Σύνοψη
- Το αρχείο του Γιάννη Κυριακίδη μεταφέρθηκε σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο του Δήμου Καλαμαριάς
- Περιλαμβάνει περισσότερα από 250.000 αρνητικά και λήψεις, 30.000 έγχρωμες και 3.000 ασπρόμαυρες φωτογραφίες
- Στη συλλογή βρίσκονται επίσης γυάλινες πλάκες, εξοπλισμός, προσωπικά αντικείμενα και η χαρακτηριστική σκάλα του φωτορεπόρτερ
- Μέρος του αρχείου έχει ήδη ταξινομηθεί και ψηφιοποιηθεί, ενώ τώρα αρχίζει συστηματική απογραφή, τεκμηρίωση και συντήρηση
- Δεν έχει ανακοινωθεί ακόμη ημερομηνία πλήρους δημόσιας πρόσβασης
Το τεράστιο φωτογραφικό αρχείο του Γιάννη Κυριακίδη βρίσκεται πλέον στον Δήμο Καλαμαριάς, όπου αρχίζει μια νέα φάση καταγραφής, συντήρησης και ψηφιοποίησης περισσότερων από επτά δεκαετιών φωτογραφικής ιστορίας.
Το αρχείο του εμβληματικού φωτορεπόρτερ της Θεσσαλονίκης, το οποίο δωρήθηκε από την οικογένειά του, μεταφέρθηκε σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο του Δήμου Καλαμαριάς στις αρχές Αυγούστου 2026. Η μεταφορά έγινε υπό την επίβλεψη ομάδας καταγραφής, με τη συμμετοχή του επιμελητή Βαγγέλη Ιωακειμίδη, και περιλαμβάνει φωτογραφίες, αρνητικά, εξοπλισμό, προσωπικά αντικείμενα και την τελευταία από τις χαρακτηριστικές σκάλες που χρησιμοποιούσε ο Κυριακίδης για τις λήψεις του.
Η σημασία της εξέλιξης ξεπερνά τη διάσωση μιας μεγάλης φωτογραφικής συλλογής. Πρόκειται για ένα οπτικό αρχείο που παρακολουθεί τη μεταμόρφωση της Θεσσαλονίκης και της ελληνικής κοινωνίας επί δεκαετίες, από την πολιτική και τον πολιτισμό μέχρι την καθημερινότητα, τη ΔΕΘ, τα φεστιβάλ, τον αθλητισμό και δρόμους ή κτίρια που πλέον έχουν αλλάξει ή εξαφανιστεί. Η οργανωμένη τεκμηρίωση και η μελλοντική πρόσβασή του μπορούν να μετατρέψουν ένα οικογενειακό αρχείο σε ουσιαστικό εργαλείο ιστορικής έρευνας.
Περισσότερα από 250.000 αρνητικά και λήψεις
Ο όγκος του υλικού εξηγεί γιατί η διαχείριση του αρχείου αποτελεί πολυετές εγχείρημα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Δήμου Καλαμαριάς, περιλαμβάνει περισσότερα από 250.000 αρνητικά και λήψεις, περίπου 30.000 έγχρωμες και 3.000 ασπρόμαυρες φωτογραφίες, σπάνιες γυάλινες πλάκες και επαγγελματικά αντικείμενα του δημιουργού. Μέρος του υλικού έχει ήδη ταξινομηθεί και ψηφιοποιηθεί.
Η κόρη του φωτογράφου, Αθηνά Κυριακίδου, έδωσε ακόμη μία ένδειξη της φυσικής κλίμακας της συλλογής, περιγράφοντας εκατοντάδες κιβώτια γεμάτα με υλικό και φακέλους που μπορούν να περιέχουν δεκάδες ή εκατοντάδες λήψεις από το ίδιο γεγονός. Η συστηματική διάσωση και διαλογή του αρχείου είχε μάλιστα ξεκινήσει από τη σύζυγό του, Χρύσα Κυριακίδου, ήδη από το 1970.
Η Θεσσαλονίκη που δεν υπάρχει πια
Η αξία του αρχείου δεν βρίσκεται μόνο στις διάσημες προσωπικότητες που πέρασαν μπροστά από τον φακό του. Ο Κυριακίδης φωτογράφιζε συστηματικά την ίδια την πόλη, τους ανθρώπους της και την αλλαγή του αστικού τοπίου.
Ανάμεσα στα θέματα που αγαπούσε ιδιαίτερα ήταν η παλιά παραλία της Θεσσαλονίκης, σε διαφορετικές ώρες, καιρικές συνθήκες και εποχές. Η συλλογή διατηρεί εικόνες δρόμων, κτιρίων και προσώπων που δεν υπάρχουν πλέον, μαζί με στιγμές της πολιτικής, κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης.
Άλλες ήδη γνωστές εικόνες του αρχείου δείχνουν, μεταξύ πολλών άλλων, την 5η Εβδομάδα Ελληνικού Κινηματογράφου το 1964, την αναγόρευση του Γιώργου Σεφέρη σε επίτιμο διδάκτορα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης την ίδια χρονιά, καθώς και τον Μάνο Χατζιδάκι με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή σε γεύμα κατά τη Φοιτητική Εβδομάδα του 1960.
Η σκάλα που έγινε μέρος της φωτογραφικής του γλώσσας
Η σκάλα με την οποία έχει ταυτιστεί η εικόνα του Κυριακίδη δεν αποτελούσε απλώς ένα εκκεντρικό επαγγελματικό αξεσουάρ. Του επέτρεπε να ξεπερνά το επίπεδο του πλήθους και να εντάσσει περισσότερα στοιχεία μέσα στο κάδρο, δημιουργώντας μια ευρύτερη οπτική του γεγονότος.
Σύμφωνα με την οικογένειά του, είχε αρχίσει να χρησιμοποιεί σκάλες στις φωτογραφίσεις του τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960 και στη διάρκεια των ετών χρησιμοποίησε περισσότερες από μία. Η τελευταία βρίσκεται πλέον ανάμεσα στα αντικείμενα του αρχείου που παραδόθηκαν στην Καλαμαριά. Ο Δήμος επιβεβαιώνει ότι μαζί με το φωτογραφικό υλικό μεταφέρθηκαν εξοπλισμός, εργαλεία και προσωπικά αντικείμενα του φωτορεπόρτερ.
Η μέθοδος αυτή συνδέθηκε τόσο έντονα με τη δημόσια εικόνα του ώστε ο Κυριακίδης έγινε γνωστός και ως «Ιωάννης της Κλίμακος».
Από μία Kodak στην καταγραφή μιας ολόκληρης εποχής
Ο Γιάννης Κυριακίδης γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη στις 10 Μαΐου 1924, από οικογένεια Ποντίων προσφύγων, και μεγάλωσε στην Καλαμαριά. Πέθανε στις 22 Φεβρουαρίου 2016, έχοντας συνδέσει τη ζωή του με τη φωτογραφία και το φωτορεπορτάζ για περισσότερες από επτά δεκαετίες.
Σε ηλικία περίπου 16 ετών απέκτησε μια Kodak μέσω κουπονιών της εφημερίδας «Μακεδονία». Ως πρώτη του φωτογραφία αναφέρεται ένα καταρριφθέν ιταλικό αεροσκάφος που είχε εκτεθεί στην πλατεία Αριστοτέλους το 1940. Αργότερα απέκτησε την πρώτη επαγγελματική Rolleiflex και εξελίχθηκε σε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες μορφές του ελληνικού φωτορεπορτάζ.
Η δουλειά του δεν περιορίστηκε στη Θεσσαλονίκη. Κάλυψε πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις, πολιτιστικά γεγονότα και μεγάλες αθλητικές διοργανώσεις, ενώ πραγματοποίησε δημοσιογραφικές αποστολές στο εξωτερικό και κάλυψε Ολυμπιακούς Αγώνες στη Σεούλ, τη Βαρκελώνη, την Ατλάντα και την Αθήνα.
Το δύσκολο μέρος αρχίζει τώρα
Η μεταφορά του υλικού δεν σημαίνει ότι το σύνολο του αρχείου είναι ήδη ψηφιοποιημένο ή άμεσα διαθέσιμο διαδικτυακά. Αντιθέτως, σηματοδοτεί την έναρξη της οργανωμένης απογραφής, τεκμηρίωσης, αξιολόγησης και συντήρησης, ώστε στη συνέχεια να μπορεί να αξιοποιηθεί από πολίτες, ερευνητές και τις επόμενες γενιές. Δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη ημερομηνία για την πλήρη δημόσια πρόσβαση.
Ο Δήμος έχει συνδέσει την αξιοποίηση της συλλογής με μελλοντικές ερευνητικές, εκθεσιακές και εκπαιδευτικές δράσεις, καθώς και με εκδόσεις. Παράλληλα, σύμφωνα με την Αθηνά Κυριακίδου, περίπου 3.500 αρνητικά έχουν ψηφιοποιηθεί στο πλαίσιο έκδοσης περίπου 700 σελίδων που βρίσκεται σε προετοιμασία.
Αυτό είναι κρίσιμο για ένα αρχείο τέτοιου μεγέθους: η ψηφιοποίηση από μόνη της δεν αρκεί. Χωρίς ονόματα, ημερομηνίες, τοποθεσίες, γεγονότα και σωστή σύνδεση κάθε εικόνας με τα συμφραζόμενά της, εκατοντάδες χιλιάδες φωτογραφίες παραμένουν δύσκολο να αναζητηθούν και να αξιοποιηθούν ως ιστορική πηγή.
Τι πιστεύουμε
Η παραμονή του αρχείου στη Θεσσαλονίκη και η ανάληψή του από έναν δημόσιο φορέα είναι σημαντική εξέλιξη, αλλά η πραγματική του αξία θα κριθεί από το επόμενο στάδιο. Η συστηματική τεκμηρίωση, η σωστή συντήρηση και κυρίως η ευρεία και λειτουργική πρόσβαση μπορούν να μετατρέψουν τις εκατοντάδες χιλιάδες εικόνες του Γιάννη Κυριακίδη σε ένα από τα σημαντικότερα ψηφιακά τεκμήρια για τη νεότερη Θεσσαλονίκη και το ελληνικό φωτορεπορτάζ. Τα στοιχεία δείχνουν ότι η διαδικασία έχει πλέον ξεκινήσει· το μέγεθος του αρχείου, όμως, κάνει σαφές ότι πρόκειται για έργο μεγάλης διάρκειας.
Συχνές ερωτήσεις
Τι περιλαμβάνει το αρχείο του Γιάννη Κυριακίδη;
Περιλαμβάνει περισσότερα από 250.000 αρνητικά και λήψεις, περίπου 30.000 έγχρωμες και 3.000 ασπρόμαυρες φωτογραφίες, γυάλινες πλάκες, φωτογραφικό εξοπλισμό, προσωπικά αντικείμενα και εργαλεία του φωτογράφου.
Είναι ήδη διαθέσιμο ολόκληρο το αρχείο στο κοινό;
Όχι. Μέρος του υλικού έχει ήδη ταξινομηθεί και ψηφιοποιηθεί, όμως η πλήρης απογραφή, τεκμηρίωση, αξιολόγηση και συντήρηση βρίσκεται σε εξέλιξη. Δεν έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη ημερομηνία για πλήρη δημόσια πρόσβαση.
Γιατί το αρχείο μεταφέρθηκε στην Καλαμαριά;
Η οικογένεια το δώρισε στον Δήμο Καλαμαριάς, επιστρέφοντάς το στον τόπο όπου ο Κυριακίδης μεγάλωσε και έζησε, καθώς οι Πόντιοι πρόσφυγες γονείς του είχαν εγκατασταθεί εκεί.
Ποια ήταν η σημασία της σκάλας του;
Η σκάλα τού επέτρεπε να φωτογραφίζει πάνω από το πλήθος και να εντάσσει στο κάδρο το σύνολο μιας σκηνής. Τη χρησιμοποιούσε τουλάχιστον από τη δεκαετία του 1960 και έγινε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα στοιχεία της επαγγελματικής του παρουσίας.
Έχει ξεκινήσει η ψηφιοποίηση;
Ναι. Ο Δήμος αναφέρει ότι μέρος της συλλογής έχει ήδη ψηφιοποιηθεί, ενώ η οικογένεια αναφέρει ειδικότερα την ψηφιοποίηση περίπου 3.500 αρνητικών για έκδοση περίπου 700 σελίδων που προετοιμάζεται.
