνια έχει παρατηρήσει αύξηση σε περιστατικά όπου άνθρωποι δαγκώνονται ενώ προσπαθούν να καταγράψουν φωτογραφίες ή video με καρχαρίες.

Το ζήτημα δεν είναι ότι οι καρχαρίες ξαφνικά έγιναν πιο επικίνδυνοι. Τα συνολικά περιστατικά παραμένουν εξαιρετικά σπάνια. Το πρόβλημα είναι ότι ορισμένοι φωτογράφοι, influencers και τουρίστες επιλέγουν να μειώσουν σκόπιμα την απόσταση από άγρια ζώα για να δημιουργήσουν πιο εντυπωσιακό περιεχόμενο, αυξάνοντας τον κίνδυνο τόσο για τους ίδιους όσο και για τα ζώα.

Η αύξηση δεν αφορά τα συνολικά δαγκώματα

Χρειάζεται εδώ μια σημαντική διάκριση.

Το International Shark Attack File κατέγραψε για το 2025 65 επιβεβαιωμένα απρόκλητα δαγκώματα παγκοσμίως και ακόμη 29 περιστατικά που χαρακτηρίστηκαν ως provoked, δηλαδή περιπτώσεις όπου ο άνθρωπος είχε προηγουμένως ξεκινήσει κάποια μορφή αλληλεπίδρασης με τον καρχαρία.

Το ίδιο το ISAF περιλαμβάνει στα provoked incidents περιπτώσεις όπου δύτες:

• αγγίζουν ή παρενοχλούν καρχαρίες
• προσπαθούν να τους ταΐσουν
• τους χειρίζονται
• εμπλέκονται σε ψαροντούφεκο
• προσπαθούν να αφαιρέσουν καρχαρία από δίχτυ ή αγκίστρι

Άρα το «πήγα πολύ κοντά για να βγάλω φωτογραφία» δεν πρέπει απαραίτητα να παρουσιάζεται ως μια απρόκλητη «επίθεση καρχαρία».

Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό δημοσιογραφικά, επειδή διαφορετικά δημιουργείται η ψευδής εντύπωση ότι οι καρχαρίες επιτίθενται ξαφνικά και χωρίς αιτία σε ανθρώπους που απλώς βρίσκονται στο νερό.

Τα shark selfies έγιναν ολόκληρη κατηγορία περιεχομένου

Στα social media υπάρχουν πλέον αμέτρητα videos με ανθρώπους να κολυμπούν δίπλα σε καρχαρίες, να τους αγγίζουν ή ακόμη και να προσπαθούν να πιαστούν πάνω τους.

Η λογική είναι εύκολα κατανοητή: όσο μικρότερη φαίνεται η απόσταση μεταξύ ανθρώπου και άγριου ζώου, τόσο πιο ακραία και «μοναδική» φαίνεται η εικόνα.

Το πρόβλημα είναι ότι η ίδια λογική μπορεί να δημιουργήσει πίεση για ολοένα και πιο κοντινές επαφές.

Έρευνα του 2020 για τη συμπεριφορά φωτογράφων και social media influencers σε οργανωμένες δραστηριότητες κολύμβησης με άγρια θαλάσσια ζώα κατέγραψε επανειλημμένα αυτό που οι ερευνητές χαρακτήρισαν ως «pushy» συμπεριφορά. Οι operators που συμμετείχαν στην έρευνα θεωρούσαν ότι έμπειροι φωτογράφοι και influencers ήταν μεταξύ εκείνων που ήταν πιθανότερο να αγνοήσουν οδηγίες και κανόνες ασφαλείας προκειμένου να εξασφαλίσουν την εικόνα που ήθελαν.

Πρόσφατο περιστατικό με nurse shark

Μία από τις περιπτώσεις που επανέφεραν το θέμα στη δημοσιότητα αφορά τη Βραζιλιάνα δημιουργό περιεχομένου Tayane Cachoeira Dalazen.

Νωρίτερα μέσα στο 2026, δαγκώθηκε στο πόδι από nurse shark ενώ κολυμπούσε στα νερά του Fernando de Noronha στον Ατλαντικό. Το σχετικό video διαδόθηκε ευρέως στα social media, μαζί με εικόνες από το τραύμα.

Οι nurse sharks θεωρούνται γενικά λιγότερο επιθετικοί από άλλα είδη, όμως αυτό δεν σημαίνει ότι είναι ασφαλές να αντιμετωπίζονται σαν ήμερα ζώα.

Παραμένουν άγρια ζώα, με ισχυρό δάγκωμα και τη δυνατότητα να αντιδράσουν όταν αισθανθούν πίεση, εγκλωβισμό ή απειλή.

Πριν έναν χρόνο είχαμε ήδη δει ακραίο περιστατικό

Το PTTL είχε καλύψει το 2025 την περίπτωση μιας τουρίστριας που υπέστη εξαιρετικά σοβαρό τραυματισμό στα Turks and Caicos και, σύμφωνα με τις τότε αναφορές, είχε πλησιάσει έναν καρχαρία για να τον φωτογραφίσει.

Η γυναίκα έχασε τελικά και τα δύο της χέρια. Το περιστατικό ήταν ακραίο, αλλά ανέδειξε με τον πιο σκληρό τρόπο το πόσο λάθος μπορεί να εξελιχθεί η προσπάθεια για μια κοντινή φωτογραφία άγριας ζωής.

Διαβάστε το σχετικό άρθρο του PTTL.

Δεν είναι μόνο θέμα ανθρώπινης ασφάλειας

Το πρόβλημα δεν σταματά στο αν θα τραυματιστεί ο φωτογράφος.

Η πολύ κοντινή ανθρώπινη παρουσία μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των ζώων, να αυξήσει το στρες τους και να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν το περιβάλλον τους.

Μελέτες για wildlife tourism έχουν εδώ και χρόνια δείξει ότι η παρουσία τουριστών μπορεί να αλλάξει τη δραστηριότητα θαλάσσιων ζώων, ενώ οι researchers προειδοποιούν ότι οι close-contact πρακτικές πρέπει να ελέγχονται ώστε να περιορίζεται η παρενόχληση.

Ο shark scientist Kristian Parton το περιέγραψε πολύ απλά σε δηλώσεις του που μεταδόθηκαν από το BBC: κανείς δεν θα πήγαινε στη Serengeti για να ακουμπήσει το πρόσωπο ενός λιονταριού. Η ίδια λογική πρέπει να ισχύει και μέσα στο νερό.

Μπορεί ένα δάγκωμα να είναι αυτοάμυνα;

Έρευνα που δημοσιεύτηκε το 2025 στο Frontiers in Conservation Science επιχειρεί να απαντήσει ακριβώς σε αυτό το ερώτημα.

Οι Eric Clua, Thomas Vignaud και Aaron Wirsing μελέτησαν περιστατικά στη Γαλλική Πολυνησία και εντόπισαν περιπτώσεις στις οποίες το δάγκωμα φαίνεται να αποτελεί αντίδραση του καρχαρία σε προηγούμενη ανθρώπινη ενέργεια που το ζώο αντιλαμβάνεται ως απειλή.

Από τα 74 καταγεγραμμένα περιστατικά της περιόδου 2009–2023, τέσσερα ταξινομήθηκαν ως πολύ πιθανές περιπτώσεις αυτοάμυνας, ποσοστό περίπου 5%.

Οι researchers επισημαίνουν ότι τέτοιες αντιδράσεις μπορούν να προκληθούν όταν κάποιος:

• προσπαθεί να πιάσει έναν καρχαρία
• τον τραυματίζει
• τον χειρίζεται
• περιορίζει τις δυνατότητες διαφυγής του
• πραγματοποιεί επιθετική ή απειλητική κίνηση πολύ κοντά του

Το εύρημα δεν σημαίνει ότι κάθε δάγκωμα κοντά σε φωτογράφο αποτελεί αυτοάμυνα. Δείχνει όμως γιατί η συμπεριφορά του ανθρώπου πρέπει να αποτελεί μέρος της ανάλυσης ενός περιστατικού.

Οι απρόκλητες περιπτώσεις παραμένουν εξαιρετικά σπάνιες

Η εικόνα του καρχαρία ως ζώου που «κυνηγά ανθρώπους» δεν υποστηρίζεται από τα δεδομένα.

Το ISAF καταγράφει παγκοσμίως δεκάδες απρόκλητα περιστατικά τον χρόνο σε έναν πλανήτη όπου εκατομμύρια άνθρωποι κολυμπούν, σερφάρουν, κάνουν κατάδυση και άλλες θαλάσσιες δραστηριότητες.

Το 2025 καταγράφηκαν 65 επιβεβαιωμένα απρόκλητα δαγκώματα. Το αντίστοιχο μέσο επίπεδο της προηγούμενης πενταετίας ήταν περίπου 61 περιστατικά ετησίως.

Το ίδιο το ISAF χαρακτηρίζει τον κίνδυνο δαγκώματος από καρχαρία ως εξαιρετικά χαμηλό.

Η σημερινή συζήτηση αφορά επομένως περισσότερο μια συγκεκριμένη ανθρώπινη συμπεριφορά παρά μια γενικότερη αύξηση «επιθέσεων».

Όταν η εικόνα γίνεται αυτοσκοπός

Το πρόβλημα των shark selfies είναι μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης συζήτησης στη wildlife photography.

Το PTTL έχει καλύψει πρόσφατα το viral περιστατικό στο Torres del Paine, όπου φωτογράφοι βρέθηκαν σε πολύ μικρή απόσταση από άγριο πούμα και ξέσπασε διαμάχη γύρω από το αν έπρεπε να απομακρυνθούν ακόμη κι αν το ζώο είχε πλησιάσει πρώτο.

Διαβάστε την υπόθεση του πούμα στο PTTL.

Ο βασικός κανόνας παραμένει ίδιος είτε το θέμα είναι λιοντάρι, αρκούδα, πούμα ή καρχαρίας:

η φωτογραφία δεν έχει μεγαλύτερη αξία από την ασφάλεια και την ευημερία του ζώου.

Υπάρχει και η εντελώς αντίθετη χρήση της κάμερας

Αξίζει να γίνει μια ακόμη διάκριση.

Η υποβρύχια φωτογραφία δεν είναι από μόνη της πρόβλημα και η κινηματογράφηση καρχαριών μπορεί να έχει τεράστια αξία για την επιστήμη και την προστασία τους.

Το PTTL παρουσίασε πρόσφατα πρωτοβουλία όπου φωτογράφοι, filmmakers και οργανώσεις χρησιμοποιούν Insta360 κάμερες για να συλλέγουν εικόνες καρχαριών και σαλαχιών, χωρίς να χρειάζεται να τους κυνηγούν ή να τους αγγίζουν.

Οι κάμερες μπορούν να τοποθετηθούν σε σημεία όπου τα ζώα επιλέγουν μόνα τους αν θα πλησιάσουν, ενώ το υπάρχον underwater footage μπορεί να χρησιμοποιηθεί ακόμη και για citizen science και καταγραφή πληθυσμών.

Δείτε πώς φωτογράφοι χρησιμοποιούν κάμερες για την προστασία των καρχαριών.

Η διαφορά είναι θεμελιώδης:

στη μία περίπτωση χρησιμοποιούμε την κάμερα για να καταγράψουμε το ζώο.

Στην άλλη προσπαθούμε να αλλάξουμε τη συμπεριφορά του ζώου για να φτιάξουμε καλύτερο περιεχόμενο.

Τι πρέπει να κάνει ένας φωτογράφος

Δεν υπάρχει μία απόσταση ασφαλείας που να ισχύει για κάθε είδος καρχαρία, κάθε τοποθεσία και κάθε συνθήκη.

Η σωστή πρακτική είναι να ακολουθούνται:

• οι οδηγίες τοπικών αρχών
• οι οδηγίες πιστοποιημένων operators και guides
• οι κανόνες προστατευόμενων περιοχών
• οι οδηγίες επιστημόνων που γνωρίζουν το συγκεκριμένο είδος
• οι αποστάσεις που επιτρέπουν στο ζώο να συνεχίζει τη φυσική συμπεριφορά του

Αν ένα ζώο αλλάξει πορεία λόγω του φωτογράφου, δείξει αμυντική συμπεριφορά ή περιοριστεί η δυνατότητα διαφυγής του, η κατάσταση έχει ήδη προχωρήσει περισσότερο από όσο θα έπρεπε.

Τι πιστεύουμε

Η φωτογραφία άγριας ζωής έχει αξία όταν αποκαλύπτει συμπεριφορές που θα συνέβαιναν ακόμη και αν ο φωτογράφος δεν βρισκόταν εκεί.

Το να ακουμπήσει κάποιος έναν καρχαρία ή να βρεθεί εσκεμμένα λίγα εκατοστά από το στόμα του μπορεί πράγματι να δημιουργήσει μια εικόνα που θα συγκεντρώσει εκατομμύρια views.

Δεν την κάνει όμως καλύτερη wildlife φωτογραφία.

Αντίθετα, όταν ο δημιουργός προκαλεί μια διαφορετική συμπεριφορά για χάρη του περιεχομένου, η εικόνα παύει να καταγράφει απλώς την άγρια ζωή και αρχίζει να αποτελεί καταγραφή της δικής του παρέμβασης.

Το δύσκολο δεν είναι να πλησιάσουμε περισσότερο.

Το δύσκολο είναι να δημιουργήσουμε μια δυνατή εικόνα ενώ παραμένουμε αρκετά μακριά ώστε το ζώο να συνεχίζει να συμπεριφέρεται σαν να μην υπάρχουμε.

Συχνές ερωτήσεις

Αυξάνονται συνολικά τα δαγκώματα καρχαριών;

Δεν προκύπτει μεγάλη παγκόσμια αύξηση στα συνολικά απρόκλητα περιστατικά. Το ISAF κατέγραψε 65 απρόκλητα δαγκώματα το 2025, αριθμό κοντά στον πρόσφατο πενταετή μέσο όρο των 61.

Τι είναι provoked shark bite;

Το International Shark Attack File χαρακτηρίζει ως provoked τις περιπτώσεις όπου ο άνθρωπος ξεκινά κάποια μορφή αλληλεπίδρασης, όπως άγγιγμα, παρενόχληση, τάισμα ή χειρισμό του καρχαρία.

Μπορεί ένας καρχαρίας να δαγκώσει σε αυτοάμυνα;

Ναι. Μελέτη του 2025 στη Γαλλική Πολυνησία κατέγραψε περιπτώσεις όπου η προηγούμενη ανθρώπινη επιθετική ή απειλητική συμπεριφορά φαίνεται να προκάλεσε defensive bite.

Είναι ασφαλές να κολυμπά κάποιος με καρχαρίες;

Η ασφάλεια εξαρτάται από το είδος, την περιοχή, τις συνθήκες και τον τρόπο της δραστηριότητας. Οι συμμετέχοντες πρέπει να ακολουθούν αυστηρά τις οδηγίες ειδικών και operators και να μην αγγίζουν ή παρενοχλούν τα ζώα.

Είναι κακή πρακτική κάθε υποβρύχια φωτογράφιση καρχαριών;

Όχι. Η υπεύθυνη φωτογράφιση και κινηματογράφηση μπορεί να συμβάλει στην εκπαίδευση, στην επιστήμη και στην προστασία των καρχαριών. Το πρόβλημα ξεκινά όταν η ανάγκη για κοντινότερο ή πιο εντυπωσιακό περιεχόμενο υπερισχύει της φυσικής συμπεριφοράς και της ευημερίας του ζώου.