NASA: Τέλος για το Swift μετά από 22 χρόνια και 1,5 εκατομμύριο εικόνες

Έπειτα από σχεδόν 22 χρόνια παρατηρήσεων, το διαστημικό τηλεσκόπιο Swift της NASA ολοκλήρωσε την αποστολή του, αφήνοντας πίσω περισσότερες από 1,5 εκατομμύριο εικόνες και ένα τεράστιο αρχείο κοσμικών εκρήξεων.

Το Neil Gehrels Swift Observatory πραγματοποίησε την τελευταία επιστημονική παρατήρησή του στις 20 Οκτωβρίου 2026. Η NASA ανακοίνωσε τη λήξη της αποστολής στις 23 Οκτωβρίου και εκτιμά ότι το σκάφος θα επανεισέλθει στην ατμόσφαιρα μέσα στις επόμενες εβδομάδες.

Γιατί σταμάτησε το Swift

Η τροχιά του είχε πέσει κάτω από τα 275 χιλιόμετρα. Σε αυτό το ύψος η αυξημένη αντίσταση της ατμόσφαιρας δεν επέτρεπε στα τηλεσκόπια να παραμένουν σταθερά προσανατολισμένα στους στόχους τους. Η ηλιακή δραστηριότητα είχε επιταχύνει την πτώση της τροχιάς, ενώ η προσπάθεια ενίσχυσης του ύψους της δεν ολοκληρώθηκε με επαναφορά του σκάφους σε υψηλότερη τροχιά.

Το Swift εκτοξεύθηκε στις 20 Νοεμβρίου 2004, αρχικά για μια διετή κύρια αποστολή. Τελικά εργάστηκε για περισσότερο από δέκα φορές αυτό το διάστημα. Το 2018 πήρε το όνομα του πρώτου επιστημονικού υπευθύνου του, Neil Gehrels.

Περισσότερες από 2.000 εκρήξεις ακτίνων γάμμα

Το Swift είχε σχεδιαστεί για ένα από τα πιο απαιτητικά αντικείμενα της αστρονομίας: τις εκρήξεις ακτίνων γάμμα (gamma-ray bursts), οι οποίες διαρκούν από κλάσματα δευτερολέπτου έως περισσότερο χρόνο. Μπορούσε να εντοπίσει μια έκρηξη, να μεταδώσει τη θέση της σε άλλα παρατηρητήρια και να στρέψει γρήγορα τα τηλεσκόπιά του προς τη μεταγενέστερη ακτινοβολία της, συνήθως σε περίπου ένα λεπτό.

Συνολικά παρατήρησε περισσότερες από 2.000 τέτοιες εκρήξεις και μελέτησε πάνω από 1.400 υπερκαινοφανείς. Κατέγραψε ακόμη άστρα που διαλύονται από μαύρες τρύπες, ενεργούς γαλαξίες, αστεροειδείς και κομήτες. Τα δεδομένα του έχουν αξιοποιηθεί σε περίπου 7.000 δημοσιευμένες επιστημονικές εργασίες.

Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η GRB 221009A του 2022. Οι δακτύλιοι που φαίνονται στην εικόνα του X-Ray Telescope δεν είναι κύματα της έκρηξης γύρω από την πηγή· προκύπτουν από ακτίνες Χ που σκεδάστηκαν σε στρώματα διαστρικής σκόνης μέσα στον δικό μας Γαλαξία. Αντίστοιχες παρατηρήσεις από το διαστημικό τηλεσκόπιο ακτίνων Χ Chandra δείχνουν πόσο σημαντική είναι η καταγραφή της μεταβολής φωτεινότητας σε φαινόμενα που εξελίσσονται στον χρόνο.

Μια κληρονομιά 1,5 εκατομμυρίου εικόνων

Το Ultraviolet/Optical Telescope (UVOT) δημιούργησε πάνω από 1,5 εκατομμύριο εικόνες σε υπεριώδη και ορατά μήκη κύματος. Μαζί με φάσματα και μετρήσεις φωτεινότητας από σχεδόν 22 χρόνια, αποτελούν ένα δημόσια προσβάσιμο επιστημονικό αρχείο περίπου 12 TB. Για τους ερευνητές, η δυνατότητα να συγκρίνουν παλιές και νέες παρατηρήσεις επιτρέπει την αναζήτηση αλλαγών που δεν είναι προφανείς σε ένα μεμονωμένο στιγμιότυπο.

Η ταχύτητα του Swift ήταν εξίσου ουσιαστική με τις εικόνες του: μπορούσε να προγραμματίζει έως 75 ανεξάρτητους στόχους την ημέρα και να ανταποκρίνεται σε αιτήματα επείγουσας παρατήρησης. Με το τέλος του, η NASA εξετάζει πώς ο υπάρχων στόλος τηλεσκοπίων και μελλοντικές αποστολές μπορούν να καλύψουν μέρος αυτού του κενού.

Τι πιστεύουμε

Όσοι ασχολούμαστε με την εικόνα ξέρουμε πόσο καθοριστική είναι η στιγμή της λήψης. Στην αστρονομία, όμως, υπάρχουν γεγονότα που έχουν σχεδόν χαθεί μέχρι να προλάβεις να στρέψεις ένα τηλεσκόπιο. Εκεί το Swift έκανε τη διαφορά: δεν περίμενε το επόμενο πρόγραμμα παρατηρήσεων, αλλά αντιδρούσε όσο η έκρηξη εξακολουθούσε να αφήνει ορατά ίχνη.

Έχει επίσης σημασία να ξεχωρίζουμε μια πραγματική επιστημονική καταγραφή από την καλλιτεχνική αναπαράσταση ενός δορυφόρου. Η εικόνα του Swift πάνω από τη Γη μας βοηθά να φανταστούμε το σκάφος· οι δακτύλιοι ακτίνων Χ μάς δείχνουν πραγματικά μετρημένα δεδομένα, οπτικοποιημένα με συγκεκριμένο επιστημονικό τρόπο.

Το πιο ελπιδοφόρο κομμάτι του τέλους του Swift είναι ότι οι εικόνες και οι μετρήσεις του παραμένουν ανοιχτές. Μια αποστολή μπορεί να σταματά να φωτογραφίζει τον ουρανό, αλλά οι εικόνες της μπορούν να συνεχίσουν να δίνουν απαντήσεις για πολλά χρόνια.