Οι Δίδυμοι Πύργοι μέσα από τρεις φωτογραφίες: Πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την 11η Σεπτεμβρίου

Σύνοψη

• Το Smithsonian επέλεξε τρεις φωτογραφίες των Joel Meyerowitz, Christophe Agou και Robert Rathe για την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου
• Οι εικόνες προέρχονται από το 1983, την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και το 2002 και ακολουθούν τους Δίδυμους Πύργους από το αστικό τοπίο στα ερείπια και το παραμορφωμένο μέταλλο
• Ο Meyerowitz φωτογράφιζε τους Πύργους για περίπου 15 χρόνια και ολοκλήρωσε τη σειρά του στις 7 Σεπτεμβρίου 2001
• Ο Agou κατέγραψε το Ground Zero σε περίπου 216 καρέ την ημέρα των επιθέσεων
• Το παράλληλο αφιέρωμα Photography and the News εξετάζει πώς τηλεόραση, εφημερίδες και φωτογραφίες διαμόρφωσαν τη συλλογική μνήμη της 11ης Σεπτεμβρίου

Με αφορμή την 25η επέτειο της 11ης Σεπτεμβρίου, το Smithsonian χρησιμοποιεί τρεις φωτογραφίες των Joel Meyerowitz, Christophe Agou και Robert Rathe για να δείξει πώς η εικόνα ενός κτιρίου μπορεί να μετατραπεί από καθημερινό αστικό σύμβολο σε ιστορική μνήμη.

Το National Museum of American History παρουσίασε το αφιέρωμα «The Twin Towers in Three Photographs», επιλέγοντας τρεις εικόνες από τη Photographic History Collection που τοποθετούν τους Δίδυμους Πύργους σε τρεις διαφορετικές χρονικές στιγμές: το 1983, την ίδια την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και το 2002, όταν τμήματα του χάλυβα των κτιρίων είχαν ήδη μετατραπεί σε υλικό μιας μεγάλης τεχνικής έρευνας. Παράλληλα, το Smithsonian δημοσίευσε το «September 11: Photography and the News», ένα δεύτερο αφιέρωμα για τον τρόπο με τον οποίο η φωτογραφία, η τηλεοπτική εικόνα και οι εφημερίδες διαμόρφωσαν τη συλλογική μνήμη της ημέρας.

Η σημασία της επιλογής δεν βρίσκεται μόνο στο τι δείχνουν οι φωτογραφίες αλλά και στη σειρά με την οποία προβάλλονται. Από τους φωτισμένους ουρανοξύστες του Joel Meyerowitz, το βλέμμα περνά στα ερείπια που κατέγραψε ο Christophe Agou και καταλήγει στο παραμορφωμένο μέταλλο του Robert Rathe. Μέσα σε τρία καρέ, το World Trade Center παύει σταδιακά να είναι απλώς ένα αρχιτεκτονικό αντικείμενο και γίνεται τόπος, γεγονός, υλικό τεκμήριο και τελικά μνήμη.

Joel Meyerowitz: Οι Πύργοι πριν αποκτήσουν το βάρος της ιστορίας

Η πρώτη εικόνα προέρχεται από τη σειρά «Looking South» του Joel Meyerowitz και τραβήχτηκε την 1η Ιανουαρίου 1983. Ο Αμερικανός φωτογράφος κατέγραφε για περίπου 15 χρόνια τους Δίδυμους Πύργους από το παράθυρο του στούντιό του στη West 19th Street, εντάσσοντάς τους στο ευρύτερο τοπίο του Lower Manhattan.

Στη συγκεκριμένη φωτογραφία, τα κίτρινα φώτα των γραφείων ξεχωρίζουν απέναντι στον μωβ ουρανό. Την εποχή που δημιουργήθηκε η εικόνα, οι Πύργοι αποτελούσαν κυρίως ένα αναγνωρίσιμο στοιχείο του skyline και σύμβολο της οικονομικής δραστηριότητας της Νέας Υόρκης.

Η γνώση όσων ακολούθησαν, όμως, αλλάζει αναπόφευκτα τον τρόπο με τον οποίο διαβάζεται σήμερα η φωτογραφία. Η εικόνα δεν άλλαξε· άλλαξε ο θεατής και το ιστορικό πλαίσιο μέσα στο οποίο τη βλέπει.

Αυτό γίνεται ακόμη εντονότερο από μία λεπτομέρεια που επισημαίνει το Smithsonian: ο Meyerowitz τράβηξε την τελευταία φωτογραφία της σειράς μόλις τέσσερις ημέρες πριν από τις επιθέσεις, στις 7 Σεπτεμβρίου 2001.

Christophe Agou: Η στιγμή που η φωτογραφία γίνεται ιστορικό τεκμήριο

Η δεύτερη εικόνα αλλάζει εντελώς κλίμακα και χρόνο. Είναι η φωτογραφία «Ground Zero» του Γάλλου φωτογράφου Christophe Agou, τραβηγμένη στις 11 Σεπτεμβρίου 2001.

Ο Agou, ο οποίος είχε μετακομίσει στη Νέα Υόρκη το 1992, είχε ήδη ασχοληθεί εκτενώς με τη φωτογραφία δρόμου, αλλά, σύμφωνα με όσα είχε μεταφέρει στο μουσείο, μέχρι εκείνη την ημέρα δεν θεωρούσε ότι είχε φωτογραφίσει κάτι που θα χαρακτηριζόταν «είδηση». Όταν πληροφορήθηκε ότι αεροπλάνο είχε χτυπήσει τον Βόρειο Πύργο, πήρε τη φωτογραφική μηχανή του και κατευθύνθηκε προς το Lower Manhattan.

Το μετρό τον άφησε στη 14th Street και συνέχισε με τα πόδια για περίπου 2,5 μίλια, κινούμενος αντίθετα από πλήθη ανθρώπων καλυμμένων με στάχτη που απομακρύνονταν από την περιοχή.

Φωτογράφισε για ώρες και χρησιμοποίησε συνολικά έξι φιλμ, περίπου 216 καρέ. Συνέχισε μέχρι την κατάρρευση του World Trade Center 7 στις 17:20, καταγράφοντας ένα περιβάλλον γεμάτο καπνό, στάχτη και συντρίμμια.

Στη φωτογραφία που επέλεξε το Smithsonian, μικρές ανθρώπινες φιγούρες και ένα κατεστραμμένο πυροσβεστικό όχημα λειτουργούν ως μέτρο σύγκρισης με τα ερείπια. Η ανθρώπινη κλίμακα σχεδόν εξαφανίζεται μέσα στη μάζα της κατεστραμμένης κατασκευής.

Robert Rathe: Όταν ένας ουρανοξύστης γίνεται κομμάτι μετάλλου

Η τρίτη φωτογραφία, «WTC Steel #4», δημιουργήθηκε από τον Robert Rathe το 2002 και μετακινεί το βλέμμα ακόμη πιο κοντά.

Ο Rathe βρισκόταν σε διαφορετική φωτογραφική αποστολή όταν συνάντησε στις εγκαταστάσεις του National Institute of Standards and Technology στο Maryland εκατοντάδες τμήματα χάλυβα που είχαν περισυλλεγεί από το World Trade Center. Το Smithsonian αναφέρει ότι εκεί βρίσκονταν 225 κομμάτια όταν ο φωτογράφος τα συνάντησε.

Η φωτογραφία του δεν δημιουργήθηκε ως επιστημονική τεκμηρίωση. Ο Rathe ενδιαφέρθηκε για τις μορφές, τις πτυχώσεις και τα χρώματα που είχε αποκτήσει το κατεστραμμένο μέταλλο. Στο «WTC Steel #4», ένα στοιχείο που κάποτε αποτελούσε τμήμα μιας τεράστιας και άκαμπτης κατασκευής μοιάζει σχεδόν να έχει διπλωθεί σαν ύφασμα.

Το τεχνικό υπόβαθρο της εικόνας έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η μεταγενέστερη επίσημη έρευνα του NIST κατέγραψε και ανέλυσε συνολικά 236 ανακτημένα στοιχεία χάλυβα από τα κτίρια του World Trade Center, ενώ φωτογραφικό και βιντεοληπτικό υλικό αποτέλεσε επίσης σημαντικό μέρος της έρευνας για τις καταρρεύσεις.

Έτσι, το υλικό που στη φωτογραφία του Rathe λειτουργεί ως οπτικό αντικείμενο αποτελούσε ταυτόχρονα μέρος μιας πολύ μεγαλύτερης προσπάθειας κατανόησης της συμπεριφοράς των κτιρίων και βελτίωσης της ασφάλειας των κατασκευών.

Από το skyline στο Ground Zero και από εκεί στη μνήμη

Η δύναμη του αφιερώματος βρίσκεται στη σύνδεση των τριών εικόνων.

Ο Meyerowitz κοιτά τους Πύργους από απόσταση και τους παρουσιάζει ενταγμένους στη ζωή της πόλης. Ο Agou βρίσκεται σχεδόν μέσα στο γεγονός, όταν το γνώριμο αρχιτεκτονικό σύμβολο έχει ήδη μετατραπεί σε χώρο καταστροφής. Ο Rathe πλησιάζει ακόμη περισσότερο, μέχρι το σημείο όπου το κτίριο δεν είναι πλέον αναγνωρίσιμο ως κτίριο αλλά ως παραμορφωμένο υλικό.

Η σειρά λειτουργεί επομένως και ως μελέτη πάνω στη φωτογραφική κλίμακα: πόλη, τόπος, αντικείμενο.

Ταυτόχρονα δείχνει κάτι θεμελιώδες για τη σχέση φωτογραφίας και ιστορίας. Οι φωτογραφίες δεν καταγράφουν μόνο τι βρισκόταν μπροστά στον φακό τη στιγμή της λήψης. Με την πάροδο του χρόνου αποκτούν νέα νοήματα που ο ίδιος ο φωτογράφος δεν θα μπορούσε απαραίτητα να γνωρίζει τη στιγμή που πατούσε το κλείστρο.

Η 11η Σεπτεμβρίου όπως τη γνώρισε ο κόσμος: Μέσα από οθόνες

Το δεύτερο νέο αφιέρωμα του Smithsonian, «September 11: Photography and the News», εξετάζει ένα διαφορετικό κομμάτι της ίδιας ιστορίας: όχι μόνο τις φωτογραφίες του γεγονότος, αλλά και τις φωτογραφίες της ίδιας της ειδησεογραφικής εικόνας.

Ανάμεσα στα αντικείμενα της συλλογής βρίσκεται ένα έγχρωμο στιγμιότυπο διαστάσεων 4×6 ιντσών που απεικονίζει τηλεοπτική μετάδοση του CNN την 11η Σεπτεμβρίου. Ο φωτογράφος του παραμένει άγνωστος και το μουσείο απέκτησε το συγκεκριμένο στιγμιότυπο το 2019 μαζί με άλλες φωτογραφίες που είχαν πωληθεί μέσω eBay.

Η συγκεκριμένη εικόνα έχει ξεχωριστή σημασία επειδή για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο η εμπειρία της 11ης Σεπτεμβρίου δεν ήταν άμεση. Ήταν μια εμπειρία μέσω τηλεοπτικών οθονών, ζωντανών μεταδόσεων, επαναλήψεων και φωτογραφιών στις πρώτες σελίδες.

Και το γεγονός ότι κάποιος αποφάσισε το 2001 να χρησιμοποιήσει ένα από τα περιορισμένα καρέ του φιλμ του για να φωτογραφίσει μια τηλεόραση δείχνει πόσο διαφορετική ήταν η σχέση με τη φωτογραφική εικόνα πριν από τα smartphones και την πρακτικά απεριόριστη ψηφιακή λήψη.

Οι εφημερίδες ως φυσικά αντικείμενα μνήμης

Το Smithsonian εξετάζει επίσης τον ρόλο του Τύπου. Η επιμελήτρια Shannon Perich περιγράφει ένα κουτί με εφημερίδες που μια φίλη της είχε διατηρήσει για σχεδόν 25 χρόνια, θεωρώντας ήδη από τότε ότι η ειδησεογραφία που κρατούσε στα χέρια της θα αποκτούσε ιστορική σημασία.

Στο αφιέρωμα εμφανίζονται ακόμη Polaroid της Jo Tartt από κουτιά πώλησης εφημερίδων στην Ουάσιγκτον την περίοδο 2003-2004, αλλά και το έργο «Deadly Explosions» της Joanne Leonard από το 2006, στο οποίο μια φωτογραφία έκρηξης στη Νιγηρία τοποθετείται σε διάλογο με εικόνα των Δίδυμων Πύργων.

Η σύγκριση έχει ενδιαφέρον και για τη σημερινή εποχή. Το 2001, μια πρώτη σελίδα ή ένα τηλεοπτικό δελτίο δημιουργούσε ένα κοινό οπτικό σημείο αναφοράς για εκατομμύρια ανθρώπους. Σήμερα η ειδησεογραφική εμπειρία είναι πολύ περισσότερο εξατομικευμένη και κατακερματισμένη ανάμεσα σε ειδοποιήσεις, feeds, βίντεο και κοινωνικά δίκτυα.

Γιατί αυτές οι φωτογραφίες έχουν διαφορετικό βάρος 25 χρόνια μετά

Το Smithsonian δεν αντιμετωπίζει τις εικόνες μόνο ως αρχεία ενός γεγονότος. Το ενδιαφέρον στρέφεται στο πώς μεταβάλλεται η σημασία τους όσο αυξάνεται η χρονική απόσταση.

Το 1983, η φωτογραφία του Meyerowitz αφορούσε ένα μέρος της σύγχρονης Νέας Υόρκης. Το 2001, τα καρέ του Agou δημιουργήθηκαν μέσα σε ένα γεγονός του οποίου οι πλήρεις συνέπειες ήταν ακόμη αδύνατο να γίνουν αντιληπτές. Το 2002, το παραμορφωμένο μέταλλο του Rathe βρισκόταν ήδη ανάμεσα στην υλική απόδειξη, την επιστημονική έρευνα και τη μνήμη.

Είκοσι πέντε χρόνια μετά τις επιθέσεις, και οι τρεις εικόνες ανήκουν πια σε ένα ενιαίο ιστορικό αφήγημα. Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον φωτογραφικό μάθημα του project: μια φωτογραφία δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα τη στιγμή της λήψης της. Η ιστορία συνεχίζει να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο τη διαβάζουμε.

Τι πιστεύουμε

Η επιλογή του Smithsonian λειτουργεί επειδή δεν επιχειρεί να συνοψίσει την 11η Σεπτεμβρίου μέσα από τις πιο γνωστές εικόνες της. Αντίθετα, χρησιμοποιεί τρεις πολύ διαφορετικές φωτογραφικές προσεγγίσεις για να δείξει πώς αλλάζει το νόημα μιας εικόνας μέσα στον χρόνο.

Για όσους ασχολούνται με τη φωτογραφία, το αφιέρωμα είναι ταυτόχρονα μια υπενθύμιση της αξίας του αρχείου. Ένα αστικό τοπίο, ένα καρέ που δημιουργήθηκε μέσα σε μια κρίση ή ακόμη και μια φαινομενικά αφηρημένη λεπτομέρεια μπορούν δεκαετίες αργότερα να αποκτήσουν ιστορική σημασία πολύ μεγαλύτερη από εκείνη που ήταν δυνατό να προβλεφθεί την ημέρα της λήψης.

Συχνές ερωτήσεις

Ποιες είναι οι τρεις φωτογραφίες που επέλεξε το Smithsonian;

Πρόκειται για μια φωτογραφία της σειράς «Looking South» του Joel Meyerowitz από την 1η Ιανουαρίου 1983, το «Ground Zero» του Christophe Agou από την 11η Σεπτεμβρίου 2001 και το «WTC Steel #4» του Robert Rathe από το 2002.

Πότε τράβηξε ο Joel Meyerowitz την τελευταία φωτογραφία των Δίδυμων Πύργων στη συγκεκριμένη σειρά;

Σύμφωνα με το Smithsonian, η τελευταία εικόνα της σειράς «Looking South» δημιουργήθηκε στις 7 Σεπτεμβρίου 2001, τέσσερις ημέρες πριν από τις επιθέσεις.

Πόσες φωτογραφίες τράβηξε ο Christophe Agou στις 11 Σεπτεμβρίου;

Ο Agou χρησιμοποίησε έξι φιλμ, τα οποία αντιστοιχούσαν περίπου σε 216 λήψεις.

Τι εξετάζει το αφιέρωμα «September 11: Photography and the News»;

Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο φωτογραφίες, τηλεοπτικές μεταδόσεις, εφημερίδες και μεταγενέστερα φωτογραφικά έργα συνέβαλαν στην καταγραφή και στη διαμόρφωση της συλλογικής μνήμης γύρω από την 11η Σεπτεμβρίου.