Σύνοψη
- Οι ESA και IAU CPS συμφώνησαν να αναπτύξουν λύσεις για τις παρεμβολές δορυφόρων στην αστρονομία.
- Μια σύνθεση λήψεων μίας ώρας από την Ατακάμα δείχνει δεκάδες φωτεινά ίχνη.
- Οι προτάσεις περιλαμβάνουν λιγότερο ανακλαστικές επιφάνειες και περιορισμό ανεπιθύμητων ραδιοεκπομπών.
- Η συμφωνία δεν επιβάλλει ακόμη υποχρεωτικά όρια.
Μια ώρα λήψεων πάνω από την έρημο Ατακάμα αρκεί για να δείξει πόσο δύσκολο γίνεται να φωτογραφίσεις τον νυχτερινό ουρανό χωρίς να περάσει κάποιος δορυφόρος από το κάδρο σου.
Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία (ESA) και το Κέντρο Προστασίας του Σκοτεινού και Ήσυχου Ουρανού της Διεθνούς Αστρονομικής Ένωσης (IAU CPS) συμφώνησαν να συνεργαστούν για τη μείωση των παρεμβολών των δορυφορικών συστοιχιών στην αστρονομία. Η ανακοίνωση δημοσιεύτηκε στις 8 Οκτωβρίου 2026, μετά την υπογραφή της συμφωνίας στο International Astronautical Congress.
Τι δείχνει η φωτογραφία από την Ατακάμα
Η εικόνα τραβήχτηκε στις 15 Οκτωβρίου 2025, περίπου δύο ώρες μετά τη δύση του Ήλιου. Πρόκειται για σύνθεση καρέ από time-lapse διάρκειας μόλις μίας ώρας. Οι περισσότερες φωτεινές γραμμές προέρχονται από δορυφόρους, ενώ ορισμένες είναι ίχνη αεροπλάνων, αναγνωρίσιμα από τα διακεκομμένα πολύχρωμα φώτα τους.
Στο κάτω μέρος διακρίνεται ο θόλος του υπό κατασκευή Extremely Large Telescope (ELT) στο Cerro Armazones. Πιο πίσω φαίνονται οι δέσμες λέιζερ του Very Large Telescope (VLT) στο Paranal, σε απόσταση 22 χιλιομέτρων. Η επιλογή αυτής της τοποθεσίας για μεγάλα παρατηρητήρια οφείλεται και στις εξαιρετικά σκοτεινές συνθήκες παρατήρησης — κάτι που δεν αρκεί πλέον από μόνο του για να εξασφαλίσει καθαρές αστρονομικές εκθέσεις.
Γιατί οι δορυφόροι δημιουργούν πρόβλημα στη φωτογραφία
Οι δορυφόροι χαμηλής γήινης τροχιάς αντανακλούν ηλιακό φως και μπορούν να καταγραφούν ως γραμμές όταν διασχίζουν το πεδίο μιας μεγάλης έκθεσης. Το αποτέλεσμα δεν αφορά μόνο τα επαγγελματικά τηλεσκόπια: στην αστροφωτογραφία τοπίου, στα πανοράματα και στα time-lapse, οι διελεύσεις μπορούν να απαιτήσουν απόρριψη καρέ ή πρόσθετη επεξεργασία. Η αφαίρεση μιας γραμμής δεν εγγυάται ότι ανακτάται και η πληροφορία που είχε καλυφθεί.
Η ανησυχία έχει ήδη οδηγήσει σε συζήτηση για όρια στον αριθμό και τη φωτεινότητα των δορυφόρων. Παράλληλα, σχέδια για πολύ μεγαλύτερους δορυφορικούς στόλους δείχνουν γιατί οι αποφάσεις σχεδιασμού δεν μπορούν να περιμένουν ώσπου να γεμίσει κι άλλο ο ουρανός.
Υπάρχει και δεύτερο, λιγότερο ορατό πρόβλημα: οι ακούσιες ραδιοεκπομπές από ηλεκτρονικά συστήματα δορυφόρων μπορούν να παρεμβληθούν στις μετρήσεις των ραδιοτηλεσκοπίων. Γι’ αυτό η συνεργασία μιλά για «σκοτεινό» αλλά και «ήσυχο» ουρανό. Τα δύο προβλήματα απαιτούν διαφορετικές τεχνικές λύσεις.
Τι συμφώνησαν ESA και IAU CPS
Οι δύο οργανισμοί υπέγραψαν Μνημόνιο Πρόθεσης συνεργασίας. Η ESA θα συνεισφέρει τεχνική εμπειρία και επαφές με τη διαστημική βιομηχανία, ενώ το IAU CPS φέρνει στο ίδιο τραπέζι αστρονόμους, ερευνητικά ιδρύματα, παρατηρητήρια και φορείς που μελετούν την επίδραση των δορυφορικών συστοιχιών.
Στις προτεραιότητες περιλαμβάνονται λιγότερο ανακλαστικές επιφάνειες δορυφόρων, ηλεκτρονικά με περιορισμένες ανεπιθύμητες ραδιοεκπομπές και μοντέλα που θα βοηθούν τους κατασκευαστές να προβλέπουν πόσο ορατοί θα είναι οι δορυφόροι από τη Γη. Η συνεργασία προβλέπει επίσης διάλογο με τους διαχειριστές δορυφορικών συστημάτων και προώθηση βέλτιστων πρακτικών.
Δεν πρόκειται, προς το παρόν, για υποχρεωτικό νέο όριο φωτεινότητας, κανονισμό εκτοξεύσεων ή τεχνολογία που έχει ήδη εφαρμοστεί σε όλους τους δορυφόρους. Η συμφωνία οργανώνει την προσπάθεια ανάπτυξης λύσεων· δεν αναιρεί τις διελεύσεις που καταγράφονται σήμερα.
Τι πιστεύουμε
Για όσους φωτογραφίζουν τον Γαλαξία ή ξενυχτούν για ένα καθαρό time-lapse, αυτή η φωτογραφία της Ατακάμα λέει περισσότερα από έναν πίνακα με αριθμούς δορυφόρων. Και μάλιστα δείχνει ένα παράδοξο: ακόμη και σε μια από τις καλύτερες τοποθεσίες αστρονομικής παρατήρησης στον πλανήτη, το σκοτάδι του εδάφους δεν σημαίνει ότι ο ουρανός παραμένει ανεπηρέαστος.
Είναι θετικό ότι η ESA μιλά για αλλαγές στον ίδιο τον σχεδιασμό των δορυφόρων, εκεί όπου μπορεί να μειωθεί η αιτία αντί να ζητάμε μονίμως από φωτογράφους και επιστήμονες να διορθώνουν το αποτέλεσμα. Η επεξεργασία βοηθά σε ορισμένες λήψεις, αλλά δεν είναι εύλογο να μεταφέρεται όλο το κόστος της παρεμβολής σε εκείνον που προσπαθεί να καταγράψει τον ουρανό.
Η συνεργασία όμως θα αποκτήσει πραγματικό βάρος μόνο εφόσον οδηγήσει σε μετρήσιμες αλλαγές, υιοθέτηση λύσεων από τους κατασκευαστές και διαφάνεια για την αποτελεσματικότητά τους. Προς το παρόν υπάρχει μια συγκεκριμένη δέσμευση συνεργασίας, όχι εγγύηση ότι οι επόμενες νυχτερινές λήψεις μας θα είναι απαλλαγμένες από φωτεινά ίχνη.
Συχνές ερωτήσεις
Οι γραμμές της φωτογραφίας είναι όλες δορυφόροι;
Όχι. Σύμφωνα με τη συνοδευτική τεκμηρίωση της εικόνας, οι περισσότερες είναι ίχνη δορυφόρων, αλλά υπάρχουν και διαδρομές αεροπλάνων με διακεκομμένα, πολύχρωμα φώτα.
Η συμφωνία απαγορεύει τους φωτεινούς δορυφόρους;
Όχι. Πρόκειται για συνεργασία ανάπτυξης τεχνικών λύσεων και καλών πρακτικών, όχι για νέο δεσμευτικό όριο ή καθολική απαγόρευση.
