Σύνοψη
- Ο Miki Zohar ζήτησε να εξεταστεί η αφαίρεση της υπηκοότητας των Yuval Abraham και Rachel Szor.
- Το «NAZA» κέρδισε το Special Jury Prize στο Venezia 83 και βασίζεται σε 24 μαρτυρίες Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών πληροφοριών.
- Το ντοκιμαντέρ εξετάζει συστήματα επιλογής στόχων, χρήση AI και προβλεπόμενες απώλειες αμάχων στη Γάζα.
- Η Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ έχει χαρακτηρίσει τις πράξεις του Ισραήλ στη Γάζα γενοκτονία, συμπέρασμα που το Ισραήλ απορρίπτει.
- Το ICJ δεν έχει ακόμη εκδώσει τελική απόφαση επί της ουσίας στην υπόθεση South Africa v.
- Israel.
Ο υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού του Ισραήλ Miki Zohar ζήτησε να εξεταστεί η αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητας των Yuval Abraham και Rachel Szor, λίγες ώρες μετά τη διεθνή βράβευση του ντοκιμαντέρ «NAZA».
Η κίνηση ήρθε μετά την απονομή του Ειδικού Βραβείου της Κριτικής Επιτροπής στο Φεστιβάλ Βενετίας. Τη Δευτέρα 14 Σεπτεμβρίου, ο Zohar δήλωσε ότι απευθύνθηκε στον γενικό διευθυντή της Αρχής Πληθυσμού και Μετανάστευσης και στον γενικό διευθυντή του Υπουργείου Εσωτερικών, ζητώντας να εξεταστεί αν μπορεί να αφαιρεθεί η υπηκοότητα των δύο δημιουργών. Ζήτησε επίσης έρευνα για το πώς αποκτήθηκε το υλικό της ταινίας και αν η απόκτηση ή η δημοσίευσή του θα μπορούσε να παραβιάζει τη νομοθεσία εν καιρώ πολέμου.
Το «NAZA» είναι βρετανική παραγωγή 80 λεπτών των Guardian και JW Films, σε σκηνοθεσία των Yuval Abraham και Rachel Szor. Βασίζεται σε μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτών και στελεχών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών και εξετάζει τις διαδικασίες επιλογής στόχων, τη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης και τις προβλεπόμενες απώλειες αμάχων στις ισραηλινές επιθέσεις στη Γάζα.
Από τη βράβευση στην απειλή αφαίρεσης υπηκοότητας
Ο Zohar είχε αρχικά γράψει ότι θα κινηθεί «άμεσα» για την αφαίρεση της υπηκοότητας των δύο δημιουργών, κατηγορώντας τους για «προδοσία κατά του κράτους». Μία ημέρα αργότερα περιέγραψε το συγκεκριμένο βήμα που έκανε: ζήτησε από τις αρμόδιες υπηρεσίες να εξετάσουν τη δυνατότητα αφαίρεσης της υπηκοότητας και την προέλευση του υλικού. Οι κατηγορίες περί προδοσίας αποτελούν δηλώσεις του υπουργού και δεν συνιστούν δικαστική διαπίστωση.
Η ισραηλινή νομοθεσία προβλέπει διαδικασίες αφαίρεσης υπηκοότητας σε συγκεκριμένες περιπτώσεις παραβίασης πίστης προς το κράτος. Σε σχετική παρουσίαση της Κνεσέτ περιγράφεται ότι ο υπουργός Εσωτερικών μπορεί να ζητήσει από δικαστήριο την αφαίρεση υπηκοότητας για πράξεις που εμπίπτουν στις προβλεπόμενες κατηγορίες. Αυτό δεν σημαίνει ότι οι προϋποθέσεις αυτές έχουν διαπιστωθεί στην περίπτωση των Abraham και Szor. Μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 δεν έχει ανακοινωθεί απόφαση αφαίρεσης της υπηκοότητάς τους.
Τι αποκαλύπτει το «NAZA»
Η ταινία γυρίστηκε σε μεγάλο βαθμό κρυφά, τη νύχτα, σε ταράτσες του Τελ Αβίβ, ώστε να προστατευθούν οι ταυτότητες των πηγών. Οι 24 μαρτυρίες προέρχονται από στρατιώτες και στελέχη πληροφοριών που περιγράφουν εκ των έσω τον τρόπο με τον οποίο επιλέγονται στόχοι στη Γάζα και τον ρόλο υπολογιστικών συστημάτων στην παραγωγή πιθανών στόχων.
Σε μία από τις πιο βαριές καταγγελίες που παρουσιάζονται στην ταινία, πηγή αναφέρει ότι είχε εγκριθεί πλήγμα στο οποίο οι προβλεπόμενες απώλειες αμάχων μπορούσαν να φτάσουν τους 500 ανθρώπους για την εξόντωση ενός μέλους της Χαμάς. Το Associated Press αναφέρει ότι ο ισραηλινός στρατός αναγνωρίζει τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την υποβοήθηση του εντοπισμού στόχων, αλλά υποστηρίζει ότι η τελική απόφαση για ένα πλήγμα λαμβάνεται από άνθρωπο. Ο στρατός απορρίπτει βασικούς ισχυρισμούς του ντοκιμαντέρ και έχει επικρίνει τη χρήση ανώνυμων μαρτυριών.
Οι Abraham και Szor υποστηρίζουν ότι οι μαρτυρίες διασταυρώθηκαν στο πλαίσιο πολυετούς δημοσιογραφικής έρευνας. Πολλά από τα ευρήματα συνδέονται με έρευνες που είχαν ήδη δημοσιευθεί από τον Guardian σε συνεργασία με το +972 Magazine και το Local Call.
Η Γάζα, οι άμαχοι και ο χαρακτηρισμός της γενοκτονίας
Το πλαίσιο μέσα στο οποίο εξελίσσεται η υπόθεση του «NAZA» δεν περιορίζεται στους ισχυρισμούς μιας ταινίας. Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Ανεξάρτητη Διεθνής Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ κατέληξε ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία κατά των Παλαιστινίων στη Γάζα. Τον Ιούνιο του 2026 η ίδια Επιτροπή ανέφερε ότι οι ισραηλινές αρχές και δυνάμεις ασφαλείας συνεχίζουν να διαπράττουν γενοκτονία και άλλα εγκλήματα θηριωδίας, καταγράφοντας μεταξύ άλλων σκόπιμη στοχοποίηση Παλαιστίνιων παιδιών.
Το Ισραήλ απορρίπτει τον χαρακτηρισμό της γενοκτονίας και υποστηρίζει ότι οι στρατιωτικές του επιχειρήσεις στρέφονται κατά της Χαμάς. Παράλληλα, η υπόθεση South Africa v. Israel για την εφαρμογή της Σύμβασης περί Γενοκτονίας παραμένει ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης, το οποίο δεν έχει ακόμη εκδώσει τελική απόφαση επί της ουσίας.
Σχεδόν τρία χρόνια πολέμου έχουν καταστρέψει μεγάλο μέρος της Γάζας και έχουν προκαλέσει δεκάδες χιλιάδες θανάτους. Το Associated Press καταγράφει τουλάχιστον 73.789 Παλαιστίνιους νεκρούς με βάση τα στοιχεία του Υπουργείου Υγείας της Γάζας, το οποίο δεν διαχωρίζει στις συνολικές καταγραφές του αμάχους και μαχητές. Η κλίμακα των απωλειών αμάχων βρίσκεται στον πυρήνα της έρευνας του «NAZA».
Η αντίδραση στο Ισραήλ
Η βράβευση στη Βενετία προκάλεσε σκληρή αντίδραση από την ισραηλινή πολιτική και στρατιωτική ηγεσία. Ο πρωθυπουργός Benjamin Netanyahu χαρακτήρισε την ταινία «σοκαριστική υποκίνηση», ενώ ο αρχηγός του ισραηλινού στρατού Eyal Zamir ζήτησε από στρατιωτικούς εισαγγελείς να εξετάσουν πιθανές διαρροές και νομικές ενέργειες. Το Associated Press σημειώνει ότι αρκετοί από τους κορυφαίους αξιωματούχους που επιτέθηκαν δημόσια στην ταινία είχαν παραδεχθεί ότι δεν την είχαν δει.
Ο Guardian, ένας από τους παραγωγούς του ντοκιμαντέρ, χαρακτήρισε την αντίδραση «authoritarian» και δήλωσε ότι θα υπερασπιστεί τους δημιουργούς και τις εμπιστευτικές πηγές τους απέναντι σε προσπάθειες λογοκρισίας. Παράλληλα, η υπόθεση προκάλεσε κύμα στήριξης από τον κινηματογραφικό χώρο και οργανώσεις στο Ισραήλ.
Η ένταση ήρθε αμέσως μετά την ισχυρή παρουσία της ταινίας στη Βενετία: το «NAZA» είχε ήδη δεχθεί περίπου 25 λεπτά όρθιου χειροκροτήματος στην πρεμιέρα του πριν κερδίσει το Special Jury Prize δύο ημέρες αργότερα.
Γιατί αφορά άμεσα filmmakers και δημοσιογράφους
Η υπόθεση αγγίζει τον πυρήνα της ερευνητικής δημοσιογραφίας και του ντοκιμαντέρ: την προστασία ανώνυμων πηγών, την επαλήθευση ευαίσθητου υλικού και το δικαίωμα έρευνας πάνω σε πράξεις κρατικών θεσμών και στρατιωτικών μηχανισμών. Το αίτημα να διερευνηθεί ποιος έδωσε το υλικό και πώς έφτασε στους δημιουργούς δεν αφορά μόνο το τελικό φιλμ, αλλά και τη σχέση δημοσιογράφου και πηγής.
Η ύπαρξη πιθανών νομικών ζητημάτων γύρω από απόρρητο υλικό μπορεί να εξεταστεί από τις αρμόδιες αρχές και τα δικαστήρια. Είναι όμως διαφορετικό ζήτημα από τη δημόσια πολιτική καταδίκη ενός έργου, τις κατηγορίες περί προδοσίας και την απειλή αφαίρεσης υπηκοότητας πριν υπάρξει σχετική δικαστική κρίση.
Τι πιστεύουμε
Στη συγκεκριμένη υπόθεση χρειάζεται να κρατηθούν καθαρά χωριστά τρία επίπεδα: όσα αποκαλύπτει και τεκμηριώνει το ντοκιμαντέρ, οι απαντήσεις των ισραηλινών αρχών και οι πολιτικές ή νομικές ενέργειες εναντίον των δημιουργών και των πηγών τους. Οι κατηγορίες περί προδοσίας δεν είναι δικαστική απόφαση και το αίτημα του Zohar δεν ισοδυναμεί με αφαίρεση υπηκοότητας.
Αντίστοιχα, η συζήτηση για τη Γάζα δεν μπορεί να παρουσιάζεται σαν να βασίζεται αποκλειστικά στους ισχυρισμούς του «NAZA». Υπάρχουν επίσημα ευρήματα ανεξάρτητης επιτροπής του ΟΗΕ που χαρακτηρίζουν τις πράξεις του Ισραήλ γενοκτονία, τα οποία το Ισραήλ απορρίπτει, ενώ η υπόθεση στο ICJ παραμένει ανοιχτή.
Συχνές ερωτήσεις
Έχει αφαιρεθεί η υπηκοότητα των Yuval Abraham και Rachel Szor;
Όχι. Ο Miki Zohar ζήτησε από αρμόδιες υπηρεσίες να εξετάσουν τη δυνατότητα αφαίρεσης της υπηκοότητάς τους. Μέχρι τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 δεν έχει ανακοινωθεί σχετική δικαστική ή διοικητική απόφαση.
Τι είναι το «NAZA»;
Είναι βρετανικό ντοκιμαντέρ 80 λεπτών των Yuval Abraham και Rachel Szor, παραγωγής Guardian και JW Films. Κέρδισε το Special Jury Prize στο Venezia 83.
Σε τι βασίζεται το ντοκιμαντέρ;
Σε μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτών και στελεχών στρατιωτικών υπηρεσιών πληροφοριών, καθώς και σε πολυετή ερευνητική δημοσιογραφία για τις διαδικασίες επιλογής στόχων και τις απώλειες αμάχων στη Γάζα.
Έχει χαρακτηρίσει ο ΟΗΕ όσα συμβαίνουν στη Γάζα γενοκτονία;
Ναι. Η Ανεξάρτητη Διεθνής Επιτροπή Έρευνας του ΟΗΕ κατέληξε το 2025 ότι το Ισραήλ έχει διαπράξει γενοκτονία στη Γάζα και το 2026 ανέφερε ότι αυτή συνεχίζεται. Το Ισραήλ απορρίπτει το συμπέρασμα, ενώ το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης δεν έχει ακόμη εκδώσει τελική απόφαση επί της ουσίας στην υπόθεση South Africa v. Israel.
