Σύνοψη
- Η 11η Σεπτεμβρίου συνέβη τη στιγμή που τηλεόραση, web και ψηφιακή φωτογραφία άρχιζαν να συγκλίνουν
- Μόλις το 7% των ενηλίκων στις ΗΠΑ είχε οικιακό broadband στις 10 Σεπτεμβρίου 2001
- Περισσότεροι από 30 εκατομμύρια Αμερικανοί αναζήτησαν ειδήσεις online την ημέρα των επιθέσεων
- Η ψηφιακή φωτογραφία περιόρισε δραστικά τον χρόνο μεταξύ λήψης και δημοσίευσης
- Οι online κοινότητες και οι πολίτες προανήγγειλαν το σημερινό μοντέλο συμμετοχικής ενημέρωσης
- Η Library of Congress διατηρεί περισσότερα από 30.000 websites από την online αντίδραση στις επιθέσεις
- Το σημερινό πρόβλημα της εικόνας έχει μετακινηθεί από την ταχύτητα στην αυθεντικότητα λόγω AI και deepfakes
- Μια είδηση της τηλεοπτικής εποχής που έδειχνε ήδη προς το internet
- Η τηλεόραση παρέμενε ο βασιλιάς
- Η ψηφιακή φωτογραφία άλλαζε το ίδιο το φωτορεπορτάζ
- Το internet δεν ήταν ακόμη social media, αλλά οι χρήστες είχαν αρχίσει να συμπεριφέρονται διαφορετικά
- Η ίδια η αντίδραση του internet έγινε ιστορικό αρχείο
- Από το «να φτάσει η εικόνα γρήγορα» στο «να αποδείξουμε ότι είναι αληθινή»
- Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται στη θέση της κάμερας
- Η φωτογραφία της 11ης Σεπτεμβρίου ως μνήμη
- Η 11η Σεπτεμβρίου δεν γέννησε μόνη της τα ψηφιακά media
- Τι πιστεύουμε
- Συχνές ερωτήσεις
Η 11η Σεπτεμβρίου του 2001 συνέβη σε μια τεχνολογική καμπή όπου η τηλεόραση εξακολουθούσε να κυριαρχεί, αλλά το internet και η ψηφιακή φωτογραφία άρχιζαν ήδη να διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος θα έβλεπε τις ειδήσεις τις επόμενες δεκαετίες.
Οι επιθέσεις στους Δίδυμους Πύργους και το Πεντάγωνο ήταν πρωτίστως μια ανθρώπινη και ιστορική τραγωδία, αλλά 25 χρόνια αργότερα μπορούν επίσης να ιδωθούν ως ένα κομβικό επεισόδιο στην ιστορία των media: εκατομμύρια άνθρωποι παρακολουθούσαν τηλεόραση, άλλοι αναζητούσαν πληροφορίες στο web και οι φωτορεπόρτερ βρίσκονταν ακριβώς στη μετάβαση από το φιλμ στις ψηφιακές μηχανές.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, επειδή πολλά χαρακτηριστικά της σύγχρονης ενημέρωσης —η συνεχής ροή εικόνων, οι αυτόπτες μάρτυρες που δημοσιεύουν υλικό, το livestreaming και η απαίτηση να γνωρίζουμε τι συμβαίνει σχεδόν αμέσως— δεν εμφανίστηκαν ξαφνικά με το smartphone. Η 11η Σεπτεμβρίου ήταν μία από τις στιγμές όπου μπορούσε ήδη να διακρίνει κανείς αυτό το νέο μοντέλο να σχηματίζεται.
Μια είδηση της τηλεοπτικής εποχής που έδειχνε ήδη προς το internet
Σε νέα ανάλυσή του στο Vanity Fair, ο David Friend υποστηρίζει ότι η 9/11 συνέπεσε με την εμφάνιση μιας νέας συνθήκης στα media: ενός κόσμου στον οποίο τεράστιοι πληθυσμοί μπορούσαν να παρακολουθούν σχεδόν ταυτόχρονα το ίδιο γεγονός μέσω δικτύων εικόνας και πληροφορίας. Ο Friend συνδέει αυτή τη μετάβαση με την εξάπλωση του Internet, την ηλεκτρονική και δορυφορική μετάδοση ειδήσεων και την ψηφιακή φωτογραφία.
Η 11η Σεπτεμβρίου, πάντως, δεν ήταν ακόμη γεγονός της εποχής του smartphone. Δεν υπήρχαν YouTube, Facebook, Twitter, Instagram ή TikTok, ενώ η δυνατότητα ενός πολίτη να μεταδώσει ζωντανό video από την τσέπη του απλώς δεν υπήρχε.
Αυτό ακριβώς κάνει τη συγκεκριμένη ημέρα ενδιαφέρουσα ως σημείο μετάβασης. Η παλιά και η νέα εποχή των media συνυπήρχαν.
Η τηλεόραση παρέμενε ο βασιλιάς
Η εικόνα του 2001 ήταν πολύ διαφορετική από τη σημερινή.
Στις 10 Σεπτεμβρίου 2001 μόλις το 7% των ενηλίκων στις ΗΠΑ διέθετε broadband σύνδεση στο σπίτι, σύμφωνα με στοιχεία του Pew Research Center.
Μετά τις επιθέσεις, η χρήση ειδησεογραφικών ιστοσελίδων αυξήθηκε απότομα. Το Pew κατέγραψε ότι το 36% των χρηστών του internet αναζήτησε ειδήσεις online μέσα στις πρώτες δύο ημέρες. Μόνο την 11η Σεπτεμβρίου, περισσότεροι από 30 εκατομμύρια άνθρωποι στις ΗΠΑ στράφηκαν στο internet για ενημέρωση.
Και όμως, ακόμη και αρκετοί χρήστες του internet εγκατέλειψαν προσωρινά τον υπολογιστή και στράφηκαν στην τηλεόραση. Το Pew παρατηρούσε τότε ότι η συνολική online δραστηριότητα είχε μειωθεί τις πρώτες ημέρες, την ώρα που η ζήτηση για ειδήσεις είχε εκτοξευθεί.
Η 9/11 ήταν επομένως μια τεράστια τηλεοπτική είδηση που συνέβη τη στιγμή ακριβώς που το internet άρχιζε να διεκδικεί έναν νέο ρόλο.
Η ψηφιακή φωτογραφία άλλαζε το ίδιο το φωτορεπορτάζ
Την ίδια περίοδο συνέβαινε μια δεύτερη επανάσταση, πολύ πιο κοντά στον κόσμο της φωτογραφίας.
Οι επαγγελματίες φωτορεπόρτερ περνούσαν σταδιακά από το φιλμ στις ψηφιακές φωτογραφικές μηχανές. Η διαφορά δεν αφορούσε μόνο την αποθήκευση σε κάρτες μνήμης αντί για φιλμ. Το πραγματικά κρίσιμο στοιχείο ήταν ο χρόνος.
Με το φιλμ, η φωτογραφία έπρεπε να εμφανιστεί, να επιλεγεί και συνήθως να σαρωθεί πριν μεταδοθεί. Με την ψηφιακή λήψη, η ίδια διαδικασία μπορούσε να περιοριστεί δραστικά: λήψη, επιλογή, βασική επεξεργασία και ηλεκτρονική αποστολή.
Σε ένα γεγονός όπου κάθε λεπτό είχε δημοσιογραφική σημασία, αυτή η αλλαγή ήταν τεράστια.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα που χρησιμοποιεί και ο Friend είναι ο φωτορεπόρτερ Bill Biggart, ο οποίος την 11η Σεπτεμβρίου εργαζόταν ταυτόχρονα με φιλμ και ψηφιακή μηχανή. Ο Biggart σκοτώθηκε κοντά στο World Trade Center και το ψηφιακό υλικό του ανακτήθηκε αργότερα.
Η ιστορία του δείχνει με τον πιο σκληρό τρόπο πόσο κυριολεκτικά συνυπήρχαν τότε δύο φωτογραφικές εποχές.
Το internet δεν ήταν ακόμη social media, αλλά οι χρήστες είχαν αρχίσει να συμπεριφέρονται διαφορετικά
Η μεγαλύτερη αλλαγή δεν αφορούσε μόνο τα μέσα ενημέρωσης αλλά και το κοινό τους.
Σήμερα θεωρείται αυτονόητο ότι ένας αυτόπτης μάρτυρας μπορεί να τραβήξει video, να το ανεβάσει και να γίνει πηγή για δημοσιογράφους σε όλο τον κόσμο.
Το 2001 αυτό το μοντέλο βρισκόταν σε πολύ πρώιμη μορφή, αλλά η συμπεριφορά υπήρχε ήδη.
Το Pew κατέγραψε ότι μέσα στις πρώτες 48 ώρες μετά τις επιθέσεις το 13% των χρηστών του internet συμμετείχε σε online κοινότητες, chat rooms, bulletin boards ή mailing lists. Παράλληλα, εκατομμύρια χρησιμοποιούσαν email και το web για να ανταλλάξουν πληροφορίες, να αναζητήσουν συγγενείς και να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις.
Δεν υπήρχε ακόμη News Feed ούτε κουμπί «Go Live». Υπήρχε όμως ήδη κάτι που σήμερα αναγνωρίζεται αμέσως: ο θεατής άρχιζε να γίνεται ταυτόχρονα και μέρος της ροής της πληροφορίας.
Η ίδια η αντίδραση του internet έγινε ιστορικό αρχείο
Η διαδικτυακή δραστηριότητα γύρω από τις επιθέσεις απέκτησε τόσο μεγάλη ιστορική σημασία ώστε άρχισε να αρχειοθετείται σχεδόν αμέσως.
Η Library of Congress, μαζί με το Internet Archive και άλλους οργανισμούς, δημιούργησε το September 11, 2001 Web Archive. Η συλλογή περιλαμβάνει περισσότερα από 30.000 websites που καταγράφηκαν από την ημέρα των επιθέσεων έως τις αρχές Δεκεμβρίου 2001.
Στο αρχείο βρίσκονται ιστοσελίδες μέσων ενημέρωσης και κρατικών οργανισμών, αλλά και sites οργανώσεων, σχολείων, επιχειρήσεων και ιδιωτών.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την ιστορία της ψηφιακής ενημέρωσης. Για πρώτη φορά, η συλλογική αντίδραση σε ένα τεράστιο παγκόσμιο γεγονός δεν επιβίωνε μόνο σε εφημερίδες, τηλεοπτικές κασέτες και φωτογραφικά αρχεία. Επιβίωνε και μέσα στο ίδιο το internet.
Από το «να φτάσει η εικόνα γρήγορα» στο «να αποδείξουμε ότι είναι αληθινή»
Η τεχνολογική εξέλιξη από το 2001 μέχρι σήμερα μπορεί σχεδόν να περιγραφεί μέσα από ένα πρόβλημα που αλλάζει μορφή.
Το 2001 η πρόκληση ήταν η ταχύτητα.
Πόσο γρήγορα μπορούσε ένας φωτορεπόρτερ να στείλει μια εικόνα;
Πόσο γρήγορα μπορούσε ένα τηλεοπτικό δίκτυο να τη μεταδώσει;
Πόσο γρήγορα μπορούσε ένα website να ενημερωθεί χωρίς να καταρρεύσει από την επισκεψιμότητα;
Το smartphone έλυσε σε μεγάλο βαθμό αυτά τα προβλήματα. Σήμερα η ίδια συσκευή μπορεί να τραβήξει φωτογραφία, να γράψει video υψηλής ανάλυσης, να το επεξεργαστεί και να το μεταδώσει ζωντανά σε ολόκληρο τον πλανήτη.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ένα μεγάλο γεγονός μπορεί να καταγραφεί ταυτόχρονα από εκατοντάδες ή χιλιάδες κάμερες.
Όμως η generative AI δημιουργεί πλέον το αντίστροφο πρόβλημα.
Η εικόνα μπορεί να φτάσει παντού μέσα σε δευτερόλεπτα, αλλά ο θεατής δεν μπορεί πλέον να θεωρεί δεδομένο ότι αυτό που βλέπει καταγράφηκε πράγματι από κάμερα.
Ο Friend συνδέει αυτή την εξέλιξη με τη σημερινή κρίση εμπιστοσύνης γύρω από την εικόνα, τα deepfakes και την παραπληροφόρηση.
Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται στη θέση της κάμερας
Υπάρχει ένας ακόμη τρόπος να δει κανείς τη διαδρομή των τελευταίων 25 ετών.
Το 2001 η κάμερα βρισκόταν κυρίως στα χέρια του φωτορεπόρτερ, του τηλεοπτικού συνεργείου ή κάποιου πολίτη που έτυχε να έχει φωτογραφική μηχανή ή camcorder.
Σήμερα σχεδόν κάθε άνθρωπος έχει συνεχώς μαζί του κάμερα, σύνδεση στο internet και δυνατότητα δημοσίευσης. Αυτό δεν αύξησε απλώς τον αριθμό των εικόνων. Άλλαξε και το ποιος αποφασίζει ποια εικόνα θα φτάσει στο κοινό.
Το παλιό μοντέλο είχε σχετικά λίγες πύλες εισόδου: εφημερίδες, πρακτορεία και τηλεοπτικά δίκτυα. Το σημερινό έχει εκατομμύρια. Αυτό προσφέρει πολύ περισσότερα τεκμήρια ενός γεγονότος, αλλά ταυτόχρονα μεταφέρει μεγάλο μέρος της ευθύνης στην επαλήθευση, στην προέλευση του αρχείου και στο context.
Η φωτογραφία της 11ης Σεπτεμβρίου ως μνήμη
Η τεχνολογία εξηγεί πώς έφτασαν οι εικόνες στο κοινό. Δεν εξηγεί όμως γιατί ορισμένες εικόνες παραμένουν ζωντανές δεκαετίες αργότερα.
Η φωτογραφία της 11ης Σεπτεμβρίου εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο ιστορικής έρευνας και εκθέσεων.
Στην έκθεση Witness to 9/11, με περισσότερες από 60 φωτογραφίες των Todd Maisel και David Handschuh, που παρουσιάζεται στο New York State Museum για την 25η επέτειο, η φωτογραφική μηχανή του Maisel εκτίθεται μαζί με τις εικόνες και άλλα αντικείμενα από το World Trade Center.
Αντίστοιχα, το Smithsonian επέλεξε τρεις φωτογραφίες των Δίδυμων Πύργων πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την 11η Σεπτεμβρίου, δείχνοντας πώς η φωτογραφία μετατρέπει ένα κτίριο από στοιχείο της καθημερινότητας σε ιστορικό τεκμήριο και τελικά σε συλλογική μνήμη.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι φωτογραφίες ανήκουν σε μια εποχή λίγο πριν η εικόνα γίνει σχεδόν απεριόριστη.
Σήμερα υπάρχουν περισσότερες κάμερες, περισσότερα αρχεία και περισσότερες οπτικές ενός γεγονότος από ποτέ. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι γίνεται ευκολότερο να καταλάβουμε τι συνέβη.
Η 11η Σεπτεμβρίου δεν γέννησε μόνη της τα ψηφιακά media
Θα ήταν υπερβολή να υποστηριχθεί ότι όλα ξεκίνησαν την 11η Σεπτεμβρίου 2001.
Το internet αναπτυσσόταν ήδη. Η ψηφιακή φωτογραφία είχε ήδη αρχίσει να αντικαθιστά το φιλμ σε κρίσιμους τομείς του επαγγελματικού φωτορεπορτάζ. Η δορυφορική τηλεόραση είχε ήδη δημιουργήσει παγκόσμια δίκτυα άμεσης ενημέρωσης.
Η 9/11, όμως, συγκέντρωσε αυτές τις τεχνολογίες γύρω από ένα γεγονός που ολόκληρος ο κόσμος ήθελε να παρακολουθήσει την ίδια στιγμή.
Αυτό είναι ίσως το ουσιαστικότερο στοιχείο.
Δεν ήταν τόσο η «γέννηση» μιας τεχνολογίας όσο η πρώτη μαζική επίδειξη ενός νέου τρόπου βίωσης της είδησης.
Τι πιστεύουμε
Η 11η Σεπτεμβρίου αποτελεί ιδιαίτερα ισχυρό σημείο αναφοράς για την ιστορία της οπτικής ενημέρωσης επειδή βρίσκεται ανάμεσα σε δύο εποχές.
Από τη μία πλευρά υπήρχαν η τηλεόραση, τα φωτογραφικά φιλμ και τα παραδοσιακά newsroom. Από την άλλη είχαν ήδη εμφανιστεί το internet, η ψηφιακή φωτογραφία και τα πρώτα δίκτυα άμεσης online επικοινωνίας.
Το smartphone και τα social media ολοκλήρωσαν αργότερα αυτή τη μετάβαση, κάνοντας σχεδόν κάθε πολίτη πιθανό καταγραφέα και πομπό ενός γεγονότος.
Σήμερα η generative AI ανοίγει μια τρίτη εποχή, στην οποία δεν αρκεί πλέον να φτάσει μια εικόνα γρήγορα. Πρέπει να μπορεί να αποδειχθεί από πού προήλθε, αν έχει αλλοιωθεί και αν απεικονίζει κάτι που συνέβη πραγματικά.
Από αυτή την άποψη, η απόσταση ανάμεσα στο 2001 και στο 2026 είναι τεράστια. Και όμως το βασικό ερώτημα παραμένει ίδιο: πώς μια εικόνα γίνεται πληροφορία, τεκμήριο και τελικά ιστορία.
Συχνές ερωτήσεις
Ήταν η 11η Σεπτεμβρίου η πρώτη μεγάλη διαδικτυακή είδηση;
Όχι. Το internet χρησιμοποιούνταν ήδη για ειδήσεις πριν από το 2001. Η 9/11, όμως, ήταν μία από τις πρώτες παγκόσμιες κρίσεις όπου τηλεόραση, internet, email, online κοινότητες και ψηφιακή φωτογραφία συνυπήρχαν σε τόσο μεγάλη κλίμακα.
Πόσο σημαντικό ήταν το internet στις 11 Σεπτεμβρίου 2001;
Σημαντικό αλλά σαφώς μικρότερο από την τηλεόραση. Περισσότεροι από 30 εκατομμύρια Αμερικανοί αναζήτησαν ειδήσεις online την ίδια ημέρα, σύμφωνα με το Pew, αλλά η τηλεόραση παρέμενε το βασικό μέσο παρακολούθησης της κρίσης.
Πόσο διαδεδομένο ήταν το broadband τότε;
Σύμφωνα με το Pew Research Center, στις 10 Σεπτεμβρίου 2001 μόλις το 7% των ενηλίκων στις ΗΠΑ είχε broadband σύνδεση στο σπίτι.
Τι άλλαξε η ψηφιακή φωτογραφία για τους φωτορεπόρτερ;
Περιόρισε δραστικά τον χρόνο μεταξύ λήψης και δημοσίευσης. Δεν απαιτούνταν πλέον εμφάνιση και σκανάρισμα φιλμ πριν από την ηλεκτρονική αποστολή μιας φωτογραφίας.
Τι σχέση έχει αυτή η ιστορία με την τεχνητή νοημοσύνη;
Η μεγάλη αλλαγή είναι ότι σήμερα το πρόβλημα δεν είναι μόνο πόσο γρήγορα φτάνει μια εικόνα στο κοινό, αλλά αν η εικόνα είναι αυθεντική. Τα generative AI εργαλεία και τα deepfakes κάνουν την επαλήθευση κεντρικό κομμάτι της σύγχρονης δημοσιογραφίας.
