Σύνοψη
- Νέα μελέτη του ESO εξετάζει την επίδραση μεγάλων δορυφορικών συστοιχιών στην αστρονομία
- Ο οργανισμός προτείνει όριο 100.000 αμυδρών δορυφόρων γύρω από τη Γη
- Οι σημερινές προτάσεις φτάνουν συνολικά πάνω από 1,7 εκατομμύρια νέους δορυφόρους
- Οι προσομοιώσεις δείχνουν απώλειες έως 28% στο πεδίο παρατήρησης του VLT
- Οι δορυφόροι-καθρέφτες της Reflect Orbital θα μπορούσαν να αυξήσουν σημαντικά τη φωτεινότητα του ουρανού
Νέα μελέτη του Ευρωπαϊκού Νότιου Αστεροσκοπείου προτείνει να μην ξεπεράσουν οι δορυφόροι γύρω από τη Γη τους 100.000, υπό αυστηρές προϋποθέσεις φωτεινότητας.
Το Ευρωπαϊκό Νότιο Αστεροσκοπείο, ESO, δημοσίευσε μελέτη σύμφωνα με την οποία οι σημερινές προτάσεις για περισσότερους από 1,7 εκατομμύρια νέους δορυφόρους σε τροχιά θα μπορούσαν να έχουν σοβαρές συνέπειες για την επίγεια αστρονομία.
Η προειδοποίηση έχει σημασία γιατί η ταχεία αύξηση των δορυφορικών συστοιχιών δεν επηρεάζει μόνο την εικόνα του νυχτερινού ουρανού, αλλά και τη δυνατότητα των μεγάλων τηλεσκοπίων να παρατηρούν αμυδρούς γαλαξίες, εξωπλανήτες και δυνητικά επικίνδυνους αστεροειδείς.
Το όριο των 100.000 δορυφόρων
Σύμφωνα με τη μελέτη, ο συνολικός αριθμός των υπαρχόντων και μελλοντικών δορυφόρων θα πρέπει να περιοριστεί σε περίπου 100.000, με την προϋπόθεση ότι οι δορυφόροι αυτοί θα είναι αρκετά αμυδροί ώστε να μην είναι ορατοί με γυμνό μάτι από σκοτεινή τοποθεσία.
Ο Olivier Hainaut, αστρονόμος του ESO και συγγραφέας της μελέτης, τονίζει ότι ο αριθμός αυτός δεν αποτελεί απόλυτο τεχνικό όριο. Όπως εξηγεί, ακόμη και οι 100.000 δορυφόροι θα προκαλούσαν απώλειες συγκρίσιμες με άλλες τεχνικές απώλειες, όπως βλάβες εξοπλισμού, ενώ προσωπικά θα προτιμούσε έναν πολύ μικρότερο αριθμό.
Το κρίσιμο σημείο είναι η φωτεινότητα. Αν κάποιοι από τους δορυφόρους είναι πιο φωτεινοί από το όριο ορατότητας με γυμνό μάτι, τότε ο επιτρεπτός συνολικός αριθμός θα πρέπει να είναι σημαντικά χαμηλότερος.
Γιατί ανησυχεί η αστρονομική κοινότητα
Από το 2019 ο αριθμός των δορυφόρων σε τροχιά έχει αυξηθεί πολύ γρήγορα και σήμερα ξεπερνά τους 14.000, με μεγάλο μέρος της αύξησης να σχετίζεται με τις τηλεπικοινωνιακές συστοιχίες Starlink της SpaceX.
Οι δορυφόροι φωτίζονται από τον Ήλιο και εμφανίζονται στις εικόνες των τηλεσκοπίων ως φωτεινές γραμμές. Όταν περνούν μπροστά από το πεδίο παρατήρησης, μπορούν να καλύψουν ή να καταστρέψουν την πληροφορία που βρίσκεται πίσω τους.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στα ίχνη που αφήνουν οι δορυφόροι στις εικόνες. Η συνολική διάχυτη φωτεινότητα από μεγάλες συστοιχίες μπορεί να αυξήσει τη φωτεινότητα του ουρανού, μειώνοντας την ικανότητα παρατήρησης πολύ αμυδρών ουράνιων αντικειμένων.
Τι δείχνουν οι προσομοιώσεις
Η μελέτη προσομοίωσε τις θέσεις, την κίνηση και τη φωτεινότητα σημερινών και σχεδιαζόμενων δορυφορικών συστοιχιών. Για την προτεινόμενη μεγασυστοιχία της SpaceX, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι εικόνες που θα λαμβάνονται δύο ώρες μετά την έναρξη της νύχτας με το Very Large Telescope του ESO στο Paranal της Χιλής θα μπορούσαν να περιέχουν δεκάδες ίχνη δορυφόρων.
Σε αυτό το σενάριο, οι απώλειες πεδίου παρατήρησης θα μπορούσαν να φτάσουν έως και το 28%, ακόμη και αν οι δορυφόροι είναι αρκετά αμυδροί ώστε να μη φαίνονται με γυμνό μάτι. Αν είναι λίγο πιο φωτεινοί, κάμερες όπως αυτή του Vera C. Rubin Observatory θα μπορούσαν να δουν μεγάλο μέρος των εικόνων τους να καθίσταται μη αξιοποιήσιμο για αρκετές ώρες κάθε νύχτα.
Οι δορυφόροι-καθρέφτες της Reflect Orbital
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πρόταση της Reflect Orbital, μιας αμερικανικής startup που θέλει να αναπτύξει μεγάλους δορυφόρους με ανακλαστικά κάτοπτρα, με στόχο την παροχή ηλιακού φωτός μετά τη δύση του Ήλιου.
Η εταιρεία σχεδιάζει δοκιμαστικό δορυφόρο και, σύμφωνα με το ESO, φιλοδοξεί να φτάσει έως και τους 50.000 δορυφόρους μέχρι το 2035. Η μελέτη αναφέρει ότι ένας μόνο τέτοιος δορυφόρος θα μπορούσε να χαλάσει παρατήρηση με κάμερα τύπου Rubin Observatory, ενώ πλήρης ανάπτυξη του στόλου θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια κάθε εικόνας όταν οι δορυφόροι φωτίζονται από τον Ήλιο.
Το ESO σημειώνει επίσης ότι μια πλήρης συστοιχία 50.000 τέτοιων δορυφόρων θα μπορούσε να κάνει τον ουρανό συνολικά έως τρεις ή τέσσερις φορές πιο φωτεινό.
Η υπόθεση περνά στους ρυθμιστές
Η SpaceX και η Reflect Orbital έχουν καταθέσει αιτήματα στην Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών των ΗΠΑ, FCC, για άδεια εκτόξευσης των προτεινόμενων συστοιχιών τους.
Το ESO, σε συνεργασία με τη Royal Astronomical Society του Ηνωμένου Βασιλείου και τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση, χρησιμοποίησε τη νέα μελέτη ως βάση για την απάντησή του προς την FCC.
Η θέση του οργανισμού είναι ότι το ζήτημα αποτελεί υπαρξιακή απειλή για την οπτική αστρονομία, εάν δεν υπάρξουν σαφή όρια και αυστηρά μέτρα μείωσης της φωτεινότητας των δορυφόρων.
Τι πιστεύουμε
Η ανάπτυξη δορυφορικών συστοιχιών έχει πραγματική αξία για τις επικοινωνίες και τις τεχνολογικές υπηρεσίες, όμως ο ουρανός δεν είναι απεριόριστος χώρος χωρίς συνέπειες. Η μελέτη του ESO δείχνει ότι η συζήτηση δεν μπορεί να μείνει μόνο στο αν υπάρχει φυσικός χώρος σε τροχιά, αλλά πρέπει να συμπεριλάβει την προστασία της αστρονομίας, του σκοτεινού ουρανού και της επιστημονικής παρατήρησης.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσοι δορυφόροι υπάρχουν σήμερα γύρω από τη Γη;
Σύμφωνα με το ESO, σήμερα υπάρχουν πάνω από 14.000 δορυφόροι σε τροχιά γύρω από τη Γη.
Ποιο όριο προτείνει η νέα μελέτη;
Η μελέτη προτείνει όριο περίπου 100.000 δορυφόρων, υπό την προϋπόθεση ότι θα είναι αμυδροί και μη ορατοί με γυμνό μάτι από σκοτεινή τοποθεσία.
Γιατί οι δορυφόροι ενοχλούν τα τηλεσκόπια;
Οι δορυφόροι αντανακλούν το φως του Ήλιου και μπορούν να εμφανίζονται ως φωτεινές γραμμές στις εικόνες, καλύπτοντας ουράνια αντικείμενα και μειώνοντας την ποιότητα των δεδομένων.
Ποιες εταιρείες αναφέρονται στη μελέτη;
Η μελέτη αναφέρεται σε μεγάλες προτάσεις όπως αυτές της SpaceX και της Reflect Orbital, ενώ γίνεται αναφορά και σε άλλες σχεδιαζόμενες συστοιχίες.
Τι μπορεί να συμβεί αν οι δορυφόροι είναι πιο φωτεινοί;
Αν οι δορυφόροι είναι ορατοί με γυμνό μάτι ή πιο φωτεινοί από το προτεινόμενο όριο, ο συνολικός αριθμός που μπορεί να αντέξει η αστρονομία θα πρέπει να είναι πολύ χαμηλότερος.
