Σύνοψη
- Ο Ρένος Χαραλαμπίδης πραγματοποίησε masterclass στο 67ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
- Παρουσίασε την κάμερα του 1992 και παλιό φιλμ που άλλαξε με τον χρόνο.
- Μίλησε για χειρόγραφες σημειώσεις, προσωπικό αρχείο και ανθρώπινες ατέλειες.
- Εξήγησε ότι κινηματογραφεί ψηφιακά αλλά προετοιμάζεται αναλογικά.
Ο Ρένος Χαραλαμπίδης εξήγησε στη Θεσσαλονίκη γιατί μια παλιά κάμερα, ένα φθαρμένο φιλμ και οι χειρόγραφες σημειώσεις εξακολουθούν να έχουν θέση στη δημιουργία ταινιών.
Στο masterclass «Ο αναλογικός κόσμος αντεπιτίθεται», που πραγματοποιήθηκε στις 8 Νοεμβρίου στο Ύψιλον στο πλαίσιο του 67ου Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, ο σκηνοθέτης και ηθοποιός παρουσίασε προσωπικά αντικείμενα που συνδέονται με τις ταινίες και τις αναμνήσεις του. Η συζήτηση κινήθηκε ανάμεσα στην υλικότητα της εικόνας, τη μνήμη και τη σημασία του λάθους.
Η συνάντηση εντάχθηκε στο πρόγραμμα ενός φεστιβάλ που φέτος περιλάμβανε 53 ελληνικές ταινίες και 19 πρεμιέρες, με το «Το κλασικό αριστούργημα» του Χαραλαμπίδη ανάμεσα στις ελληνικές παραγωγές.
«Κινηματογραφώ ψηφιακά, προετοιμάζομαι αναλογικά»
Η πιο χαρακτηριστική φράση του δημιουργού ήταν και η πιο σαφής περιγραφή της στάσης του: «Κινηματογραφώ ψηφιακά, προετοιμάζομαι αναλογικά». Δεν παρουσίασε το ψηφιακό και το αναλογικό ως δύο ασυμβίβαστους κόσμους. Αντίθετα, περιέγραψε τη χειροπιαστή πλευρά της προετοιμασίας ως έναν τρόπο να οργανώνει τη σκέψη του πριν από το γύρισμα.
Ανάμεσα στα αντικείμενα που έφερε ήταν ένας δίσκος του Μάνου Χατζιδάκι από την παιδική του ηλικία, μια κινηματογραφική κόπια από τα «Φτηνά Τσιγάρα», μια παλιά Polaroid και μια χειρόγραφη επιστολή του Κώστα Γαβρά. Για τον ίδιο, αυτά τα τεκμήρια κρατούν την προσωπική ιστορία σε μια μορφή που μπορεί να αγγίξει.
Η κινηματογραφική κάμερα του 1992 και το φιλμ που άλλαξε με τον χρόνο
Ο Χαραλαμπίδης παρουσίασε μια κινηματογραφική κάμερα που είχε αγοράσει το 1992 από λαϊκή αγορά στου Ζωγράφου. Η κάμερα επανεμφανίζεται στο «Το κλασικό αριστούργημα», την ταινία που συνδέει τη νεότερη δουλειά του με το «No Budget Story».
Μαζί της επέστρεψε και ένα παλιό φιλμ που είχε κάποτε απορρίψει λόγω τεχνικών ατελειών. Έπειτα από περίπου τρεις δεκαετίες, η φθορά είχε δημιουργήσει απρόβλεπτα χρώματα και αλλοιώσεις που ο σκηνοθέτης αντιμετώπισε πια ως μέρος της αισθητικής του. Πρόκειται για συγκεκριμένη εμπειρία του ίδιου, όχι για ισχυρισμό ότι η ψηφιακή επεξεργασία αδυνατεί γενικά να δημιουργήσει αντίστοιχες εικόνες.
Χειρόγραφα σενάρια, προσωπικό αρχείο και πραγματικά λάθη
Ο δημιουργός έδειξε σελίδες σεναρίων γεμάτες διορθώσεις και διάβασε αποσπάσματα από το «Εγχειρίδιο Κινηματογραφικής Ανυπακοής», ένα μικρό βιβλίο προσωπικών σημειώσεων του 2013. Περιέγραψε την προετοιμασία ως τη δουλειά που επιτρέπει στον σκηνοθέτη να ανταποκριθεί στο απρόβλεπτο της κινηματογράφησης, αντί να προσπαθεί να το αποκλείσει.
Στο ίδιο πνεύμα, ξεχώρισε τις ατέλειες που προκύπτουν από πραγματικές εμπειρίες από τα λάθη που εισάγονται σκόπιμα σε μια ψηφιακή εικόνα. Μίλησε για τον γραφικό του χαρακτήρα και τα ορθογραφικά του λάθη ως στοιχεία προσωπικής ταυτότητας. Ένα παλιό στιγμιότυπο από φωτογραφικό θάλαμο, το οποίο κάποτε θεωρούσε αποτυχημένο, έγινε δεκαετίες μετά αφετηρία για το «Το κλασικό αριστούργημα».
Η ίδια λογική εξηγεί και την εκτίμησή του για τις προβολές από κόπιες 35 χιλιοστών: τα σημάδια της χρήσης και του χρόνου δεν είναι μόνο φθορά, αλλά μέρος της διαδρομής μιας συγκεκριμένης κόπιας. Στο τέλος προέτρεψε το κοινό να δοκιμάσει τη χειρόγραφη αλληλογραφία, τις καρτ ποστάλ και την εκτύπωση φωτογραφιών.
Τι πιστεύουμε
Για όποιον γυρίζει ταινίες ή φωτογραφίζει, η πιο ενδιαφέρουσα ιδέα εδώ δεν είναι να εγκαταλείψει τη σύγχρονη κάμερά του. Ο Χαραλαμπίδης δουλεύει ψηφιακά. Αυτό που επιλέγει να κρατήσει αναλογικό είναι ένα κομμάτι της δημιουργικής διαδικασίας: τις σημειώσεις, την επαφή με το αρχείο και τον χρόνο που αφιερώνει πριν πατήσει record.
Έχουμε συνηθίσει να κρίνουμε μια εικόνα στην οθόνη αμέσως μετά τη λήψη, πολλές φορές με την προσοχή στραμμένη πρώτα στο τεχνικό λάθος. Το παράδειγμα του παλιού φιλμ θυμίζει κάτι χρήσιμο: μια ατέλεια μπορεί να είναι ανεπιθύμητη τη στιγμή της παραγωγής αλλά να αποκτήσει εκφραστική σημασία σε άλλο πλαίσιο. Αυτό δεν κάνει κάθε κακοφωτισμένο πλάνο καλό. Μας καλεί όμως να ξανακοιτάμε τις εικόνες μας πριν τις διαγράψουμε.
Το πιο πρακτικό μήνυμα είναι να διατηρούμε οργανωμένο το αρχείο μας, μαζί με τις δοκιμές, τις σημειώσεις και τις απορριφθείσες λήψεις. Μια φωτογραφία που σήμερα μοιάζει ασήμαντη μπορεί χρόνια μετά να γίνει υλικό για μια νέα ιστορία. Και η εκτύπωση ορισμένων εικόνων μάς δίνει έναν ακόμη τρόπο να τις συναντάμε πέρα από τον σκληρό δίσκο.
