Πρωτοφανές υποβρύχιο υλικό δείχνει πώς τρέφονται οι φαλαινοκαρχαρίες

Σύνοψη

• Κάμερες τοποθετήθηκαν σε φαλαινοκαρχαρίες στον ύφαλο Ningaloo της Δυτικής Αυστραλίας.
• Αξιοποιήθηκαν 22 ώρες και 27 λεπτά βίντεο από πέντε ζώα.
• Οι ερευνητές κατέγραψαν 36 συμπεριφορές, μεταξύ των οποίων έξι νέες μορφές τροφοληψίας.
• Οι φαλαινοκαρχαρίες τρέφονται από την επιφάνεια μέχρι τον βυθό και προσαρμόζουν την προσπάθειά τους στην πυκνότητα της λείας.
• Τα δεδομένα μπορούν να υποστηρίξουν μελλοντικά μέτρα προστασίας και διαχείρισης του είδους.

Κάμερες τοποθετημένες πάνω σε φαλαινοκαρχαρίες κατέγραψαν τον ωκεανό από τη δική τους οπτική και αποκάλυψαν άγνωστες μέχρι σήμερα συμπεριφορές διατροφής.

Ερευνητές τοποθέτησαν ειδικές κάμερες και αισθητήρες σε φαλαινοκαρχαρίες στον ύφαλο Ningaloo της Δυτικής Αυστραλίας, καταγράφοντας τις κινήσεις τους από την επιφάνεια μέχρι τον βυθό. Το υλικό προσφέρει μια σπάνια εικόνα της καθημερινότητας του μεγαλύτερου γνωστού ψαριού στον κόσμο, σε στιγμές κατά τις οποίες δεν υπήρχαν δύτες ή σκάφη δίπλα του.

Η έρευνα έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή οι περισσότερες προηγούμενες γνώσεις για τη συμπεριφορά του φαλαινοκαρχαρία προέρχονταν από παρατηρήσεις στην επιφάνεια. Οι νέες καταγραφές δείχνουν ότι το είδος χρησιμοποιεί πολύ περισσότερες και πιο ευέλικτες στρατηγικές τροφοληψίας από όσες μπορούσαν να διακρίνουν οι επιστήμονες από σκάφη, δύτες και εναέρια μέσα.

Κάμερες πάνω στο ραχιαίο πτερύγιο

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Μάιο του 2017 και του 2018. Οι επιστήμονες τοποθέτησαν συστήματα CATS Cam σε δέκα φαλαινοκαρχαρίες, χρησιμοποιώντας έναν ελάχιστα επεμβατικό σφιγκτήρα στο μπροστινό τμήμα του ραχιαίου πτερυγίου.

Το σύστημα περιλάμβανε κάμερα υψηλής ανάλυσης, πομπό VHF, GPS και αισθητήρες που κατέγραφαν το βάθος και την κίνηση. Οι συσκευές είχαν σχεδιαστεί ώστε να αποδεσμεύονται έπειτα από περίπου 24 έως 48 ώρες και να ανεβαίνουν στην επιφάνεια για να περισυλλεχθούν.

Λόγω τεχνικών προβλημάτων, αποκόλλησης ορισμένων συσκευών και συσσώρευσης υλικού μπροστά από τον φακό, αξιοποιήθηκαν τελικά δεδομένα από πέντε ζώα, δύο θηλυκά και τρία αρσενικά. Το συνολικό χρησιμοποιήσιμο βίντεο είχε διάρκεια 22 ωρών και 27 λεπτών.

Η πληρέστερη καταγραφή συμπεριφορών του είδους

Οι ερευνητές συνδύασαν το νέο υλικό με στοιχεία από 106 επιστημονικές δημοσιεύσεις και δημιούργησαν ένα αναλυτικό ηθόγραμμα, δηλαδή έναν συστηματικό κατάλογο των συμπεριφορών του φαλαινοκαρχαρία.

Ο κατάλογος περιλαμβάνει 36 διακριτές συμπεριφορές. Από αυτές, οι 12 σχετίζονται με τη διατροφή, ενώ έξι νέες συμπεριφορές τροφοληψίας καταγράφηκαν χάρη στις κάμερες που έφεραν τα ίδια τα ζώα. Στο υλικό διακρίνονται επίσης τρόποι κολύμβησης, αντιδράσεις απέναντι σε άλλους φαλαινοκαρχαρίες και συμπεριφορές που συνδέονται με την παρουσία ανθρώπων ή σκαφών.

Τροφή από την επιφάνεια μέχρι τον βυθό

Οι κάμερες κατέγραψαν τους φαλαινοκαρχαρίες σε βάθη από περίπου ένα έως 68,8 μέτρα. Τα ζώα δεν περιορίζονταν στην επιφάνεια, αλλά συνέχιζαν να τρέφονται κατά την κάθοδο, μέσα στη στήλη του νερού, κοντά στον πυθμένα και κατά την επιστροφή τους προς τα πάνω.

Μεταξύ των νέων μορφών συμπεριφοράς περιλαμβάνονται η αργή τροφοληψία κατά την ολίσθηση προς τα βαθύτερα νερά, η τροφοληψία κατά την άνοδο, η αργή διατροφή μέσα στη στήλη του νερού και η κίνηση με ανοιχτά βράγχια κοντά στον βυθό.

Σε ορισμένες περιπτώσεις οι φαλαινοκαρχαρίες συνέχιζαν να φιλτράρουν νερό σε ολόκληρη την κάθοδο ή την άνοδό τους. Η συνηθέστερη στρατηγική ήταν η αργή τροφοληψία, η οποία απαιτεί σχετικά μικρή ενεργειακή προσπάθεια και μπορεί να αξιοποιείται ακόμη και όταν η πυκνότητα της λείας είναι χαμηλή.

Από το συνεχές φιλτράρισμα στην ενεργή καταδίωξη

Τα δεδομένα δείχνουν ότι οι φαλαινοκαρχαρίες προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους ανάλογα με την ποσότητα διαθέσιμης τροφής. Σε περιοχές με μικρή πυκνότητα λείας κινούνται αργά και φιλτράρουν συνεχώς το νερό, συλλέγοντας μικρές ποσότητες τροφής με χαμηλό ενεργειακό κόστος.

Όταν συναντούν πυκνότερες συγκεντρώσεις, όπως σμήνη κριλ ή κοπάδια μικρών ψαριών, μπορούν να περάσουν σε πιο ενεργές κινήσεις, απότομες αλλαγές πορείας και γρηγορότερη τροφοληψία.

Η δυνατότητα εναλλαγής ανάμεσα στη διήθηση μέσω της κίνησης και στην αναρρόφηση επιτρέπει στο είδος να εκμεταλλεύεται τόσο αραιά κατανεμημένη λεία όσο και σύντομες περιόδους μεγάλης αφθονίας τροφής. Αυτή η ευελιξία ενδέχεται να εξηγεί πώς ένα τόσο μεγάλο ζώο επιβιώνει στα σχετικά φτωχά σε θρεπτικά συστατικά τροπικά νερά.

Πώς καθαρίζει τα φίλτρα των βραγχίων

Το βίντεο κατέγραψε επίσης περιστατικά κατά τα οποία οι φαλαινοκαρχαρίες έκλειναν στιγμιαία τις βραγχιακές σχισμές, τίναζαν δυνατά το κεφάλι και το σώμα και στη συνέχεια απέβαλλαν ένα σύννεφο σωματιδίων.

Οι επιστήμονες θεωρούν ότι η κίνηση αυτή πιθανότατα καθαρίζει τα φίλτρα των βραγχίων, στα οποία μπορεί να έχει συσσωρευτεί τροφή ή άλλο υλικό. Η διαδικασία ίσως δημιουργεί μια αντίστροφη ροή νερού, απομακρύνοντας τα σωματίδια που έχουν παγιδευτεί.

Η σύνθεση των νεφών δεν ήταν δυνατό να εξακριβωθεί από τις εικόνες, επομένως η λειτουργία του συγκεκριμένου μηχανισμού χρειάζεται περαιτέρω μελέτη.

Οι περιορισμοί της καταγραφής

Παρότι οι κάμερες προσέφεραν πρωτοφανή οπτική, δεν μπορούσαν να καταγράψουν άμεσα το στόμα του ζώου, καθώς βρίσκονταν πίσω από το κεφάλι, πάνω στο ραχιαίο πτερύγιο. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν κυρίως το άνοιγμα των βραγχιακών σχισμών ως ένδειξη ότι το νερό και η λεία περνούσαν από το σύστημα φιλτραρίσματος.

Τα ίδια τα θηράματα δεν ήταν πάντοτε ορατά εξαιτίας της ποιότητας του βίντεο, της περιορισμένης ορατότητας και της ταχύτητας κίνησης. Επιπλέον, τα δεδομένα προέρχονται από πέντε ζώα σε έναν παράκτιο τόπο συγκέντρωσης και δεν περιλαμβάνουν πιθανές συμπεριφορές στον ανοιχτό ωκεανό.

Το ηθόγραμμα αποτελεί επομένως ένα σημαντικό αλλά όχι οριστικό πλαίσιο, το οποίο μπορεί να επεκταθεί με νέες καταγραφές από διαφορετικές περιοχές και πληθυσμούς.

Γιατί τα ευρήματα βοηθούν στην προστασία του είδους

Η συστηματική ταξινόμηση των συμπεριφορών μπορεί να επιτρέψει στους επιστήμονες να συγκρίνουν δεδομένα από διαφορετικές περιοχές, ηλικίες και μεγέθη ζώων. Μπορεί επίσης να βοηθήσει στην αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο οι φαλαινοκαρχαρίες αντιδρούν στον τουρισμό, στα σκάφη και σε άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες.

Η διάκριση ανάμεσα στην τροφοληψία κοντά στην επιφάνεια και στη διατροφή σε μεγαλύτερο βάθος είναι ιδιαίτερα χρήσιμη για την εκτίμηση του κινδύνου σύγκρουσης με πλοία ή της διατάραξης από τουριστικές δραστηριότητες.

Τι πιστεύουμε

Η τοποθέτηση καμερών πάνω στα ίδια τα ζώα αποδεικνύεται ένα ιδιαίτερα ισχυρό εργαλείο για την καταγραφή συμπεριφορών που παραμένουν αόρατες από την επιφάνεια. Η μελέτη προσφέρει πολύτιμη βάση για την έρευνα και την προστασία του φαλαινοκαρχαρία, αλλά το μικρό δείγμα και η έμμεση αναγνώριση ορισμένων μορφών τροφοληψίας απαιτούν προσοχή πριν από τη γενίκευση των συμπερασμάτων.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι ο φαλαινοκαρχαρίας φάλαινα ή καρχαρίας;

Είναι καρχαρίας και θεωρείται το μεγαλύτερο γνωστό είδος ψαριού στον κόσμο. Το όνομά του προέρχεται από το μεγάλο μέγεθος και τον τρόπο με τον οποίο φιλτράρει την τροφή του, χαρακτηριστικά που θυμίζουν ορισμένα είδη φαλαινών.

Πώς τοποθετήθηκαν οι κάμερες στα ζώα;

Οι συσκευές στερεώθηκαν στο μπροστινό τμήμα του ραχιαίου πτερυγίου με ελάχιστα επεμβατικό σφιγκτήρα. Είχαν σχεδιαστεί ώστε να αποδεσμεύονται αυτόματα έπειτα από 24 έως 48 ώρες και να επιπλέουν για να περισυλλεχθούν.

Πόσες νέες συμπεριφορές καταγράφηκαν;

Η μελέτη δημιούργησε έναν κατάλογο 36 συμπεριφορών, από τις οποίες 12 σχετίζονται με τη διατροφή. Έξι νέες συμπεριφορές τροφοληψίας αναγνωρίστηκαν μέσω των καμερών.

Γιατί είναι σημαντική η αργή τροφοληψία;

Επιτρέπει στους φαλαινοκαρχαρίες να συλλέγουν μικρές ποσότητες τροφής με σχετικά χαμηλό ενεργειακό κόστος, ακόμη και σε τροπικά νερά όπου η λεία είναι αραιά κατανεμημένη.