Δώρα Λαβαζού: Η γυναικεία ματιά στη φωτογραφία είναι πιο δυνατή από ποτέ

Η συζήτηση γύρω από τη γυναικεία παρουσία στη φωτογραφία έχει επανέλθει δυναμικά τα τελευταία χρόνια, καθώς όλο και περισσότερες γυναίκες δημιουργοί διεκδικούν χώρο και ορατότητα στη σύγχρονη καλλιτεχνική σκηνή.

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει σημειωθεί, ζητήματα όπως η εκπροσώπηση, η αναγνώριση και οι ευκαιρίες συμμετοχής σε μεγάλες διοργανώσεις παραμένουν στο επίκεντρο του διαλόγου μέσα στη φωτογραφική κοινότητα.

Με αφορμή την έκθεση “Women in Focus”, η οποία επιχειρεί να ανοίξει μια συζήτηση γύρω από τη γυναικεία παρουσία στη φωτογραφία, μίλησα με τη Δώρα Λαβαζού για τον ρόλο των γυναικών δημιουργών, τις αλλαγές που παρατηρούνται στον χώρο αλλά και τις προκλήσεις που εξακολουθούν να υπάρχουν.

Ποια είναι η Δώρα Λαβαζού

Η Δώρα Λαβαζού σπούδασε δημοσιογραφία, φωτογραφία και marketing. Για 17 χρόνια εργάστηκε στον χώρο των περιοδικών ως photo editor, συντάκτρια και συντονίστρια ύλης στις Εκδόσεις Δραγούνη και στις Εκδόσεις Λυμπέρη.

Το 2015 εμπνεύστηκε και σχεδίασε το διαδικτυακό περιοδικό για φωτογράφους iFocus. Στη συνέχεια δημιούργησε την πρώτη πανελλήνια φωτογραφική ομάδα εφήβων και τζούνιορ.

Είναι ιδρύτρια της iFocus Photo Gallery στο κέντρο της Αθήνας, όπου έχει διοργανώσει και επιμεληθεί πολυάριθμες ομαδικές και ατομικές εκθέσεις φωτογραφίας.

Παράλληλα δημιούργησε το ετήσιο διεθνές φωτογραφικό φεστιβάλ PhosAthens, αφιερωμένο στη φωτογραφία δρόμου, ενώ έχει οργανώσει εργαστήρια φωτογραφίας με φωτογράφους του Magnum όπως ο Gueorgui Pinkhassov και ο Νίκος Οικονομόπουλος.

Έχει επίσης συντονίσει ομαδικές εκθέσεις φωτογραφικών ομάδων από την περιφέρεια αλλά και μελών της κοινότητας του iFocus στο πλαίσιο της Photovision & Image Tech.

Το 2021 ίδρυσε τις εκδόσεις iFocus με στόχο την παραγωγή και έκδοση φωτογραφικών βιβλίων και λευκωμάτων, ενώ μέχρι σήμερα έχουν εκδοθεί δώδεκα βιβλία.

Παράλληλα αρθρογραφεί, συντονίζει και διδάσκει φωτογραφία στα σεμινάρια του iFocus και πρόσφατα εντάχθηκε στη συντακτική ομάδα της Athens Voice.

---

[ads1]

Με αφορμή την έκθεση “WomeninFocus”, τι ήταν αυτό που σε ώθησε να οργανώσεις μια έκθεση αφιερωμένη στη γυναικεία παρουσία στη φωτογραφία


Η ιδέα για την έκθεση «Women in Focus» προέκυψε από μια βαθιά προσωπική αφετηρία. Ως γυναίκα που δραστηριοποιούμαι στον χώρο της φωτογραφίας, με απασχολεί διαρκώς η παρουσία και η εκπροσώπηση της γυναικείας ματιάς, τόσο στο ίδιο το μέσο όσο και στον ευρύτερο καλλιτεχνικό κόσμο.

Παρόλο που ο τίτλος εστιάζει στις γυναίκες, η έκθεση δεν περιλαμβάνει αποκλειστικά γυναίκες φωτογράφους,  συμμετέχουν και άνδρες δημιουργοί. Αυτό που με ενδιέφερε ήταν να διερευνήσω πώς η γυναικεία παρουσία, η εμπειρία και η ταυτότητα προσεγγίζονται μέσα από διαφορετικές οπτικές. Με άλλα λόγια, πώς το θέμα «γυναίκα» μπορεί να ιδωθεί, να ερμηνευτεί και να αποτυπωθεί μέσα από πολλαπλά βλέμματα.

Για μένα, το «Women in Focus» λειτουργεί πρωτίστως ως αφορμή για συνάντηση. Nα ξεκινήσει ένας διάλογος γύρω από τη γυναικεία παρουσία στη φωτογραφία και να διαμορφωθεί ένας χώρος όπου διαφορετικές καλλιτεχνικές φωνές μπορούν να συνυπάρξουν και να συνομιλήσουν.

Πόσο σημαντική θεωρείς ότι είναι σήμερα η συζήτηση γύρω από τον ρόλο και την ορατότητα των γυναικών στη φωτογραφία


Η συζήτηση γύρω από τον ρόλο και την ορατότητα των γυναικών στη φωτογραφία παραμένει ιδιαίτερα σημαντική και επίκαιρη. Παρότι τα τελευταία χρόνια όλο και περισσότερες γυναίκες δραστηριοποιούνται δυναμικά στον χώρο της τέχνης και της φωτογραφίας, εξακολουθεί να υπάρχει ανάγκη για μεγαλύτερη αναγνώριση, προβολή και ισορροπία στην εκπροσώπηση.

Δεν πρόκειται μόνο για ζήτημα αριθμών, αλλά και για το πώς οι διαφορετικές εμπειρίες και οπτικές εμπλουτίζουν τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε και αφηγούμαστε τον κόσμο μέσα από την εικόνα. Όταν περισσότερες φωνές έχουν χώρο να εκφραστούν, η φωτογραφία γίνεται πιο σύνθετη, πιο πολυφωνική και ουσιαστικότερη.

Πώς βλέπεις να εξελίσσεται η παρουσία των γυναικών φωτογράφων στον ελλαδικό χώρο τα τελευταία χρόνια


Τα τελευταία χρόνια παρατηρώ ότι η παρουσία των γυναικών φωτογράφων και γενικότερα των γυναικών στον χώρο της τέχνης στην Ελλάδα γίνεται όλο και πιο δυναμική και ορατή. Δεν αφορά μόνο τους ίδιους τους δημιουργούς αλλά και τις θέσεις ευθύνης στους πολιτιστικούς θεσμούς. Είναι ενδεικτικό ότι σημαντικοί οργανισμοί σύγχρονης τέχνης στη χώρα μας, όπως το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Αθήνα και το MOMus – Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης, έχουν τα τελευταία χρόνια γυναίκες σε διευθυντικές θέσεις.

Αυτό δείχνει ότι σταδιακά διαμορφώνεται ένα πιο ανοιχτό και ισορροπημένο περιβάλλον στον χώρο της τέχνης. Παράλληλα, μια νέα γενιά δημιουργών εμφανίζεται με αυτοπεποίθηση, φέρνοντας διαφορετικές εμπειρίες και οπτικές. Όλα αυτά συμβάλλουν στο να γίνεται η φωτογραφία –και γενικότερα η σύγχρονη τέχνη– ένα πιο πολυφωνικό πεδίο έκφρασης και διαλόγου.

Πιστεύεις ότι οι γυναίκες φωτογράφοι αντιμετωπίζουν ακόμη εμπόδια ή ανισότητες μέσα στο φωτογραφικό οικοσύστημα


Ναι, πιστεύω ότι παρά την πρόοδο των τελευταίων χρόνων, οι γυναίκες φωτογράφοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ορισμένα εμπόδια και ανισότητες μέσα στο φωτογραφικό οικοσύστημα. Αυτά δεν είναι πάντα εμφανή ή άμεσα αλλά αφορούν την αναγνώριση, την προβολή και τις ευκαιρίες συμμετοχής σε μεγάλα πρότζεκτ, εκθέσεις και διεθνείς διοργανώσεις.

Συχνά οι γυναίκες χρειάζεται να δουλέψουν περισσότερο για να αποκτήσουν την ίδια ορατότητα ή επιρροή με τους άντρες συναδέλφους τους. Παρόλα αυτά, βλέπουμε σημαντικές αλλαγές: περισσότερες γυναίκες δημιουργοί προβάλλονται μέσα από εκθέσεις, βραβεία και πρωτοβουλίες που αναδεικνύουν τη δουλειά τους. Το σημαντικότερο είναι ότι οι ίδιες οι γυναίκες φωτογράφοι διεκδικούν ενεργά τον χώρο τους, φέρνοντας νέες ιδέες, διαφορετικές οπτικές και δημιουργικό διάλογο στο μέσο.

Υπάρχουν θεματικές ή προσεγγίσεις στη φωτογραφία που αναδεικνύονται πιο έντονα μέσα από τη γυναικεία ματιά


Η γυναικεία ματιά στη φωτογραφία φέρνει στο προσκήνιο ζητήματα και προσεγγίσεις που συχνά συνδέονται με την εμπειρία, την ταυτότητα και τις καθημερινές σχέσεις του ανθρώπου με τον κόσμο γύρω του. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άντρες δεν τα αγγίζουν αλλά οι γυναίκες συχνά εστιάζουν σε λεπτομέρειες, ατμόσφαιρα και συναισθηματικές αποχρώσεις με έναν τρόπο πιο ευαίσθητο ή προσωπικό.

Θέματα όπως η γυναικεία ταυτότητα, η οικογένεια, η κοινωνική θέση, η προσωπική εμπειρία και η σωματικότητα αναδεικνύονται έντονα μέσα από το έργο γυναικών φωτογράφων. Παράλληλα, η γυναικεία ματιά φέρνει νέες αφηγήσεις και δημιουργεί διάλογο γύρω από την κοινωνική πραγματικότητα, την ευαλωτότητα αλλά και τη δύναμη, προσφέροντας μια πιο πολυδιάστατη εικόνα του κόσμου μέσα από τη φωτογραφία.

Η έκθεση περιλαμβάνει δημιουργούς διαφορετικών γενεών και κατευθύνσεων. Πόσο σημαντική είναι για εσένα η πολυφωνία


Για μένα, η πολυφωνία στην έκθεση είναι το ζητούμενο. Μέσα από αυτή αναδύονται προσωπικότητες, διαφορετικές τοποθετήσεις και οπτικές αντιλήψεις και, ενώ υπογραμμίζεται η ισότητα, τονίζεται ταυτόχρονα και η διαφορετικότητα που με απασχολεί έντονα. Δεν μου αρέσει να εξομοιώνονται οι φωτογραφικές προσωπικότητες στο βωμό της δικής μου αισθητικής προσέγγισης ή επιθυμίας,  θέλω να λειτουργώ ως μέσο που εκπέμπει διαφορετικά μηνύματα μέσω των ετερόκλητων εικόνων.

Αναγνωρίζω ότι αυτό κάνει το στήσιμο της έκθεσης πιο απαιτητικό αλλά για μένα αποτελεί μεγάλη πρόκληση, η οποία λόγω της ιδιοσυγκρασίας μου με κρατάει δημιουργική και αναδεικνύει τη δική μου οπτική και αισθητική αντίληψη. Η πολυφωνία δεν είναι μόνο μια πρακτική επιλογή, είναι τρόπος να διατηρείται η ζωντάνια, η ποικιλία και η δυναμική της έκθεσης.

Πώς έγινε η επιλογή των συμμετεχόντων φωτογράφων και τι κριτήρια χρησιμοποίησες για τη σύνθεση της έκθεσης


Η επιλογή των συμμετεχόντων φωτογράφων έγινε μέσα από έναν ανοιχτό διαγωνισμό μικρής διάρκειας, λιγότερο από έναν μήνα. Κύριο κριτήριο ήταν η ποικιλία και η πολυφωνία, ήθελα να αναδείξω διαφορετικές οπτικές, διαφορετικές γενιές και προσεγγίσεις, ώστε η έκθεση να είναι ζωντανή και πολυδιάστατη.

Δεν επρόκειτο απλώς για επιλογή έργων που μου άρεσαν αισθητικά, επιδίωξα  να δημιουργηθεί ένας διάλογος ανάμεσα στις εικόνες, όπου κάθε δημιουργός διατηρεί τη δική του προσωπικότητα και φωνή. Η σύνθεση της έκθεσης βασίστηκε σε αυτή την αρχή: να αναδειχθούν διαφορετικές προσεγγίσεις και να υπάρξει ισορροπία ανάμεσα σε ισότητα και διαφορετικότητα.

Πιστεύεις ότι η φωτογραφία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο κοινωνικού σχολιασμού για ζητήματα που αφορούν τη γυναίκα


Η φωτογραφία από πάντα λειτουργούσε ως εργαλείο κοινωνικού σχολιασμού.  Τα  καλλιτεχνικά ρεύματα άλλωστε έχουν αναδειχθεί μέσα από την επιθυμία να σχολιάσουν την κοινωνία και τις σχέσεις μέσα σε αυτήν. Η γυναίκα είναι ένα διαχρονικό θέμα, κάθε εποχή φέρνει τα δικά της φλέγοντα ζητήματα που την απασχολούν, είτε πρόκειται για τον δυτικό κόσμο, είτε για χώρες του τρίτου κόσμου.

Μέσα από τη φωτογραφία μπορούμε να αναδείξουμε ιστορίες, εμπειρίες και κοινωνικές πραγματικότητες που συχνά μένουν αόρατες. Είναι ένα μέσο που συνδυάζει αισθητική και μήνυμα και μπορεί να κάνει τον θεατή να σταθεί, να σκεφτεί και να προβληματιστεί γύρω από τη θέση της γυναίκας στην κοινωνία αλλά και γύρω από τις αλλαγές, τις ανισότητες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει.

Πολύ λυπάμαι γι’ αυτή τη διαπίστωση αλλά δυστυχώς ακόμα και στις μέρες μας ασχολούμαστε με θέματα ισότητας και συμπερίληψης ενώ θα έπρεπε να τα είχαμε λύσει προ πολλού. Η φωτογραφία είναι η παγκόσμια γλώσσα που χωρίς λόγια μιλάει και γίνεται αντιληπτή σε όλο τον κόσμο και με ικανοποιεί που μέσα από αυτή τη μορφή τέχνης διαπραγματευόμαστε καίρια και ουσιαστικά ζητήματα.

Πώς βλέπεις τον ρόλο των γκαλερί και των φωτογραφικών φεστιβάλ στην ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών δημιουργών


Ως γυναίκα που δραστηριοποιούμαι ενεργά στον χώρο της φωτογραφίας, βλέπω τις γκαλερί και τα φωτογραφικά φεστιβάλ όχι μόνο ως εκθεσιακούς χώρους αλλά ως κρίσιμους κόμβους για την ενίσχυση της παρουσίας των γυναικών δημιουργών. Μέσα από το φωτογραφικό μου site, την γκαλερί φωτογραφίας που έχω στο κέντρο της Αθήνας, τον εκδοτικό μου οίκο, τα μαθήματα που διδάσκω και συντονίζω, καθώς και τη δημιουργία της κοινότητας iFocus Women και της πρώτης πανελλήνιας εφηβικής φωτογραφικής ομάδας, έχω δει από πρώτο χέρι πόσο σημαντικό είναι να υπάρχουν πλατφόρμες που προβάλλουν και υποστηρίζουν τη γυναικεία δημιουργία.

Οι γκαλερί και τα φεστιβάλ δίνουν τη δυνατότητα στις γυναίκες φωτογράφους να παρουσιάσουν τη δουλειά τους σε ένα ευρύτερο κοινό, να δικτυωθούν και να συνδεθούν με άλλους δημιουργούς, ενώ παράλληλα ενισχύουν τη διάδραση, τη μάθηση και τη συνεργασία μέσα στην κοινότητα. Η παρουσία σε αυτά τα δίκτυα βοηθά ώστε η γυναικεία οπτική να μην παραμένει αόρατη αλλά να αποκτά φωνή και επιρροή.

Μέσα από την πορεία στου στο iFocusκαι στην iFocusPhotoGallery έχεις συνεργαστεί με εκατοντάδες φωτογράφους. Έχεις παρατηρήσει αλλαγές στη συμμετοχή των γυναικών τα τελευταία χρόνια


Μέσα από την πορεία μου στο iFocus και στην iFocus Photo Gallery έχω συνεργαστεί με εκατοντάδες φωτογράφους και έχω παρατηρήσει σημαντικές αλλαγές στη συμμετοχή των γυναικών τα τελευταία χρόνια. Έχω φροντίσει να δημιουργήσω ένα ασφαλές περιβάλλον όπου οι γυναικείες φωτογραφικές φωνές μπορούν να ακουστούν, ενισχύοντας ταυτόχρονα τον ρόλο της γυναίκας φωτογράφου.

Παράλληλα, προσπαθώ να διατηρείται η απαιτούμενη ισορροπία με το αντρικό φωτογραφικό δυναμικό, ώστε να ακούγονται και οι δύο πλευρές χωρίς διακρίσεις και χωρίς υπερβολές φεμινιστικού χαρακτήρα. Αυτό το έχω αποδείξει μέσα από τις εκθέσεις που έχω οργανώσει, τα βιβλία που έχω εκδώσει και την προβολή της δουλειάς μέσω του περιοδικού μου. Το ζητούμενο είναι να υπάρχει πολυφωνία και αλληλεπίδραση, όπου κάθε δημιουργός παρουσιάζει τη δουλειά του με τον δικό του τρόπο, ενώ το κοινό έχει την ευκαιρία να δει διαφορετικές οπτικές και να εμπλουτίσει την αντίληψή του για τη σύγχρονη φωτογραφία.

Πόσο σημαντικό είναι να δημιουργούνται ευκαιρίες για νέες γυναίκες φωτογράφους να παρουσιάσουν τη δουλειά τους


Για μένα είναι απόλυτα σημαντικό να δημιουργούνται ευκαιρίες για νέες γυναίκες φωτογράφους να παρουσιάσουν τη δουλειά τους, και προς αυτή την κατεύθυνση εργάζομαι καθημερινά. Υπηρετώ το μέσο με αφοσίωση και αυτοθυσία — όσο κι αν μπορεί να ακουστεί υπερβολικό, είναι μια πραγματικότητα που ζω καθημερινά και που συχνά έχει κόστος.

Το πάθος και η εργατικότητά μου εστιάζουν στο πώς θα ενισχύσω τη γυναικεία παρουσία στον φωτογραφικό χάρτη της χώρας μας, με αξιοπρέπεια και υψηλή αισθητική. Θέλω να βλέπω νέες δημιουργούς να προβάλλονται με σεβασμό στη δουλειά τους, να αποκτούν φωνή και χώρο και να συμμετέχουν ενεργά και δυναμικά στην ανανέωση και την ποικιλία της ελληνικής φωτογραφίας.

Υπάρχουν Ελληνίδες φωτογράφοι που θεωρείς ότι έχουν συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της σύγχρονης φωτογραφικής σκηνής


Υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν πάντα Ελληνίδες φωτογράφοι που έχουν συμβάλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της ελληνικής και διεθνούς φωτογραφικής σκηνής. Δεν θα ήθελα όμως να αναφερθώ σε συγκεκριμένα ονόματα· πρώτον γιατί δεν είναι λίγες και δεύτερον γιατί δεν θα ήθελα να διακρίνω κάποιες έναντι άλλων.

Σημαντικό για μένα είναι να αναγνωρίζεται συνολικά η συνεισφορά των γυναικών φωτογράφων, η ποικιλία και η πολυφωνία τους, καθώς κάθε γενιά και κάθε δημιουργός προσφέρει κάτι μοναδικό στη φωτογραφική κουλτούρα της χώρας μας.

Ποιο μήνυμα θα ήθελες να στείλεις σε νέες γυναίκες που θέλουν να ασχοληθούν επαγγελματικά με τη φωτογραφία

Το μήνυμά μου προς τις νέες γυναίκες που θέλουν να ασχοληθούν επαγγελματικά με τη φωτογραφία είναι να πιστέψουν στον εαυτό τους και στη μοναδική τους οπτική και προσωπικότητα. Η φωτογραφία για μένα ήταν πάντα το μέσο που μου έδωσε φωνή και μου επέτρεψε να αφηγηθώ ιστορίες είτε δικές μου είτε άλλων γυναικών που ήθελα να ακουστούν, να αναδειχθούν.

Τις ενθαρρύνω να ρισκάρουν, να πειραματιστούν και να υποστηρίζουν με θάρρος τις επιλογές τους.  Η αφοσίωση, το πάθος, η μελέτη και η εργατικότητά τους μπορούν να τις προχωρήσουν παρακάτω. Πιστεύω ακράδαντα ότι κάθε γυναίκα δημιουργός φέρνει κάτι μοναδικό στη  φωτογραφική σκηνή, οι εικόνες που δημιουργούμε μπορούν να εμπλουτίσουν τον φωτογραφικό χάρτη της χώρας και να έχουν αντίκτυπο πέρα από τα σύνορά της.

Τι θα ήθελες να κρατήσει ο επισκέπτης φεύγοντας από την έκθεση “Women in Focus”


Προσδοκώ και επιδιώκω ο επισκέπτης να κρατήσει την αίσθηση της ποικιλίας και της πολυφωνίας στη φωτογραφία. Να δει ότι πίσω από κάθε εικόνα υπάρχει μια μοναδική προσωπικότητα, μια διαφορετική οπτική και μια δική της αφήγηση. Επιθυμώ να φύγει με την εντύπωση ότι η γυναικεία παρουσία στη φωτογραφία δεν είναι απλώς αριθμητική αλλά δημιουργεί ένα ουσιαστικό πεδίο διαλόγου , προσφέρει νέες προοπτικές και εμπλουτίζει τον τρόπο που βλέπουμε τον κόσμο γύρω μας.

Και, όπως λέω πάντα, “χρειαζόμαστε τους άντρες στο πλευρό μας. Εμείς είμαστε που τους διαμορφώνουμε και τους αναδεικνύουμε, από την εμβρυική ηλικία, τα πρώτα τους βήματα έως την ενηλικίωση και ακόμα παραπέρα…