Σύνοψη
- Η NASA ανακοίνωσε ότι το MAVEN δεν μπορεί να ανακτηθεί
- Το τελευταίο σήμα του σκάφους καταγράφηκε στις 6 Δεκεμβρίου
- Η αποστολή διήρκεσε πάνω από 11 χρόνια αντί για τον αρχικό έναν χρόνο
- Το MAVEN μελέτησε την ατμόσφαιρα του Άρη και την απώλειά της στο διάστημα
- Προσέφερε κρίσιμα δεδομένα για ηλιακές καταιγίδες, σέλαος, σκόνη και απώλεια νερού
- Συνέβαλε και στην αναμετάδοση δεδομένων από τα ρόβερ του Άρη
- Η NASA θα αρχειοθετήσει το πλήρες επιστημονικό υλικό της αποστολής
- Τι συνέβη στο MAVEN
- Η αξιολόγηση της NASA
- Γιατί το MAVEN ήταν τόσο σημαντικό
- Οι μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις
- Σέλας, εκτίναξη αερίων και καταιγίδες σκόνης
- Ο ρόλος του πέρα από την ατμόσφαιρα του Άρη
- Κρίσιμο και για τα ρόβερ της NASA
- Η ενημέρωση της NASA για τα μέσα
- Τι πιστεύουμε
- Συχνές ερωτήσεις
Η NASA ανακοίνωσε το τέλος της αποστολής MAVEN έπειτα από περισσότερα από 11 χρόνια σε τροχιά γύρω από τον Άρη.
Η αποστολή, η πρώτη αφιερωμένη αποκλειστικά στη μελέτη της αρειανής ατμόσφαιρας και της εξέλιξής της, έφτασε πολύ πέρα από τον αρχικό κύκλο ζωής του ενός έτους και ολοκληρώνεται πλέον οριστικά, καθώς το σκάφος δεν μπορεί να ανακτηθεί. Η εξέλιξη αφορά άμεσα την επιστημονική κοινότητα που μελετά τον Άρη, αλλά και το ευρύτερο πρόγραμμα της NASA για μελλοντική ανθρώπινη παρουσία στον Κόκκινο Πλανήτη.
Η υπόθεση έχει σημασία γιατί το MAVEN έδωσε για πρώτη φορά τόσο εκτεταμένα δεδομένα για το πώς ο Ήλιος και ο ηλιακός άνεμος επηρεάζουν την ατμόσφαιρα του Άρη. Τα στοιχεία αυτά θεωρούνται κρίσιμα τόσο για την κατανόηση του κλίματος και της ιστορίας του πλανήτη όσο και για την προετοιμασία μέτρων προστασίας από την ακτινοβολία πριν από ενδεχόμενες επανδρωμένες αποστολές.
Τι συνέβη στο MAVEN
Η NASA ανέφερε ότι το MAVEN ακούστηκε για τελευταία φορά στις 6 Δεκεμβρίου, όταν χάθηκε απροσδόκητα το σήμα του μετά το πέρασμά του πίσω από τον Άρη. Πριν από αυτό το πέρασμα, η τηλεμετρία έδειχνε ότι όλα τα υποσυστήματα λειτουργούσαν κανονικά.
Όταν το σκάφος επανεμφανίστηκε από την άλλη πλευρά του πλανήτη, το Δίκτυο Βαθέος Διαστήματος της NASA δεν εντόπισε σήμα. Από ανάλυση ραδιοσημάτων που είχαν καταγραφεί από δέκτες ανοικτού βρόχου προέκυψε ένα σύντομο τμήμα τηλεμετρίας, το οποίο έδειξε ότι το MAVEN είχε μπει σε ασφαλή λειτουργία και περιστρεφόταν με ασυνήθιστα υψηλό ρυθμό.
Σύμφωνα με την επιτροπή αξιολόγησης της ανωμαλίας, αυτή η περιστροφή συνδέεται με διαταραχή στην τροχιά του σκάφους. Η ίδια αξιολόγηση κατέληξε ότι, εξαιτίας αυτής της κατάστασης, οι μπαταρίες άδειασαν, το σύστημα επικοινωνιών έχασε τροφοδοσία και το MAVEN πλέον δεν μπορεί να επανέλθει σε λειτουργική κατάσταση.
Η αξιολόγηση της NASA
Η NASA συγκρότησε επιτροπή αξιολόγησης τον Φεβρουάριο, ώστε να εξετάσει τις προσπάθειες ανάκτησης και να εκτιμήσει την πιθανή τρέχουσα κατάσταση του σκάφους. Το συμπέρασμα ήταν ότι το MAVEN δεν ανακτάται και δεν είναι πλέον σε θέση να συνεχίσει ούτε την επιστημονική του αποστολή ούτε τον ρόλο του ως κόμβου αναμετάδοσης δεδομένων.
Η υπηρεσία σημειώνει ότι τα μέχρι τώρα συμπεράσματα δεν δίνουν ακόμη την οριστική βασική αιτία της ανωμαλίας. Η διερεύνηση συνεχίζεται και η τελική έκθεση της επιτροπής αναμένεται αργότερα μέσα στο έτος.
Παράλληλα, η NASA έχει ήδη ξεκινήσει την επίσημη διαδικασία παροπλισμού της αποστολής, ακολουθώντας τις καθιερωμένες διαδικασίες για την αρχειοθέτηση ολόκληρου του επιστημονικού συνόλου δεδομένων, ώστε να παραμείνει διαθέσιμο στην επιστημονική και ερευνητική κοινότητα.
Γιατί το MAVEN ήταν τόσο σημαντικό
Το MAVEN εκτοξεύθηκε τον Νοέμβριο του 2013 και τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον Άρη το 2014. Αντικείμενό του ήταν η μελέτη της ανώτερης ατμόσφαιρας του πλανήτη, της ιονόσφαιρας και των αλληλεπιδράσεών τους με τον Ήλιο, με βασικό στόχο να εξηγήσει πώς χάθηκε μεγάλο μέρος της ατμόσφαιρας του Άρη στο διάστημα.
Η κατανόηση αυτής της απώλειας βοηθά τους επιστήμονες να εξηγήσουν την ιστορία της ατμόσφαιρας και του κλίματος του Άρη, την παρουσία υγρού νερού στο παρελθόν και τελικά το κατά πόσο ο πλανήτης θα μπορούσε κάποτε να υποστηρίξει συνθήκες κατοικησιμότητας.
Η διευθύντρια του Τμήματος Πλανητικής Επιστήμης της NASA, Louise Prockter, τόνισε ότι η επιστήμη που προσέφερε το MAVEN είναι καθοριστική για να υπολογιστούν τα μέτρα προστασίας από την ακτινοβολία και ασφάλειας που θα απαιτηθούν πριν σταλούν άνθρωποι στον Άρη. Όπως ανέφερε, τα δεδομένα της αποστολής θα συνεχίσουν να προσφέρουν πολύτιμη γνώση για δεκαετίες.
Αντίστοιχα, η κύρια ερευνήτρια της αποστολής Shannon Curry υπογράμμισε ότι το MAVEN προχώρησε ουσιαστικά την κατανόηση της ατμόσφαιρας και της εξέλιξης του Άρη και ότι το σύνολο δεδομένων του είχε τεράστια επίδραση στον τομέα. Η ίδια σημείωσε επίσης ότι η επιστημονική ομάδα είναι ιδιαίτερα περήφανη για τις ανακαλύψεις της αποστολής.
Οι μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις
Ένα από τα πρώτα σημαντικά αποτελέσματα του MAVEN ήταν ότι η διάβρωση της ατμόσφαιρας του Άρη αυξάνεται σημαντικά κατά τη διάρκεια ηλιακών καταιγίδων. Η αποστολή μελέτησε πώς ο ηλιακός άνεμος, δηλαδή η συνεχής ροή φορτισμένων σωματιδίων από τον Ήλιο, αλλά και τα πιο έντονα ηλιακά φαινόμενα, απογυμνώνουν σταδιακά τον πλανήτη από την ατμόσφαιρά του.
Η αποστολή έκανε επίσης μεγάλα βήματα στην κατανόηση του πώς ο Ήλιος και ο διαστημικός καιρός επηρεάζουν τον Άρη, επειδή ήταν το μόνο σκάφος που μπορούσε να μετρά ταυτόχρονα τόσο τη δραστηριότητα του Ήλιου όσο και την απόκριση της αρειανής ατμόσφαιρας.
Σέλας, εκτίναξη αερίων και καταιγίδες σκόνης
Το MAVEN ανακάλυψε διαφορετικούς τύπους σέλαος στον Άρη, που δημιουργούνται όταν ενεργητικά σωματίδια εισέρχονται στην ατμόσφαιρα και κάνουν τα αέρια να λάμπουν. Η ομάδα της αποστολής έδειξε ότι τα πρωτόνια μπορούν να δημιουργούν νέου τύπου σέλαος στον Άρη. Σε αντίθεση με τη Γη, όπου τέτοια φαινόμενα εμφανίζονται μόνο σε μικρές περιοχές κοντά στους πόλους, στον Άρη μπορούν να εμφανιστούν σχεδόν παντού.
Για να κατανοήσει καλύτερα πώς ο Άρης έχασε το μεγαλύτερο μέρος της ατμόσφαιράς του, το MAVEN μέτρησε για πρώτη φορά σε οποιονδήποτε πλανήτη το φαινόμενο της εκτίναξης ατμοσφαιρικών σωματιδίων στο διάστημα. Η ομάδα το πέτυχε παρατηρώντας το αργό, ένα ευγενές αέριο που σπάνια αντιδρά με άλλα συστατικά της ατμόσφαιρας. Επειδή ο μόνος ουσιαστικός τρόπος απομάκρυνσής του είναι αυτή η διαδικασία, οι μετρήσεις σε διάστημα 11 ετών έδειξαν την παρουσία αργού σε μεγάλα ύψη ακριβώς στα σημεία όπου ενεργητικά σωματίδια έπλητταν την ατμόσφαιρα, αποτυπώνοντας ουσιαστικά το φαινόμενο σε πραγματικό χρόνο.
Σημαντική ήταν και η συμβολή του στην κατανόηση των καταιγίδων σκόνης. Το 2018, μια σειρά από καταιγίδες δημιούργησε ένα νέφος τόσο μεγάλο που κάλυψε ολόκληρο τον πλανήτη. Το MAVEN μελέτησε πώς αυτή η παγκόσμια καταιγίδα επηρέασε την ανώτερη ατμόσφαιρα και επιβεβαίωσε ότι η θέρμανση από τέτοια φαινόμενα μπορεί να μεταφέρει μόρια νερού πολύ ψηλότερα από το συνηθισμένο, οδηγώντας σε απότομη αύξηση της απώλειας νερού στο διάστημα.
Ο ρόλος του πέρα από την ατμόσφαιρα του Άρη
Το MAVEN δεν περιορίστηκε μόνο στην αρειανή επιστήμη. Πέρυσι συνέβαλε και στην προσπάθεια της NASA να παρατηρήσει τον κομήτη 3I/ATLAS από τον Άρη. Μέσα σε δέκα ημέρες, η ομάδα της αποστολής σχεδίασε νέα εκστρατεία παρατήρησης, κατέγραψε πολλαπλές εικόνες του κομήτη σε διάφορα μήκη κύματος, σαν να χρησιμοποιούσε διαφορετικά φίλτρα, και στη συνέχεια πήρε υπεριώδεις εικόνες υψηλής ανάλυσης για να εντοπίσει το υδρογόνο που προερχόταν από τον κομήτη.
Από τον συνδυασμό αυτών των εικόνων, οι επιστήμονες μπορούν να αναγνωρίσουν διαφορετικά μόρια και να κατανοήσουν καλύτερα τη σύσταση και την ιστορία του κομήτη.
Κατά τη διάρκεια της ζωής της αποστολής, η επιστημονική ομάδα του MAVEN παρήγαγε περισσότερες από 800 επιστημονικές δημοσιεύσεις, ενώ αναμένονται και νέες μελλοντικά.
Κρίσιμο και για τα ρόβερ της NASA
Πέρα από την επιστήμη, το MAVEN έπαιξε και πολύ σημαντικό επιχειρησιακό ρόλο στο Δίκτυο Αναμετάδοσης Δεδομένων του Άρη της NASA. Μέσω αυτού μεταφέρονταν προς τη Γη δεδομένα από τα ρόβερ που βρίσκονται στην επιφάνεια του πλανήτη.
Μάλιστα, το σκάφος κατέχει και το ρεκόρ του Ηλιακού Συστήματος για τη μεγαλύτερη ποσότητα δεδομένων που αναμεταδόθηκαν από άλλον πλανήτη μέσα σε μία μόνο ημέρα.
Η ενημέρωση της NASA για τα μέσα
Η NASA ανακοίνωσε ότι θα πραγματοποιήσει τηλεφωνική ενημέρωση για τα μέσα στις 2 μ.μ. ώρα ανατολικής ακτής ΗΠΑ την Τετάρτη 3 Ιουνίου, με θέμα τα επιτεύγματα του MAVEN.
Στην ενημέρωση συμμετέχουν η Tiffany Morgan, διευθύντρια του Προγράμματος Εξερεύνησης του Άρη της NASA, ο Mike Moreau, διαχειριστής του έργου MAVEN από το Goddard Space Flight Center, ο Greg Heckler, αναπληρωτής διευθυντής προγράμματος για την ανάπτυξη δυνατοτήτων στις Επικοινωνίες και Πλοήγηση της NASA, και η Shannon Curry, κύρια ερευνήτρια του MAVEN από το Εργαστήριο Ατμοσφαιρικής και Διαστημικής Φυσικής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ.
Η αποστολή MAVEN ανήκει στο χαρτοφυλάκιο του Προγράμματος Εξερεύνησης του Άρη της NASA. Η κύρια ερευνήτρια της αποστολής εδρεύει στο Εργαστήριο Ατμοσφαιρικής και Διαστημικής Φυσικής του Πανεπιστημίου του Κολοράντο στο Μπόλντερ, το οποίο έχει επίσης την ευθύνη της διαχείρισης των επιστημονικών επιχειρήσεων, της δημόσιας ενημέρωσης και της επικοινωνίας. Το Goddard Space Flight Center της NASA στο Γκρίνμπελτ του Μέριλαντ διαχειρίζεται την αποστολή, η Lockheed Martin Space κατασκεύασε το σκάφος και έχει την ευθύνη των επιχειρήσεων, ενώ το Jet Propulsion Laboratory στη Νότια Καλιφόρνια παρέχει υποστήριξη πλοήγησης και δικτύου βαθιού διαστήματος.
Τι πιστεύουμε
Το τέλος του MAVEN κλείνει έναν πολύ σημαντικό κύκλο για την εξερεύνηση του Άρη, αλλά δεν μειώνει την αξία της αποστολής. Αντίθετα, δείχνει πόσο καθοριστικά είναι τα μακροχρόνια επιστημονικά προγράμματα: ακόμη και όταν ένα σκάφος σιγήσει, τα δεδομένα του μπορούν να συνεχίσουν να διαμορφώνουν την επιστήμη και τα επόμενα βήματα της ανθρώπινης παρουσίας στο Διάστημα.
Συχνές ερωτήσεις
Γιατί τερματίστηκε η αποστολή MAVEN;
Η NASA κατέληξε ότι το σκάφος δεν μπορεί πλέον να ανακτηθεί, καθώς μετά από ανωμαλία στην τροχιά του εξαντλήθηκαν οι μπαταρίες και χάθηκε η δυνατότητα επικοινωνίας.
Πότε χάθηκε το σήμα του σκάφους;
Το τελευταίο σήμα καταγράφηκε στις 6 Δεκεμβρίου, μετά το πέρασμα του MAVEN πίσω από τον Άρη.
Τι είχε πετύχει το MAVEN στον Άρη;
Μελέτησε την ανώτερη ατμόσφαιρα, την ιονόσφαιρα, την επίδραση του Ήλιου και τον τρόπο με τον οποίο ο Άρης χάνει ατμόσφαιρα και νερό στο διάστημα.
Θα συνεχίσουν να χρησιμοποιούνται τα δεδομένα του;
Ναι. Η NASA αρχειοθετεί το πλήρες σύνολο δεδομένων της αποστολής, ώστε να παραμείνει διαθέσιμο στην επιστημονική κοινότητα για τα επόμενα χρόνια.
Είχε ρόλο μόνο στην έρευνα;
Όχι. Το MAVEN λειτουργούσε και ως κρίσιμος κόμβος αναμετάδοσης δεδομένων από τα ρόβερ του Άρη προς τη Γη.
