Σύνοψη
- Περισσότεροι από 900 εκατομμύρια γαλαξίες και ένα μωσαϊκό σχεδόν 500 gigapixel από το Euclid.
Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος (ESA) δημοσίευσε στις 12 Νοεμβρίου 2026 το DR1-Foundation, το πρώτο μεγάλο σύνολο επιστημονικών δεδομένων του διαστημικού τηλεσκοπίου Euclid. Περιλαμβάνει παρατηρήσεις περίπου 13 μηνών και καταγράφει περισσότερους από 900 εκατομμύρια γαλαξίες.
Ανάμεσα στα εντυπωσιακότερα αποτελέσματα βρίσκεται ένα μωσαϊκό του βόρειου ουρανού σχεδόν 500 gigapixel. Η τεράστια σύνθεση προέρχεται από 740 παρατηρήσεις που πραγματοποιήθηκαν το φθινόπωρο του 2024 και την άνοιξη του 2025 και καλύπτει 367 τετραγωνικές μοίρες. Το μέγεθος των 500 gigapixel αφορά το πλήρες επιστημονικό μωσαϊκό, όχι το μικρότερο αρχείο προεπισκόπησης.
Τι περιλαμβάνει η πρώτη μεγάλη δημοσίευση
Το DR1-Foundation καλύπτει συνολικά περίπου 1.900 τετραγωνικές μοίρες, το 14% της προγραμματισμένης περιοχής της αποστολής. Ο όγκος του φτάνει τα 1,7 εκατομμύρια GB και περιλαμβάνει πάνω από 160 εκατομμύρια φάσματα, περισσότερους από 60 εκατομμύρια υποψήφιους κβάζαρ και περίπου 15.000 υποψήφιους ισχυρούς βαρυτικούς φακούς.
Οι βαρυτικοί φακοί δημιουργούνται όταν η μάζα ενός γαλαξία ή σμήνους καμπυλώνει το φως ενός πιο μακρινού αντικειμένου. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμοι για την έρευνα της κατανομής της μάζας και της σκοτεινής ύλης, αλλά και για την παρατήρηση εξαιρετικά μακρινών γαλαξιών.
Από τον Messier 81 στον κοσμικό ιστό
Στο κάτω αριστερό τμήμα του μωσαϊκού ξεχωρίζει ο σπειροειδής γαλαξίας Messier 81, περίπου 12 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά. Γύρω του απλώνονται αχνές δομές γαλαξιακής σκόνης, ενώ σε όλη την εικόνα καταγράφονται αναρίθμητες πηγές φωτός.
Το Euclid συνδυάζει παρατηρήσεις στο ορατό φως με δεδομένα εγγύς υπερύθρου από τα επιστημονικά όργανα VIS και NISP. Έτσι, οι ερευνητές δεν αποκτούν απλώς εικόνες, αλλά μετρήσεις για σχήματα, θέσεις και αποστάσεις γαλαξιών, με στόχο έναν τρισδιάστατο χάρτη της μεγάλης κλίμακας δομής του Σύμπαντος.
Το PTTL είχε παρουσιάσει και την αναλυτική παρατήρηση του κέντρου του Γαλαξία μας από το Euclid, μια διαφορετική εφαρμογή των δυνατοτήτων του ίδιου τηλεσκοπίου.
Η συνέχεια της αποστολής
Το DR1-Foundation αποτελεί την αρχή και όχι το τελικό πρώτο πακέτο δεδομένων. Η πλήρης έκδοση DR1 αναμένεται στα μέσα του 2027, με πρόσθετα επιστημονικά προϊόντα και μετρήσεις ασθενούς βαρυτικού φακού που θα υποστηρίξουν την έρευνα για τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια.
Τι πιστεύουμε
Για όσους ασχολούμαστε με την εικόνα, το πιο εντυπωσιακό δεν είναι μόνο ο αριθμός των pixel. Είναι ότι εκατοντάδες επιμέρους λήψεις μετατρέπονται σε ένα συνεκτικό σύνολο με επιστημονική χρησιμότητα. Τα ορατά όρια και τα κενά των παρατηρήσεων θυμίζουν πως πρόκειται για πραγματικά δεδομένα και όχι για μια διακοσμητική απεικόνιση.
Το σημαντικότερο είναι ότι πίσω από το μωσαϊκό υπάρχουν φάσματα και κατάλογοι που επιτρέπουν μετρήσεις. Εκεί βρίσκεται η διαφορά ανάμεσα σε μια εντυπωσιακή φωτογραφία του ουρανού και σε ένα εργαλείο που μπορεί να αλλάξει όσα γνωρίζουμε για το Σύμπαν.
