Σύνοψη
- Το «Point de vue du Gras» επιστρέφει στη Γαλλία για πρώτη φορά από το 1827
- Έκθεση στο μουσείο Nicéphore Niépce από τα τέλη Απριλίου έως τα τέλη Ιουνίου 2027
- Έκτακτος δανεισμός από το Harry Ransom Center του Πανεπιστημίου του Τέξας
- Ιστορικά τεκμήρια και σύγχρονη δημιουργία για τα 200 χρόνια της φωτογραφίας
Το «Point de vue du Gras», η παλαιότερη σωζόμενη φωτογραφία που δημιουργήθηκε με camera obscura, θα επιστρέψει στη Γαλλία την άνοιξη του 2027 για να εκτεθεί στο μουσείο Nicéphore Niépce του Chalon-sur-Saône.
Η ηλιογραφία του Nicéphore Niépce θα ταξιδέψει από το Harry Ransom Center του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν, με έναν έκτακτο δανεισμό για το Bicentenaire de la Photographie. Σύμφωνα με το γαλλικό Υπουργείο Πολιτισμού, η παρουσίασή της προγραμματίζεται από τα τέλη Απριλίου έως τα τέλη Ιουνίου 2027.
Πρόκειται για την πρώτη επιστροφή της στη Γαλλία από το 1827 και για μια σπάνια συνάντηση του πρωτότυπου έργου με τον τόπο της δημιουργίας του. Το επετειακό πρόγραμμα δίνει έτσι ένα απτό σημείο αναφοράς στη συζήτηση για τα 200 χρόνια φωτογραφίας, από τα πειράματα του Niépce μέχρι τη σημερινή ψηφιακή εικόνα.
Η θέα που χρειάστηκε ημέρες για να καταγραφεί
Ο Niépce δημιούργησε την εικόνα την άνοιξη του 1827, από παράθυρο του σπιτιού του στο κτήμα Le Gras, κοντά στο Chalon-sur-Saône. Χρησιμοποίησε μια γυαλισμένη πλάκα από κράμα κασσίτερου, την οποία κάλυψε με λεπτό στρώμα ασφάλτου της Ιουδαίας διαλυμένης σε έλαιο λεβάντας. Η πλάκα τοποθετήθηκε μέσα σε camera obscura, τον σκοτεινό θάλαμο που προβάλλει την εξωτερική σκηνή στην απέναντι επιφάνειά του.
Το φως σκλήρυνε επιλεκτικά την επίστρωση και επέτρεψε να αποτυπωθεί μόνιμα η εικόνα πάνω στο μέταλλο. Η έκθεση διήρκεσε αρκετές ημέρες — σχεδόν τρεις, σύμφωνα με την ανακοίνωση του γαλλικού υπουργείου. Οι μεταβαλλόμενες θέσεις του ήλιου εξηγούν γιατί φωτίζονται διαφορετικές πλευρές των κτιρίων μέσα στην ίδια εικόνα.
Το αντικείμενο έχει διαστάσεις περίπου 16,7 × 20,3 εκατοστά. Η ιστορική του σημασία βρίσκεται στην επιτυχημένη, μόνιμη καταγραφή μιας πραγματικής θέας. Σώζονται περισσότερες από είκοσι άλλες ηλιογραφικές πλάκες και εκτυπώσεις του Niépce από την περίοδο 1825–1829, όμως το «Point de vue du Gras» είναι το μοναδικό σωζόμενο δείγμα θέας που κατέγραψε με camera obscura.
Από τα πρώτα πειράματα στη συλλογή του Τέξας
Ο Niépce, που γεννήθηκε στο Chalon-sur-Saône το 1765, πειραματιζόταν με την καταγραφή εικόνων ήδη από το 1816. Οι πρώτες απόπειρες έδιναν εικόνες που δεν διατηρούνταν. Το 1829 άρχισε η συνεργασία του με τον Louis Daguerre, τέσσερα χρόνια πριν από τον θάνατό του. Η δημόσια παρουσίαση της φωτογραφίας το 1839 έγινε όταν ο ίδιος δεν βρισκόταν πλέον στη ζωή.
Η πλάκα του Le Gras πέρασε σε ιδιωτικές συλλογές στη Βρετανία κατά τον 19ο και τον 20ό αιώνα. Το Harry Ransom Center την απέκτησε το 1963 μαζί με τη συλλογή Gernsheim και έκτοτε αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα τεκμήριά του για την ιστορία της φωτογραφίας.
Τι θα περιλαμβάνει η έκθεση του 2027
Η έκθεση «L’empreinte d’Hélios. 1826-1827, Niépce invente la photographie !» θα παρουσιάσει τα πειράματα και τις τεχνικές του εφευρέτη μέσα από έργα και τεκμήρια γαλλικών δημόσιων συλλογών. Συμμετέχουν η Εθνική Βιβλιοθήκη της Γαλλίας, η Société française de photographie, η Cinémathèque française και το μουσείο Niépce. Σε κάθε ενότητα, σύγχρονοι καλλιτέχνες θα προσεγγίζουν δημιουργικά τις ιστορικές μεθόδους.
Ο ιστορικός Michel Frizot ετοιμάζει κατάλογο με νέα έρευνα και καταγραφή 29 τεκμηρίων που συνδέονται με την εφεύρεση της φωτογραφίας. Παράλληλα, προβλέπεται ανανεωμένη έκδοση του τόμου για τον Niépce στη σειρά Photo Poche, που πρωτοκυκλοφόρησε το 1984, με επιμέλεια του Sylvain Besson, διευθυντή συλλογών του μουσείου, και σύγχρονες καλλιτεχνικές προσεγγίσεις.
Ο δανεισμός προέκυψε από τη συνεργασία του Harry Ransom Center, του μουσείου στο Chalon-sur-Saône, της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Γαλλίας, του Υπουργείου Πολιτισμού και της γαλλικής πρεσβείας στις ΗΠΑ μέσω της Villa Albertine.
Μια επέτειος με εκδηλώσεις σε περισσότερες χώρες
Το Bicentenaire de la Photographie διαρκεί από την 1η Σεπτεμβρίου 2026 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2027. Περιλαμβάνει εκατοντάδες εκθέσεις, συνέδρια, προβολές και εκπαιδευτικές δράσεις στη Γαλλία και σε περίπου τριάντα ακόμη χώρες, με έμφαση στις συλλογές, τη σύγχρονη δημιουργία, τις εκδόσεις και τα επαγγέλματα της φωτογραφίας.
Το μουσείο Nicéphore Niépce βρίσκεται στη διεύθυνση 28, quai des Messageries, στο Chalon-sur-Saône. Το πρόγραμμα της επετείου και οι πληροφορίες επίσκεψης δημοσιεύονται στην επίσημη σελίδα του μουσείου.
Τι πιστεύουμε
Η επιστροφή της πλάκας αποκτά ιδιαίτερη αξία επειδή η έκθεση τη συνδέει με τα πειράματα, τα υλικά και τις αποτυχίες που προηγήθηκαν. Για τον σημερινό φωτογράφο, η πολυήμερη έκθεση του Niépce προσφέρει μια ουσιαστική αφετηρία για να ξανασκεφτεί τη σχέση ανάμεσα στον χρόνο, στο φως και στη μόνιμη εικόνα.
Συχνές ερωτήσεις
Ποια είναι η παλαιότερη σωζόμενη φωτογραφία που τραβήχτηκε με κάμερα;
Είναι το «Point de vue du Gras» του Nicéphore Niépce, μια άποψη από το παράθυρο του σπιτιού του στο Le Gras, που χρονολογείται στην άνοιξη του 1827. Η εικόνα δημιουργήθηκε με την τεχνική της ηλιογραφίας πάνω σε πλάκα κασσίτερου.
Πότε και πού θα εκτεθεί στη Γαλλία;
Θα παρουσιαστεί στο Musée Nicéphore Niépce, στο Chalon-sur-Saône, από τα τέλη Απριλίου έως τα τέλη Ιουνίου 2027, στο πλαίσιο της έκθεσης «L’empreinte d’Hélios. 1826-1827, Niépce invente la photographie !».
Πού φυλάσσεται σήμερα η φωτογραφία;
Ανήκει στη συλλογή του Harry Ransom Center του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Όστιν, που απέκτησε τη συλλογή Gernsheim το 1963. Το κέντρο τη δανείζει για την έκθεση στη Γαλλία.
