Σύνοψη
- Ο Γιώργος Τσάφος επιστρέφει το 2027 στην Πετρούσα για το 4ο βιωματικό φωτογραφικό εργαστήριο γύρω από το Μπάμπιντεν
- Το εργαστήριο έχει μόνο τρεις θέσεις και δίνει έμφαση στη φωτογραφική εμπειρία, την ανθρωποκεντρική αφήγηση και το φωτορεπορτάζ
- Για τον Γιώργο Τσάφο η εμπιστοσύνη και ο χρόνος είναι καθοριστικά στοιχεία για ουσιαστικές φωτογραφίες ανθρώπων
- Το portfolio πρέπει να περιλαμβάνει 12–15 εικόνες σχετικές με ρεπορταζιακή και ανθρωποκεντρική φωτογραφία
- Η συμμετοχή παραμένει δωρεάν, με στόχο το πολιτιστικό και ιστορικό αποτύπωμα και τον εμπλουτισμό του φωτογραφικού αρχείου του Συλλόγου
- Ο ίδιος προτιμά αληθινές, μη σκηνοθετημένες εικόνες και θέλει στο τέλος να προκύπτει ολοκληρωμένη φωτογραφική ιστορία
Ο Γιώργος Τσάφος μιλά στο PTTL για το 4ο βιωματικό φωτογραφικό εργαστήριο στο Μπάμπιντεν της Πετρούσας, εξηγώντας γιατί η ουσία βρίσκεται στην ανθρώπινη σχέση, την αυθεντικότητα και τη φωτογραφική αφήγηση.
Το 2027 ο Γιώργος Τσάφος επιστρέφει στην Πετρούσα για την τέταρτη διοργάνωση του βιωματικού φωτογραφικού εργαστηρίου γύρω από το Μπάμπιντεν, έχοντας ως σταθερό σημείο αναφοράς όχι μόνο το ίδιο το δρώμενο, αλλά κυρίως τους ανθρώπους του τόπου, τους οποίους γνώρισε για πρώτη φορά τον Ιανουάριο του 2015.
Η προσέγγισή του έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί το εργαστήριο δεν αντιμετωπίζεται ως ένα ακόμη μάθημα τεχνικής. Η συμμετοχή, η εμπιστοσύνη, η κατανόηση του εθίμου και ο χρόνος που επενδύεται στους ανθρώπους βρίσκονται στο κέντρο μιας διαδικασίας που έχει ως στόχο εικόνες με ουσία και αξία ως φωτογραφικά ντοκουμέντα.
Η σχέση με την Πετρούσα και το βιωματικό εργαστήριο
Γιώργο, το 2027 το βιωματικό φωτογραφικό εργαστήριο στο Μπάμπιντεν φτάνει στην τέταρτη διοργάνωσή του. Τι σε κάνει να επιστρέφεις κάθε χρόνο στην Πετρούσα;
Οι άνθρωποι. Πάντα αυτοί ήταν η προτεραιότητά μου, όχι το εκάστοτε δρώμενο. Και μπορεί φέτος να διοργανώνουμε το 4ο κατά σειρά εργαστήριο, ωστόσο η πρώτη γνωριμία με τους ανθρώπους της Πετρούσας έγινε τον Γενάρη του 2015.
Μετά από τρεις προηγούμενες διοργανώσεις, τι έχει αλλάξει στον τρόπο με τον οποίο εσύ ο ίδιος φωτογραφίζεις και αντιλαμβάνεσαι το Μπάμπιντεν;
Το Μπάμπιντεν είναι μια γιορτή με «δυναμικό» χαρακτήρα. Κάθε χρόνο είναι διαφορετικό. Κάθε φορά που επιστρέφω εστιάζω σε διαφορετικά θέματα, κάνω διαφορετικές εικόνες. Για τον ίδιο λόγο κάποιοι από τους συμμετέχοντες στα προηγούμενα εργαστήρια επιλέγουν να ξαναέρθουν.
Τι θα είναι διαφορετικό στο εργαστήριο του 2027 σε σχέση με όσα έγιναν τα προηγούμενα χρόνια;
Κάθε χρόνο προσπαθούμε να προσφέρουμε στους συμμετέχοντες μια ουσιαστική, βιωματική εμπειρία, όχι απλά ένα «φωτογραφικό μάθημα».
Χρησιμοποιείς τον όρο «βιωματικό εργαστήριο». Τι σημαίνει αυτό στην πράξη για τον φωτογράφο που θα βρεθεί στην Πετρούσα;
Κατά τη γνώμη μου, για να μπορέσεις να κάνεις αληθινές εικόνες στο Μπάμπιντεν πρέπει να το ζήσεις. Και αυτό είναι κάτι που θέλω να συνειδητοποιήσουν οι ενδιαφερόμενοι.
Το εργαστήριο δεν προσφέρεται για άτομα «μη μου άπτου». Πρέπει να είναι διατεθειμένοι να γίνουν ένα με τους ντόπιους, να γελάσουν, να χορέψουν, να πιουν, να αστειευτούν, ακόμα και να μασκαρευτούν αν προκύψει ανάγκη. Η καθολική συμμετοχή είναι προϋπόθεση.
Αυθεντικότητα, ντοκουμέντο και ανθρώπινη σχέση
Πότε μια φωτογραφία από ένα λαϊκό δρώμενο ξεπερνά το επίπεδο του εντυπωσιακού στιγμιότυπου και γίνεται πραγματικό φωτογραφικό ντοκουμέντο;
Εντελώς επιγραμματικά, όταν είναι αληθινή και αντιπροσωπεύει αυτό ακριβώς που γίνεται, σε αντίθεση με τις εικόνες που γίνονται για να δείχνουν όμορφες.
Δεν θέλουμε ομορφιά, ανεμελιά και υποκρισία. Θέλουμε ουσία, αξία, νόημα… Ακριβώς το αντίθετο από αυτό που επιβάλλει η σύγχρονη εποχή και από τις επιταγές της «ελεύθερης αγοράς».
Το Μπάμπιντεν είναι πλέον καταγεγραμμένο στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Αλλάζει αυτό την ευθύνη του φωτογράφου που επιχειρεί να το καταγράψει;
Θεωρώ πως όχι. Ωστόσο, η ίδια εγγραφή στον κατάλογο πιστοποιεί εν μέρει ότι πρόκειται για ένα αυθεντικό έθιμο.
Πού βρίσκεται για σένα το όριο ανάμεσα στο να συμμετέχει ένας φωτογράφος σε ένα έθιμο και στο να αρχίζει να επηρεάζει αυτό που συμβαίνει μπροστά του;
Μιλώντας γενικότερα και όχι αποκλειστικά για το Μπάμπιντεν, προσπαθώ πάντα να περνάω σχεδόν απαρατήρητος, ακριβώς επειδή δεν θέλω με τίποτα να επηρεάσω την εξέλιξη ενός εθίμου.
Αποφεύγω να ζητάω ποζαριστές εικόνες από τους συμμετέχοντες και αρκούμαι στη δυναμική της στιγμής, όποια κι αν είναι αυτή, ακόμα και αν γνωρίζω εκ των προτέρων ότι δεν θα μου δώσει τις καλύτερες δυνατές φωτογραφίες. Μου αρκεί που θα είναι αληθινές.
Πόσο σημαντική είναι η σχέση εμπιστοσύνης με τους κατοίκους και τους ανθρώπους που συμμετέχουν στο δρώμενο για να δημιουργηθούν ουσιαστικές εικόνες;
Είναι καθοριστικής σημασίας και όχι μόνο για το Μπάμπιντεν, αλλά σε όλα όσα επιλέγω να φωτογραφίσω. Αυτό με τη σειρά του απαιτεί ΧΡΟΝΟ! Η ανθρωποκεντρική φωτογραφία θέλει ΧΡΟΝΟ! Αυτό είναι που την κάνει δύσκολη και απαιτητική.
Δεν μπορείς να εμφανιστείς από το πουθενά μέσα σε ένα καφενείο, να αρχίσεις να φωτογραφίζεις γέρους για δέκα λεπτά και μετά να εξαφανιστείς σαν να μην υπήρξες ποτέ.
Στην ανθρωποκεντρική φωτογραφία πρέπει, αν μη τι άλλο, να σέβεσαι τον άνθρωπο που έχεις απέναντί σου και να είσαι διατεθειμένος όχι μόνο να πάρεις κάτι από αυτόν, αλλά να αφήσεις κάτι από σένα φεύγοντας. Δεν θα πρέπει να γυρίζεις πίσω ο ίδιος.
Οι περισσότεροι δεν μπορούν να το κάνουν αυτό, γιατί νιώθουν ότι απειλούνται τα κουτάκια με τα δεδομένα που έχουν χτίσει στη ζωή τους, ο μικρόκοσμός τους.
Τεχνική ετοιμότητα και επιλογή portfolio
Η φωτογράφιση περιλαμβάνει νυχτερινές σκηνές, κίνηση, πολύ κόσμο και γεγονότα που δεν επαναλαμβάνονται. Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος που βλέπεις να κάνει ένας φωτογράφος σε τέτοιες συνθήκες;
Αν ξέρεις τι θέλεις και γνωρίζεις πώς να το κάνεις, δεν θα κάνεις λάθος.
Για τη συμμετοχή ζητάς portfolio 12–15 φωτογραφιών. Ποιο είναι το πρώτο πράγμα που κοιτάζεις όταν ανοίγεις το portfolio ενός υποψηφίου;
Κοιτάζω να δω αν όντως έχει ασχοληθεί με ρεπορταζιακό στιλ φωτογράφισης και ανθρωποκεντρικό storytelling και, βέβαια, την αίσθηση του κάδρου που έχει.
Το εργαστήριο δεν φιλοδοξεί να σου διδάξει πώς να χρησιμοποιείς τη μηχανή και τις λειτουργίες της. Υποτίθεται ότι αυτό είναι κάτι που κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να κάνει με κλειστά μάτια. Σκοπός είναι να πάμε πέρα από εκεί…
Τι μπορεί να σε κάνει να απορρίψεις ένα portfolio, ακόμη κι αν περιλαμβάνει τεχνικά άρτιες φωτογραφίες;
Αυτό που δεν έχουν καταλάβει πολλοί φωτογράφοι, ακόμα και επαγγελματίες, είναι ότι το portfolio δεν είναι απλά 5-10 καλές φωτογραφίες. Κάθε φορά πρέπει να το προσαρμόζεις ανάλογα με αυτό που θέλει να δει αυτός στον οποίο απευθύνεσαι.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι να δεις την προτεραιότητα που δίνει κάθε φωτογράφος στην επιλογή των εικόνων του και όχι στις φωτογραφίες καθαυτές.
Μου έχει τύχει να μου στείλει επαγγελματίας φωτογράφος υλικό που είχες την εντύπωση ότι ήταν «ό,τι βρήκε μπροστά του». Φυσικά δεν είναι ο μόνος, απλά εξεπλάγην όταν έμαθα ότι ήταν και παραμένει επαγγελματίας.
Γιατί θεωρείς ότι ένα portfolio με τοπία ή φωτογραφίες drone δεν είναι κατάλληλο για τη συγκεκριμένη επιλογή;
Γιατί είναι εντελώς άσχετο. Διαφορετικά έχει μάθει να προσεγγίζει φωτογραφικά το τοπίο ένας φωτογράφος και διαφορετικά απαιτείται να το κάνει σε ένα έθιμο όπως το Μπάμπιντεν.
Εκεί μιλάμε για αποτελεσματική φωτογράφιση on-the-fly ή, αν προτιμάς, run-and-gun!
Οι διαθέσιμες θέσεις είναι μόλις τρεις. Γιατί επιλέγετε μια τόσο μικρή ομάδα και τι επιτρέπει αυτό να γίνει διαφορετικά μέσα στο τετραήμερο;
Για πρακτικούς λόγους. Πρώτα απ’ όλα επειδή, όταν είναι πολλά άτομα, χαλαρώνουν. Δεν θέλω χαλάρωση, δεν θέλω ανεμελιά. Περιμένω στρατιωτική ετοιμότητα ανά πάσα στιγμή. Σαν να δούλευες για κάποιο μεγάλο μέσο ενημέρωσης.
Ακολούθως, η συνεννόηση με λίγα άτομα είναι πολύ πιο εύκολη και, τρίτον, επειδή 3+1 άτομα μπορούν να μετακινηθούν ευκολότερα με ένα αυτοκίνητο.
Πόσο σημαντικός είναι τελικά ο φωτογραφικός εξοπλισμός σε ένα τέτοιο workshop και τι θεωρείς πραγματικά απαραίτητο να έχει μαζί του ένας συμμετέχων;
Είναι σημαντικός στον βαθμό που σε βοηθάει να κάνεις αυτό που έχεις στο μυαλό σου.
Σε γενικές γραμμές, θα πρότεινα να υπάρχει ένα standard zoom του στιλ 24-70mm ή 24-105mm, f/2.8 ή f/4, και ένας ευρυγώνιος prime, 35mm, 28mm ή 24mm, ακόμα φωτεινότερος.
Από τη γνώση του εθίμου στη φωτογραφική αφήγηση
Ποιος είναι ο ρόλος της ενημέρωσης από τον Πολιτιστικό Σύλλογο και τον ανθρωπολόγο πριν από τη φωτογράφιση και πόσο μπορεί η γνώση του εθίμου να αλλάξει τις εικόνες που τελικά θα δημιουργήσει κάποιος;
Αυτή είναι μια πολύ σημαντική πρωτοβουλία, καθώς δεν επιθυμούμε να έρθει κάποιος σαν απλός παρατηρητής, σαν τουρίστας.
Θέλουμε να ξέρει τι είναι αυτό που θα δει, τι θα βιώσει, τι σημαίνει το έθιμο για την τοπική κοινωνία κ.ο.κ.
Στο τέλος των τεσσάρων ημερών, τι θέλεις να βλέπεις από έναν συμμετέχοντα: μεμονωμένες δυνατές φωτογραφίες ή μια ολοκληρωμένη φωτογραφική ιστορία;
Το ιδανικότερο είναι το δεύτερο, αλλά συνήθως βλέπω το πρώτο.
Πόσο σημαντική είναι η διαδικασία επιλογής και αλληλουχίας των φωτογραφιών μετά τη λήψη για να μετατραπεί το υλικό σε αφήγηση;
Είναι πάρα πολύ σημαντική και στην πράξη δύσκολη, αν μιλάμε για το υλικό 2-3 ανθρώπων.
Οι φωτογραφίες των συμμετεχόντων μπορούν να περάσουν στο αρχείο του Συλλόγου και ενδεχομένως σε εκθέσεις. Πόσο σημαντικό είναι για σένα το έργο αυτό να αποκτήσει ζωή και μετά το τέλος του workshop;
Είναι το Α και το Ω. Είναι ο λόγος που έχει στηθεί το συγκεκριμένο σεμινάριο.
Θέλουμε ο Πολιτιστικός Σύλλογος να εμπλουτίζει κάθε χρόνο το φωτογραφικό του αρχείο από μια συγκροτημένη ομάδα φωτογράφων, καθώς πολλοί τραβάνε εικόνες χρησιμοποιώντας τα κινητά τους, αλλά συνήθως αυτές οι εικόνες μένουν μέσα στις συσκευές και δεν αποτελούν ιστορικό ντοκουμέντο για το μέλλον.
Το ίδιο σημαντική είναι και η δημιουργία εκθέσεων με επιλογή του καλύτερου δυνατού υλικού που έχει τραβηχτεί.
Γιατί επιλέξατε να παραμένει δωρεάν η συμμετοχή σε ένα εργαστήριο που απαιτεί τόσο χρόνο και προσωπική καθοδήγηση;
Πρόκειται για μια δράση πολιτισμού που σχεδιάσαμε από κοινού εγώ και ο Πολιτιστικός Σύλλογος.
Ο πολιτισμός δεν κεφαλαιοποιείται, δεν τιμολογείται, προσφέρεται απλόχερα. Δεν είναι επαγγελματική δραστηριότητα, δεν φιλοδοξούμε να αφήσει οικονομικό κέρδος, αλλά πολιτιστικό και ιστορικό αποτύπωμα.
Δεν είναι σεμινάριο φωτογραφίας γάμου και next day. Δεν προσπαθούμε να ανακαλύψουμε το άγνωστο. Παλεύουμε να ρίξουμε μια ματιά μέσα μας και στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε το περιβάλλον γύρω μας…
Αν ένας φωτογράφος σκέφτεται να στείλει portfolio αλλά διστάζει επειδή δεν έχει προηγούμενη εμπειρία σε φωτορεπορτάζ ή λαϊκά δρώμενα, τι θα ήθελες να γνωρίζει πριν αποφασίσει;
Ότι το πιθανότερο είναι να μην μπορέσει να αποδώσει όπως υπολογίζει και απλά να αναλωθεί σε τετριμμένες λήψεις…
Αν έπρεπε να δώσεις στους τρεις φωτογράφους που θα επιλεγούν μόνο μία φωτογραφική αποστολή για την πρώτη ημέρα στην Πετρούσα, ποια θα ήταν;
Να αναζητήσουν πραγματικά συναισθήματα. Κάτι που σημαίνει: παρατηρώ διαρκώς και είμαι έτοιμος ανά πάσα στιγμή, με το μάτι πίσω από το σκόπευτρο, και φωτογραφίζω με 35mm και κάτω.
Ο Γιώργος Τσάφος
Τα τελευταία χρόνια ο Γιώργος Τσάφος ειδικεύεται στην ανθρωποκεντρική, μη εμπορική φωτογραφία που σχετίζεται με λαϊκά δρώμενα, παραδόσεις και έθιμα. Μέσα από αυτή τη δραστηριότητα ταξιδεύει όσο γίνεται συχνότερα, καταγράφοντας θέματα που, όπως αναφέρει, οι περισσότεροι αγνοούν εντελώς.
Πρόσφατα μίλησε στην 1η Περιφερειακή Συνάντηση του Δικτύου Ζώσας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, που πραγματοποιήθηκε στα τέλη Μαΐου στη Δράμα, σχετικά με την αποτύπωση και την καταγραφή των εθίμων.
Βρίσκεται στον χώρο της φωτογραφίας περισσότερα από 30 χρόνια, ενώ έχει υπάρξει παράλληλα τεχνικός συντάκτης για θέματα φωτογραφίας και συγγραφέας. Δηλώνει εκ πεποιθήσεως αντικομφορμιστής και έως σήμερα αρνείται πεισματικά να δημιουργήσει προσωπική ιστοσελίδα.
Ο Γιώργος Τσάφος βρίσκεται στο Instagram.
Συχνές ερωτήσεις
Πόσοι φωτογράφοι μπορούν να συμμετάσχουν στο εργαστήριο;
Οι διαθέσιμες θέσεις είναι τρεις, ώστε η ομάδα να παραμένει μικρή, ευέλικτη και εύκολη στον συντονισμό.
Τι portfolio ζητείται από τους υποψηφίους;
Ζητείται portfolio 12–15 φωτογραφιών με συνάφεια προς το ρεπορταζιακό στιλ, την ανθρωποκεντρική φωτογραφία και το storytelling. Τοπία και λήψεις drone δεν θεωρούνται σχετικά με το αντικείμενο του εργαστηρίου.
Χρειάζεται προηγούμενη τεχνική γνώση φωτογραφίας;
Ναι. Το εργαστήριο δεν έχει στόχο να διδάξει τη βασική χρήση της φωτογραφικής μηχανής, αλλά να προχωρήσει πέρα από αυτή, προς τη φωτογραφική αφήγηση και την αποτελεσματική εργασία στο πεδίο.
Είναι δωρεάν η συμμετοχή;
Ναι. Ο Γιώργος Τσάφος περιγράφει το εργαστήριο ως δράση πολιτισμού που δεν έχει στόχο οικονομικό κέρδος αλλά πολιτιστικό και ιστορικό αποτύπωμα.
Τι πιστεύουμε
Η συνέντευξη του Γιώργου Τσάφου μεταφέρει το βάρος από τον εξοπλισμό και την τεχνική αρτιότητα σε κάτι δυσκολότερο: τη σχέση του φωτογράφου με τους ανθρώπους που έχει απέναντί του.
Η επιμονή του στον χρόνο, στην εμπιστοσύνη και στην αποφυγή της σκηνοθετημένης εικόνας περιγράφει μια απαιτητική προσέγγιση στη φωτογραφία ντοκουμέντου. Παράλληλα, ο στόχος να παραμένει το φωτογραφικό υλικό στο αρχείο του Συλλόγου και να αξιοποιείται σε εκθέσεις δίνει στο εργαστήριο έναν χαρακτήρα που ξεπερνά την ατομική δημιουργία και συνδέει τη φωτογραφία με τη διατήρηση μιας συλλογικής μνήμης.
