Η Φωτεινή Ζαγλάρα κλήθηκε να δημιουργήσει ένα αυτοπορτρέτο για το προ-εορταστικό Χριστουγεννιάτικο τεύχος του K magazine της Καθημερινής, μετατρέποντας την έννοια του «δώρου» σε συναίσθημα, προσμονή και αφήγηση.
Το πρώτο της εξώφυλλο δεν ήταν απλώς μια επαγγελματική στιγμή· ήταν μια δοκιμασία ταυτότητας μέσα σε αυστηρό χρονικό πλαίσιο.
Με ουσιαστικά μία ημέρα διαθέσιμη για παραγωγή – από τη συλλογή υλικών μέχρι τη φωτογράφιση και το editing – το στοίχημα ήταν διπλό: να λειτουργήσει η εικόνα ως εξώφυλλο μεγάλου μέσου και ταυτόχρονα να παραμείνει απόλυτα προσωπική. Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο pttlgr, μιλά αναλυτικά για τη διαδικασία, τη γλώσσα της και τα επόμενα βήματα.
[ads1]
Γεννημένη το 1995 στην Αθήνα, η Φωτεινή Ζαγλάρα έχει ξεχωρίσει στον χώρο της εννοιολογικής φωτογραφίας με έντονα σουρεαλιστικά και αφηγηματικά αυτοπορτρέτα. Έχει διακριθεί διεθνώς, με κορυφαία στιγμή την 1η θέση στα National Awards των Sony World Photography Awards, ενώ έργα της έχουν παρουσιαστεί σε Ευρώπη και ΗΠΑ και έχουν δημοσιευτεί σε διεθνή μέσα.
Πρώτο εξώφυλλο σε περιοδικό: τι ήταν αυτό που σε ενθουσίασε περισσότερο και τι σε άγχωσε περισσότερο;
Με ενθουσίασε η πρόκληση να δημιουργήσω ένα εξώφυλλο που θα ήταν ταυτόχρονα προσωπικό και editorial. Το γεγονός ότι ήταν αυτοπορτρέτο με ενθουσίασε ακόμα περισσότερο, γιατί μου έδωσε τη δυνατότητα να εκφράσω τη δική μου αισθητική και τον τρόπο που αφηγούμαι τις ιστορίες. Το άγχος προέκυψε από την αβεβαιότητα: να δουλεύεις πολλές ώρες και να μην ξέρεις αν το αποτέλεσμα θα λειτουργήσει στο κοινό και στο πλαίσιο ενός μεγάλου περιοδικού. Προσπάθησα όμως να παραμείνω συγκεντρωμένη, να εμπιστευτώ τη διαδικασία μου και να δώσω τον καλύτερό μου εαυτό.
Το περιοδικό ζήτησε εξαρχής αυτοπορτρέτο. Πώς “χώρεσες” την προσωπική σου γλώσσα μέσα σε μια καθαρά editorial ανάθεση;
Συνεργάζομαι εδώ και καιρό με το K magazine και την Καθημερινή, δημιουργώντας αυτοπορτρέτα πάνω σε συγκεκριμένες θεματικές που συνοδεύουν τα άρθρα.Το αυτοπορτρέτο είναι βασικό κομμάτι της προσωπικής μου δουλειάς και έχει πάντα μια σκηνοθετημένη, και μια δόση editorial , αφού επιμελούμαι τα πάντα , από τα props και τα ρούχα μέχρι το set και το make-up κλπ.
Τι brief πήρες και ποια ήταν η μία απόφαση που καθόρισε όλο το αποτέλεσμα;
Το brief αφορούσε το προ-εορταστικό τεύχος, θέλοντας μια εικόνα που να συνδέεται με τα δώρα και την προσμονή για το επόμενο χριστουγεννιάτικο τεύχος. Η απόφαση που καθόρισε το αποτέλεσμα ήταν να δείξω την ιδέα του δώρου όχι απλώς ως αντικείμενο, αλλά ως συναίσθημα, προσμονή και με λίγο χιούμορ.
Πότε ένιωσες ότι «το έχουμε»; Στη λήψη ή στην επεξεργασία;
Από την πρώτη στιγμή της λήψης. Είχα σχεδιάσει κάθε λεπτομέρεια και μόλις είδα το αποτέλεσμα στην οθόνη της κάμερας κατάλαβα ότι η εικόνα ήταν όπως την είχα οραματιστεί.
Ποιο κομμάτι της παραγωγής σε πίεσε περισσότερο (χρόνος, χώρος, styling, φως, τεχνικά) και τι κράτησες ως μάθημα;
Σίγουρα ήταν ο χρόνος που με πίεσε γιατί είχα δύο μέρες για να το δημιουργήσω και την μια από αυτές είχα άλλη φωτογράφιση οπότε ουσιαστικά έπρεπε να γίνουν όλα σε μια μέρα. Τη μισή να αφιερώνεται στη συλλογή των υλικών και την άλλη στην φωτογράφιση και το editing. Το μάθημα ήταν ότι όταν έχεις ξεκάθαρη ιδέα και οργανώσεις καλά τη διαδικασία, μπορείς να λειτουργήσεις αποτελεσματικά ακόμα και υπό πίεση.
Τι ρόλο έπαιξε η συνεργασία με τη photo editor στη διαμόρφωση του τελικού αποτελέσματος;
Με την photo editor του περιοδικού και της Καθημερινής συνεργαζόμαστε εδώ και αρκετά χρόνια. Έχουμε αναπτύξει μια σχέση εμπιστοσύνης και μια άψογη συνεργασία, γιατί καταλαβαίνω αμέσως τι ζητά και, αντίστοιχα, μου δίνεται η ελευθερία να το ερμηνεύσω μέσα από τη δική μου ματιά. Στο δικό μας επάγγελμα, και ειδικά στην καλλιτεχνική φωτογραφία, αυτή η ελευθερία είναι καθοριστική. Άλλωστε, έναν δημιουργό τον επιλέγεις ακριβώς για το προσωπικό του ύφος· έχεις δει τη δουλειά του και την εμπιστεύεσαι, δεν του ζητάς ξαφνικά να απομακρυνθεί από αυτό που τον χαρακτηρίζει.
Σε ένα εξώφυλλο η εικόνα πρέπει να λειτουργεί και ως φωτογραφία και ως δήλωση. Τι θέλεις να λέει για σένα σε κάποιον που σε βλέπει πρώτη φορά;
Μια εικόνα πρέπει να λειτουργεί όχι μόνο αισθητικά αλλά και ως πρόσκληση σε διάλογο. Θα ήθελα η πρώτη επαφή κάποιου με τη δουλειά μου να του δείχνει ότι πίσω από κάθε εικόνα υπάρχει μια ιστορία, μια πρόθεση και μια προσωπική ματιά. Να καταλαβαίνει ότι δεν είναι απλά ένα “ωραίο” στιγμιότυπο, αλλά μια αναζήτηση ταυτότητας, μνήμης, συναισθήματος και αφήγησης. Η εικόνα μου θέλω να λειτουργεί σαν πρόσκληση να σταθείς και να αναρωτηθείς.
Η δουλειά σου κινείται έντονα σε φαντασιακά και σουρεαλιστικά περιβάλλοντα. Τι είναι αυτό που σε απασχολεί πραγματικά όταν στήνεις μια εικόνα;
Η αφήγηση όχι απλώς η φόρμα αλλά το νόημα. Κάθε φωτογραφία είναι μια ευκαιρία να συνδέσω ιδέες, συναισθήματα και μορφές μέσα σε έναν σουρεαλιστικό αλλά συναισθηματικά αληθινό κόσμο. Η δημιουργία της περσόνας και της ατμόσφαιρας είναι βασικό στοιχείο της δουλειάς μου, καθώς θέλω να αφήνω χώρο για τον θεατή να αφηγηθεί τη δική του ανάγνωση της ιστορίας.
Ποιο είναι το πιο συχνό πράγμα που παρερμηνεύεται όταν κάποιος βλέπει ένα αυτοπορτρέτο σου;
Πολλοί νομίζουν ότι είναι απλώς προσωπικά ή εξομολογητικά. Στην πραγματικότητα, χρησιμοποιώ τον εαυτό μου ως μέσο αφήγησης, δημιουργώντας περσόνες , δηλαδή νέους χαρακτηρες . Η έντονη μεταμόρφωση βοηθά στο να μη διαβάζεται η εικόνα ως «εγώ», αλλά ως χαρακτήρας.
Αν έπρεπε να περιγράψεις τη φωτογραφική σου γλώσσα σε έναν photo editor με 3–4 φράσεις, ποιες θα ήταν;
Η φωτογραφική μου γλώσσα κινείται ανάμεσα στο σουρεαλισμό, το αφηγηματικό πορτρέτο και έχει μια σκηνοθετική προσέγγιση . Δημιουργώ εικόνες που λειτουργούν ως μικρές ιστορίες, όπου κάθε στοιχείο (από τα props ως το styling )έχει νόημα και ρόλο στην αφήγηση. Θέλω οι εικόνες μου να ενεργοποιούν τη φαντασία του θεατή, όχι να του υποδεικνύουν μια μόνο ερμηνεία.
Πότε και γιατί άρχισες να στρέφεσαι πιο ενεργά στα πορτρέτα άλλων ανθρώπων;
Στην αρχή δίσταζα να προσεγγίσω κόσμο, οπότε ξεκίνησα φωτογραφίζοντας κοντινά μου πρόσωπα και δουλεύοντας πάνω σε conceptual ιδέες. Παράλληλα, το ύφος μου στα αυτοπορτρέτα ωρίμαζε και ένιωσα πως κάποιες ιστορίες θα μπορούσαν να ειπωθούν πιο δυνατά μέσα από άλλους ανθρώπους. Έτσι άρχισα να προτείνω συνεργασίες, κυρίως σε ηθοποιούς, που μπορούν εύκολα να μπουν σε μια συνθήκη και να υπηρετήσουν έναν ρόλο και συχνά τις περισσότερες φορές ανταποκρίνονται θετικά σε αυτό το κάλεσμα.
Τι κρατάς από την εμπειρία του αυτοπορτρέτου όταν φωτογραφίζεις άλλους (σε επίπεδο σκηνοθεσίας, εμπιστοσύνης, ατμόσφαιρας);
Το ότι έχω βρεθεί μπροστά από την κάμερα με έχει βάλει στην θέση αυτή και γνωρίζω την αμηχανία που υπάρχει όταν βλέπεις έναν φακό απέναντι σου. Οπότε προσπαθώ όποιον/α φωτογραφίζω να τον γνωρίσω αν είναι εύκολο πριν ώστε να δημιουργηθεί μια οικειότητα , ασφάλεια και εμπιστοσύνη. Ειδικά αυτά τα τρία συστατικά είναι πολύ σημαντικά και τα επισημαίνω συνέχεια στους μαθητές μου , στα “conceptual portrait workshops “ που διδάσκω.
Τι είναι πιο δύσκολο όταν έχεις απέναντί σου κάποιον άλλο: να τον/την “ξεκλειδώσεις” συναισθηματικά ή να κρατήσεις καθαρή τη δική σου αισθητική;
Για μένα το πιο σημαντικό είναι να νιώσει άνετα. Από εκεί και πέρα, η αισθητική δεν λειτουργεί ως περιορισμός, αλλά ως πλαίσιο μέσα στο οποίο ο άλλος μπορεί να κινηθεί ελεύθερα.
Πώς δουλεύεις πρακτικά με το πρόσωπο απέναντι (συζήτηση πριν, καθοδήγηση στη στάση/έκφραση, δοκιμές); Τι σε βοηθά να βγει κάτι αληθινό;
Ιδανικά, γνωρίζω τον άνθρωπο πριν τη φωτογράφιση. Συζητάμε, δημιουργείται οικειότητα και εξηγώ τι θα κάνουμε. Κατά τη διάρκεια της λήψης φροντίζω να υπάρχει συνεχής επικοινωνία και καθοδήγηση, όχι με στόχο να ελέγξω, αλλά να μειωθεί η αμηχανία και να νιώσει ελεύθερος μέσα στον ρόλο του.Πιστεύω πολύ ότι όταν κάποιος νιώθει άνετα και διασκεδάζει μέσα στη διαδικασία, τότε προκύπτουν οι πιο αληθινές εικόνες.
Υπάρχει διαφορά στο πώς προσεγγίζεις ένα πορτρέτο για ανάθεση σε σχέση με ένα προσωπικό πορτρέτο; Πού βάζεις τα όριά σου;
Στα conceptual πορτρέτα η προσέγγισή μου είναι πολύ κοντά σε αυτή των αυτοπορτρέτων. Η αφήγηση παραμένει ο βασικός άξονας, με τη διαφορά ότι συχνά υπάρχει μια ομάδα συνεργατών ,όπως stylist και make-up artist κλπ οι οποίοι πλαισιώνουν και ενισχύουν την ιστορία με τις δικές τους γνώσεις και την αισθητική.
Στα πιο απλά πορτρέτα, όπως για παράδειγμα για επαγγελματική χρήση ή LinkedIn, η διαδικασία είναι πιο συγκεκριμένη και λειτουργική, με λιγότερη σκηνοθεσία.
Ποιο είδος πορτρέτου σε ενδιαφέρει περισσότερο αυτή την περίοδο (πιο “εσωτερικό”, πιο σκηνοθετημένο, πιο ωμό/άμεσο) και γιατί;
Παραμένω στη conceptual φωτογραφία, γιατί είναι το μέσο που μου επιτρέπει να δημιουργώ χαρακτήρες και αφηγηματικούς κόσμους.
Κοιτώντας την πορεία σου μέχρι τώρα, ποιο σημείο θεωρείς ότι λειτούργησε ως πραγματική καμπή;
Σίγουρα ήταν η πρώτη θέση στα National Awards του Sony World Photography Awards. Είχα στείλει τρεις φωτογραφίες 10 λεπτά πριν κλείσει ο διαγωνισμός στην Open κατηγορία και όσοι έμπαιναν σε αυτήν την κατηγορία αυτόματα ήταν υποψήφιοι για να κερδίσουν το National Award ,κάτι το οποίο δεν γνώριζα όταν πήρα μέρος και ήταν τρομερή έκπληξη για εμένα όταν έμαθα ότι κέρδισα. Πήρε αρκετή δημοσιότητα όλο αυτό ,μέχρι που έφτασα να δω το αυτοπορτρέτο μου στην Guardian και στο CNN , που ούτε στα τρελά μου όνειρα δεν το είχα φανταστεί αυτό.
Πώς κρατάς την ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική δουλειά και στις αναθέσεις;
Για να είμαι ειλικρινής, η ισορροπία ανάμεσα στην προσωπική δουλειά και τις αναθέσεις είναι κάτι που ακόμη χτίζω. Σε σχέση με παλιότερα, όμως, νιώθω ότι βρίσκομαι σε πολύ καλύτερο δρόμο, έχοντας μάθει να αναγνωρίζω τα όριά μου και να αποφεύγω το burnout. Δουλεύω αρκετές ώρες καθημερινά, αλλά προσπαθώ να υπάρχει χώρος τόσο για την εξέλιξη των γνώσεών μου ,ειδικά σε μια εποχή που η φωτογραφία αλλάζει ραγδαία με την είσοδο του AI, όσο και για τη συνεχή καλλιέργεια της αισθητικής μου. Το ζητούμενο για μένα είναι η συνέπεια χωρίς να με φέρνω στα όρια της εξάντλησης.
Μετά από αυτό το πρώτο εξώφυλλο, τι θα ήθελες να ανοίξει στη συνέχεια;
Έχουν ήδη συμβεί πολύ όμορφα πράγματα που δεν θα φανταζόμουν ποτέ. Τώρα τον Απρίλιο ένα αυτοπορτρέτο μου θα εκτεθεί σε Βillboard στο Los Angeles, ενώ μέσα στους επόμενους μήνες θα ανακοινωθεί και μια συνεργασία που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε αδιανόητη για μένα. Γι’ αυτό και πλέον αφήνω χώρο στα πράγματα να έρθουν, αντί να τα σχεδιάζω. Το μόνο που παραμένει σταθερό είναι η πίστη μου ότι η σκληρή δουλειά, η επιμονή και η υπομονή φέρνουν πάντα αποτέλεσμα.
Αν ο αναγνώστης κρατήσει μόνο μία ιδέα από τη δουλειά σου, ποια θα ήθελες να είναι;
Να αφήσει τον εαυτό του να εξερευνήσει τις εικόνες και να βρει τις δικές του ερμηνείες, χωρίς κατευθύνσεις ή περιορισμούς.
Το πρώτο εξώφυλλο της Φωτεινής ήταν μια επιβεβαίωση ότι η προσωπική αφήγηση μπορεί να σταθεί στο κέντρο ενός μεγάλου editorial πλαισίου. Και αν κάτι διατρέχει ολόκληρη τη διαδρομή της Φωτεινής μέχρι σήμερα, είναι η επιμονή να μετατρέπει το αυτοπορτρέτο σε ανοιχτό πεδίο ερμηνείας — εκεί όπου η εικόνα δεν δίνει απαντήσεις, αλλά γεννά ερωτήματα.
