Πώς οι φωτογραφίες ενός σκύλου έγιναν παγκόσμιο meme

Σύνοψη

• Η Iryna Kalamurza φωτογράφιζε τη Maya, ένα Jack Russell Terrier, από το 2012 έως το 2022.
• Οι εικόνες μπήκαν σε stock photography και έγιναν το πιο εμπορικό μέρος του portfolio της.
• Η Maya έγινε γνωστή στη Βραζιλία μέσα από το Cachorro Aifolou και αργότερα συνδέθηκε με το Wenomechainsama.
• Το Wenomechainsama προϋπήρχε της Maya και βασίζεται σε παραποιημένη φωνητική απόδοση στίχων του Summer του Calvin Harris.
• Οι εικόνες της Maya εμφανίστηκαν ακόμη και σε περιεχόμενο και συναυλίες που συνδέονται με τον Calvin Harris.
• Η Kalamurza δηλώνει ότι δεν κέρδισε χρήματα από τη viral μετατροπή των φωτογραφιών της σε memes.
• Το stock licensing δεν συνεπάγεται από μόνο του απώλεια του copyright.
• Η Maya πέθανε πρόσφατα σε ηλικία 16 ετών, αλλά η επίσημη παρουσία Aifolou συνεχίζει την ιστορία και το licensing του χαρακτήρα.

Οι φωτογραφίες που τραβούσε η Iryna Kalamurza στον σκύλο της Maya για εξάσκηση και stock photography εξελίχθηκαν χρόνια αργότερα σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα πρόσωπα της διεθνούς meme culture, χωρίς όμως η ίδια να κερδίσει χρήματα από τη viral διάδοσή τους.

Η ιστορία ξεκίνησε πολύ πριν εμφανιστούν τα ονόματα Aifolou και Wenomechainsama. Η Ουκρανή φωτογράφος Iryna Kalamurza εργαζόταν σε φωτογραφικό στούντιο στο Κίεβο και, στα κενά μεταξύ φωτογραφήσεων, χρησιμοποιούσε τη Maya, ένα Jack Russell Terrier, ως μοντέλο για να πειραματίζεται με φωτισμό και διαφορετικές λήψεις. Άρχισε να τη φωτογραφίζει το 2012 και συνέχισε μέχρι το 2022, ενώ μέρος αυτού του υλικού ανέβηκε σε πλατφόρμες stock photography και έγινε το πιο περιζήτητο κομμάτι του portfolio της. Οι φωτογραφίες χρησιμοποιήθηκαν νόμιμα, μέσω stock αδειών, από εταιρείες τροφών για σκύλους, διαφημιστικές καμπάνιες, περιοδικά και supermarkets.

Αυτό που ακολούθησε δείχνει πόσο δύσκολα ελέγχεται μια φωτογραφία όταν περάσει από ένα οργανωμένο σύστημα licensing στην ανοιχτή κουλτούρα του διαδικτύου. Η Maya έγινε αρχικά ιδιαίτερα δημοφιλής στη Βραζιλία ως «Cachorro Aifolou» και αργότερα οι εικόνες της συνδέθηκαν στενά με το Wenomechainsama, φτάνοντας μέχρι βίντεο του Calvin Harris και εμφανίσεις του meme σε συναυλίες του. Η Kalamurza, ωστόσο, δηλώνει ότι δεν κέρδισε χρήματα από αυτή τη δεύτερη, viral ζωή των φωτογραφιών της.

Από φωτογραφικό πείραμα σε επιτυχημένο stock portfolio

Η Maya δεν φωτογραφήθηκε αρχικά με στόχο να γίνει διαδικτυακός χαρακτήρας. Η Kalamurza ήθελε κυρίως να αποτυπώσει την ιδιαίτερα εκφραστική συμπεριφορά της, ειδικά το χαρακτηριστικό «χαμόγελο» που εμφάνιζε όταν ενθουσιαζόταν παίζοντας με μια μπάλα.

Οι λήψεις εξελίχθηκαν παράλληλα σε άσκηση φωτογραφικής τεχνικής. Η Kalamurza εργαζόταν τότε ως administrator στο στούντιο και αξιοποιούσε τον ελεύθερο χρόνο της για πειραματισμό με τον φωτισμό, έχοντας ένα μοντέλο με το οποίο υπήρχε ήδη ισχυρή σχέση και εξοικείωση. Όπως εξήγησε αργότερα, αυτή η σύνδεση ήταν ένας από τους λόγους που θεωρεί ότι οι εικόνες της Maya έβγαιναν τόσο αυθόρμητες και εκφραστικές.

Όταν άρχισε να διαθέτει φωτογραφίες μέσω stock photography για συμπληρωματικό εισόδημα, πρόσθεσε και τις λήψεις της Maya. Εκείνες αποδείχθηκαν πιο εμπορικές από οτιδήποτε άλλο είχε ανεβάσει μέχρι τότε.

Πώς γεννήθηκε το «Cachorro Aifolou»

Η πρώτη μεγάλη μεταμόρφωση της Maya σε meme έγινε ιδιαίτερα έντονη στη Βραζιλία. Φωτογραφίες της χρησιμοποιήθηκαν σε περιεχόμενο που συνδέθηκε με το «I Follow Rivers» της Lykke Li, στην remix εκδοχή του The Magician.

Το «A A Folou» ή «Aifolou» προέκυψε ως φωνητική, λανθασμένη απόδοση του «I Follow», με τη Maya να εξελίσσεται σε βασικό οπτικό στοιχείο του meme. Το Know Your Meme καταγράφει το A A Folou ως meme του 2021 με προέλευση που συνδέεται με την Ουκρανία και με τις φωτογραφίες της Kalamurza.

Η ίδια η φωτογράφος αρχικά δεν γνώριζε τι είχε συμβεί. Άρχισε να λαμβάνει μηνύματα από ανθρώπους στη Βραζιλία που αναγνώριζαν και αγαπούσαν τον σκύλο της, παρότι εκείνη δεν είχε δημιουργήσει το meme ούτε είχε οργανώσει τη διάδοσή του.

Το Wenomechainsama και η σύνδεση με τον Calvin Harris

Η ιστορία γίνεται ακόμη πιο περίεργη με το Wenomechainsama. Το συγκεκριμένο meme δεν ξεκίνησε από τη Maya: εμφανίστηκε το 2021 ως σκόπιμα παραμορφωμένη φωνητική απόδοση του «When I met you in the summer» από το «Summer» του Calvin Harris. Οι πρώτες γνωστές εκδοχές χρησιμοποίησαν άλλα πρόσωπα και ζώα, μεταξύ των οποίων ένα guinea pig, πριν το format εξαπλωθεί μαζικά σε TikTok και YouTube.

Στη συνέχεια όμως η Maya έγινε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες οπτικές εκδοχές του meme. Οι χαρακτηριστικές κοντινές φωτογραφίες του Jack Russell συνδυάστηκαν με τις παραμορφωμένες φράσεις των στίχων και εξαπλώθηκαν τόσο πολύ ώστε η σύνδεση Maya-Wenomechainsama απέκτησε δική της ζωή.

Το παράδοξο κορυφώθηκε όταν το meme έφτασε στον ίδιο τον Calvin Harris. Ο καλλιτέχνης έχει δημοσιεύσει σχετικό περιεχόμενο στο TikTok, ενώ εικόνα της Maya έχει εμφανιστεί και σε πινακίδα μέσα σε κοινό συναυλίας του.

Εκατομμύρια προβολές δεν σημαίνουν απαραίτητα έσοδα για τον φωτογράφο

Το πιο ενδιαφέρον φωτογραφικά και επαγγελματικά στοιχείο της ιστορίας είναι η τεράστια απόσταση ανάμεσα στην αξία μιας εικόνας ως viral πολιτιστικού αντικειμένου και στα χρήματα που μπορεί να επιστρέφουν στον δημιουργό της.

Η Kalamurza αναφέρει ότι δεν κέρδισε χρήματα από τη μετατροπή της Maya σε meme. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι αρχικές stock πωλήσεις δεν απέφεραν έσοδα: οι φωτογραφίες είχαν ήδη εμπορική επιτυχία ως stock. Το πρόβλημα βρίσκεται στη μεταγενέστερη ανεξέλεγκτη αναπαραγωγή, επεξεργασία και επαναδημοσίευσή τους μέσα στη meme culture.

Είναι επίσης σημαντικό να μη συγχέεται το stock licensing με παραίτηση από τα πνευματικά δικαιώματα. Στα σύγχρονα stock μοντέλα ο δημιουργός συνήθως εξακολουθεί να κατέχει το copyright και παραχωρεί συγκεκριμένα δικαιώματα χρήσης μέσω άδειας. Η Adobe, για παράδειγμα, αναφέρει ρητά ότι οι contributors διατηρούν την κυριότητα του περιεχομένου τους, ενώ η Shutterstock επίσης δηλώνει ότι το copyright παραμένει στον δημιουργό.

Το γεγονός ότι μια εικόνα βρίσκεται νόμιμα σε stock library επομένως δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε μπορεί να την αντιγράφει, να τη διανέμει ή να την εμπορευματοποιεί χωρίς περιορισμούς. Οι επιτρεπόμενες χρήσεις εξαρτώνται από τους όρους της εκάστοτε άδειας.

Γιατί η meme culture δημιουργεί ένα διαφορετικό πρόβλημα

Ένα meme μπορεί να αντιγραφεί χιλιάδες φορές μέσα σε λίγες ώρες, να αποθηκευτεί, να περικοπεί, να προστεθούν λεζάντες, να μετατραπεί σε βίντεο και να ξαναδημοσιευτεί από λογαριασμούς που δεν γνωρίζουν καν από πού προέρχεται η αρχική εικόνα.

Αυτό δημιουργεί ένα πρακτικό πρόβλημα διαφορετικό από το κλασικό stock licensing. Ακόμη και όταν ο δημιουργός εξακολουθεί να έχει δικαιώματα πάνω στη φωτογραφία, ο εντοπισμός κάθε χρήσης και η εξακρίβωση αν υπάρχει άδεια μπορεί να γίνει εξαιρετικά δύσκολη υπόθεση σε παγκόσμια κλίμακα.

Ούτε η έννοια του meme αποτελεί από μόνη της αυτόματη εξαίρεση από το copyright. Το αν μια μη αδειοδοτημένη χρήση προστατεύεται, για παράδειγμα, ως fair use στις ΗΠΑ εξαρτάται από τις συγκεκριμένες περιστάσεις και τους σχετικούς νομικούς παράγοντες· το U.S. Copyright Office τονίζει ότι η τελική κρίση για fair use γίνεται από δικαστήριο.

Η Maya έχει πλέον επίσημη ψηφιακή «ταυτότητα»

Η ιστορία έχει πλέον και μια διαφορετική συνέχεια. Η Kalamurza έχει δημιουργήσει επίσημη παρουσία για τη Maya και το Aifolou, παρουσιάζοντας το αυθεντικό φωτογραφικό υλικό, την ιστορία των memes και δυνατότητα επικοινωνίας για licensing και συνεργασίες.

Στην επίσημη σελίδα της Maya Aifolou η Maya αναφέρεται με το πραγματικό της όνομα αλλά και με τις διαδικτυακές ταυτότητες Aifolou, Wenomechainsama, Timmy και Turi ip ip ip. Η Kalamurza παρουσιάζεται ως κάτοχος των δικαιωμάτων του brand και του artwork, ενώ το Aifolou εμφανίζεται ως καταχωρισμένο trademark.

Η φωτογράφος, με καταγωγή από το Κίεβο, ζει πλέον στη Βαρκελώνη και συνεχίζει να εργάζεται επαγγελματικά στη φωτογραφία. Η ίδια και η Maya είχαν μετακινηθεί εκεί μετά την πλήρους κλίμακας ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Η δεύτερη ζωή μιας φωτογραφίας

Η Maya πέθανε πρόσφατα σε ηλικία 16 ετών. Οι φωτογραφίες της, όμως, συνεχίζουν να εμφανίζονται στο διαδίκτυο και σε χώρους που η δημιουργός τους δύσκολα θα μπορούσε να είχε φανταστεί όταν τις τραβούσε μέσα σε ένα στούντιο του Κιέβου περισσότερο από μία δεκαετία νωρίτερα.

Για την Kalamurza αυτή η συνέχεια έχει πλέον και συναισθηματική διάσταση: βλέπει τη Maya να εξακολουθεί να κάνει ανθρώπους να χαμογελούν ακόμη και μετά τον θάνατό της.

Τι πιστεύουμε

Η ιστορία της Maya είναι ένα εξαιρετικά καθαρό παράδειγμα του πόσο έχει αλλάξει η «ζωή» μιας φωτογραφίας στο διαδίκτυο. Ένα αρχείο που δημιουργήθηκε ως προσωπικό φωτογραφικό πείραμα, πέρασε στο stock licensing, χρησιμοποιήθηκε εμπορικά και τελικά μετατράπηκε σε αυτόνομο κομμάτι της παγκόσμιας internet culture.

Για τους φωτογράφους το βασικό μάθημα δεν είναι ότι το stock photography αφαιρεί το copyright — δεν το κάνει από μόνο του. Είναι ότι η μαζική ψηφιακή διάδοση μπορεί να αποσυνδέσει εξαιρετικά γρήγορα μια εικόνα από το όνομα, την ιστορία και ακόμη και το οικονομικό όφελος του δημιουργού της. Στην περίπτωση της Maya, αυτή η απώλεια ελέγχου οδήγησε τελικά σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια stock φωτογραφία: σε έναν χαρακτήρα που εκατομμύρια άνθρωποι γνωρίζουν, συχνά χωρίς να γνωρίζουν ποιος τον φωτογράφισε.

Συχνές ερωτήσεις

Ποια είναι η Maya των Aifolou και Wenomechainsama memes;

Η Maya ήταν ένα Jack Russell Terrier που φωτογράφιζε η Ουκρανή φωτογράφος Iryna Kalamurza. Φωτογραφίες της χρησιμοποιήθηκαν αρχικά ως stock και αργότερα έγιναν ιδιαίτερα γνωστές μέσα από τα Aifolou και Wenomechainsama memes.

Πότε τραβήχτηκαν οι φωτογραφίες της Maya;

Η Kalamurza άρχισε να φωτογραφίζει συστηματικά τη Maya το 2012 και συνέχισε μέχρι το 2022.

Κέρδισε χρήματα η φωτογράφος από το viral meme;

Σύμφωνα με την ίδια, όχι από το γεγονός ότι οι φωτογραφίες μετατράπηκαν σε viral memes. Είχαν προηγουμένως αποφέρει έσοδα ως επιτυχημένες stock εικόνες.

Το Wenomechainsama ξεκίνησε από τη Maya;

Όχι. Το Wenomechainsama είχε ήδη εμφανιστεί ως meme βασισμένο σε παραποιημένη φωνητική απόδοση στίχων του «Summer» του Calvin Harris. Αργότερα οι φωτογραφίες της Maya έγιναν μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εκδοχές του.

Η χρήση μιας φωτογραφίας ως stock σημαίνει ότι χάνεται το copyright;

Όχι κατ’ ανάγκη. Στις μεγάλες stock πλατφόρμες ο δημιουργός συνήθως διατηρεί την κυριότητα του έργου και παραχωρεί δικαιώματα χρήσης σύμφωνα με συγκεκριμένους όρους αδειοδότησης.