Η Nikon F δεν ήταν η πρώτη SLR — έγινε όμως το επαγγελματικό πρότυπο

Σύνοψη

• Η Nikon F κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1959 ως η πρώτη SLR εναλλάξιμων φακών της Nikon
• Πρόσφερε 100% κάλυψη σκοπεύτρου, εναλλάξιμα σκόπευτρα και οθόνες εστίασης
• Η ανοξείδωτη μοντούρα F είχε εσωτερική διάμετρο 44mm και σχεδιάστηκε για βαρείς τηλεφακούς
• Το σώμα ζύγιζε περίπου 685 γραμμάρια και δοκιμάστηκε για 100.000 κύκλους κλείστρου
• Οι πωλήσεις ξεπέρασαν τις 200.000 μονάδες τον Νοέμβριο του 1965
• Η Nikon Photomic FTN, βασισμένη στη Nikon F, χρησιμοποιήθηκε στο Apollo 15 το 1971

Η Nikon F κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1959 και, χωρίς να είναι η πρώτη μονοοπτική ρεφλέξ 35mm (SLR), συγκέντρωσε σε ένα ανθεκτικό και επεκτάσιμο σύστημα όσα χρειάζονταν οι επαγγελματίες φωτογράφοι.

Η πρώτη SLR εναλλάξιμων φακών της Nikon έφερε σκόπευτρο με κάλυψη 100%, εναλλάξιμα πρίσματα και οθόνες εστίασης, επιστρεφόμενο καθρέφτη, αυτόματο διάφραγμα, κλείστρο από φύλλο τιτανίου και δυνατότητα σύνδεσης motor drive. Η παραγωγή της διήρκεσε περίπου 15 χρόνια, μέχρι το 1973, ενώ η μοντούρα F που εμφανίστηκε μαζί της έμελλε να αποτελέσει μία από τις μακροβιότερες βάσεις συστήματος στην ιστορία της φωτογραφίας.

Η σημασία της Nikon F δεν βρίσκεται σε μία μεμονωμένη «πρωτιά». Βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο η Nikon συνδύασε τεχνολογίες που είχαν ήδη αρχίσει να εμφανίζονται στην αγορά με φακούς, εξαρτήματα, φωτομέτρηση, μηχανοκίνητη προώθηση του φιλμ και αξιοπιστία κατάλληλη για καθημερινή επαγγελματική χρήση. Αυτό το ολοκληρωμένο οικοσύστημα βοήθησε τη μικρή τότε SLR των 35mm να περάσει από την κατηγορία της ευέλικτης εναλλακτικής σε βασικό εργαλείο του φωτορεπορτάζ, της αθλητικής και της επιστημονικής φωτογραφίας.

Όταν το rangefinder έφτασε στα όριά του

Οι μονοοπτικές ρεφλέξ 35mm προϋπήρχαν της Nikon F. Η Kine Exakta είχε παρουσιαστεί ήδη το 1936, ενώ στη δεκαετία του 1950 άλλοι κατασκευαστές είχαν εισαγάγει επιμέρους λύσεις όπως το πεντάπρισμα, τον καθρέφτη άμεσης επιστροφής και το αυτόματο διάφραγμα. Η Nikon, από την πλευρά της, είχε κερδίσει διεθνή αναγνώριση με τις τηλεμετρικές Nikon S, S2, SP και S3.

Το rangefinder όμως είχε πρακτικούς περιορισμούς. Με μεγάλους τηλεφακούς δεν έδειχνε μέσα από τον ίδιο τον φακό, ενώ η ακριβής σύνθεση, η εστίαση και ο έλεγχος του βάθους πεδίου γίνονταν δυσκολότερα. Η Nikon διέθετε reflex housing για φακούς άνω των 135mm, αλλά η λύση ήταν ογκώδης και σύνθετη. Η μετάβαση σε πραγματική SLR ήταν το επόμενο λογικό βήμα.

Μια νέα κάμερα πάνω στα θεμέλια της Nikon SP

Η Nikon άρχισε να εξετάζει συστηματικά την ανάπτυξη SLR γύρω στο 1955 και τον Φεβρουάριο του 1957 έδωσε εντολή για τρία πρωτότυπα. Για να μειώσει τον χρόνο και το ρίσκο της εξέλιξης, αξιοποίησε μεγάλο μέρος της κατασκευαστικής λογικής των Nikon SP και S3. Η θέση του κλείστρου, ο μηχανισμός προώθησης του φιλμ και αρκετά χειριστήρια διατηρήθηκαν, ενώ σχεδιάστηκαν από την αρχή το mirror box, το πεντάπρισμα και η νέα μοντούρα.

Η ονομασία «F» προέκυψε από τη λέξη Re-Flex. Σύμφωνα με το επίσημο ιστορικό της Nikon, το γράμμα R θεωρήθηκε δύσκολο στην προφορά σε ορισμένες γλώσσες και επιλέχθηκε το F. Η σχεδιαστική συνέχεια με τη Nikon SP παραμένει εμφανής ακόμη και σήμερα, όμως η προσθήκη του καθρέφτη και του πρίσματος μετέτρεψε το σώμα σε ένα εντελώς διαφορετικό εργαλείο.

Το σκόπευτρο 100% και η αρθρωτή λογική

Το βασικό πλεονέκτημα της Nikon F ήταν ότι ο φωτογράφος έβλεπε μέσα από τον φακό ακριβώς την εικόνα που θα κατέγραφε το φιλμ. Η κάλυψη του σκοπεύτρου έφτανε το 100%, ένα χαρακτηριστικό με ιδιαίτερη αξία σε slide, στο φωτορεπορτάζ και σε κάθε εργασία όπου η σύνθεση έπρεπε να είναι ακριβής στα άκρα του κάδρου.

Το πεντάπρισμα αφαιρούνταν και μπορούσε να αντικατασταθεί από waist-level finder ή μεταγενέστερα από πρίσματα με ενσωματωμένη φωτομέτρηση. Αλλάζονταν επίσης οι οθόνες εστίασης, ώστε το σώμα να προσαρμόζεται σε διαφορετικούς φακούς και εφαρμογές. Ο καθρέφτης επέστρεφε αμέσως μετά τη λήψη, το διάφραγμα άνοιγε ξανά αυτόματα, ενώ υπήρχε και δυνατότητα ανύψωσης του καθρέφτη για ειδικές χρήσεις και για ορισμένους υπερευρυγώνιους φακούς.

Η μοντούρα F και μια απόφαση με διάρκεια δεκαετιών

Η νέα ανοξείδωτη μοντούρα bayonet είχε εσωτερική διάμετρο 44mm. Η Nikon την κατασκεύασε ώστε να αντέχει βαρείς τηλεφακούς και να προσφέρει περιθώριο για γρήγορους φακούς, ενώ η σύνδεση ήταν αρκετά στιβαρή για επαγγελματική καταπόνηση. Η βασική μηχανική δομή της μοντούρας F διατηρήθηκε σε διαδοχικές γενιές αναλογικών και ψηφιακών SLR, παρότι με τα χρόνια προστέθηκαν νέες λειτουργίες και ηλεκτρονικές επαφές.

Αυτή η συνέχεια δεν σήμαινε ότι κάθε φακός ήταν πλήρως συμβατός με κάθε σώμα χωρίς περιορισμούς. Σήμαινε όμως ότι η Nikon αντιμετώπισε από το 1959 τη φωτογραφική μηχανή ως μακροχρόνιο σύστημα και όχι ως μεμονωμένο προϊόν. Για τους επαγγελματίες που επένδυαν σε ακριβούς φακούς, αυτή η συνέπεια είχε πραγματική οικονομική και λειτουργική αξία.

Αντοχή, ταχύτητα και βιομηχανικός σχεδιασμός

Με φακό 5cm f/2 (50mm f/2), η Nikon F είχε διαστάσεις περίπου 147 × 98 × 89mm, ενώ το σώμα ζύγιζε περίπου 685 γραμμάρια. Το εστιακό επίπεδο χρησιμοποιούσε κουρτίνες από φύλλο τιτανίου, υλικό που συνδύαζε χαμηλό βάρος και αντοχή. Ο μηχανισμός δοκιμάστηκε για 100.000 κύκλους κλείστρου, ενώ η κάμερα υποβλήθηκε σε δοκιμές ζέστης, ψύχους και κραδασμών.

Με motor drive μπορούσε να φτάσει περίπου τα 3,6 καρέ ανά δευτερόλεπτο, ταχύτητα ιδιαίτερα σημαντική για αθλητικές διοργανώσεις και ακολουθίες δράσης στην εποχή του φιλμ. Το εξωτερικό σχεδιάστηκε από τον Yusaku Kamekura, σημαντική μορφή του ιαπωνικού graphic design, και η Nikon F έγινε το 1966 το πρώτο προϊόν της Nikon που τιμήθηκε με Good Design Award.

Από το σώμα σε ένα πλήρες επαγγελματικό σύστημα

Η αρχική σειρά φακών περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, τους NIKKOR-S Auto 35mm f/2.8, 50mm f/2, 105mm f/2.5 και 135mm f/3.5. Τον Δεκέμβριο του 1959 προστέθηκε ο Auto NIKKOR Telephoto-Zoom 85–250mm f/4–4.5, τον οποίο η Nikon καταγράφει ως τον πρώτο τηλεφακό zoom για φωτογραφικές μηχανές. Το σύστημα επεκτάθηκε γρήγορα με υπερευρυγώνιους, τηλεφακούς, macro λύσεις, εξοπλισμό μικροφωτογραφίας και εξαρτήματα για επιστημονικές εφαρμογές.

Τον Αύγουστο του 1960 παρουσιάστηκε η Nikon F-250 με πλάτη για 250 λήψεις και motor drive. Τον Απρίλιο του 1962 ακολούθησε η Nikon F Photomic, με φωτόμετρο ενσωματωμένο στο εναλλάξιμο πρίσμα, και τον Σεπτέμβριο του 1965 η Photomic T πρόσθεσε μέτρηση TTL. Η Nikon δεν υποχρέωσε τον χρήστη να αντικαταστήσει ολόκληρο το σώμα για κάθε τέτοια εξέλιξη: η αρθρωτή κατασκευή επέτρεπε την αναβάθμιση του finder.

Η είσοδος στο φωτορεπορτάζ και στους Ολυμπιακούς

Η Nikon ανακοίνωσε επίσημα την F τον Μάρτιο του 1959 και την κυκλοφόρησε στην Ιαπωνία τον Ιούνιο, με τιμή 67.000 γιεν μαζί με φακό 5cm f/2. Οι εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες είχαν αρχίσει από τον Μάιο, ενώ η παρουσία της στη Photokina του 1960 ενίσχυσε τη διεθνή της προβολή.

Η κάμερα βρέθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι μικρότερες μηχανές 35mm άρχισαν να αντικαθιστούν τις μεγάλες press cameras όπως η Speed Graphic. Η Nikon F πρόσφερε γρήγορη αλλαγή φακών, ακριβή σύνθεση μέσα από τον φακό και motor drive σε ένα σώμα που μπορούσε να ακολουθήσει τον φωτογράφο στο πεδίο. Στην επίσημη ιστορία της Nikon εμφανίζεται χαρακτηριστικά ο φωτογραφικός Τύπος στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Τόκιο το 1964 με Nikon F και μεγάλους NIKKOR τηλεφακούς.

Έναν χρόνο νωρίτερα, το 1963, αμερικανική αποστολή στο Έβερεστ είχε προμηθευτεί 20 συστήματα Nikon F και εξοπλισμό μικροφωτογραφίας. Τον Νοέμβριο του 1965 οι πωλήσεις ξεπέρασαν τις 200.000 μονάδες και η Nikon παρέδωσε συμβολικά την υπ’ αριθμόν 200.000 κάμερα στον φωτογράφο David Douglas Duncan. Η συνολική παραγωγή συνεχίστηκε μέχρι το 1973.

Από το Apollo 15 στο Skylab

Η σχέση της οικογένειας Nikon F με το Διάστημα ξεκίνησε όταν η NASA επέλεξε τον Ιανουάριο του 1971 τη Nikon Photomic FTN, έκδοση βασισμένη στη Nikon F. Η Nikon είχε μόλις πέντε μήνες για να παραδώσει εννέα ειδικά τροποποιημένες κάμερες με φακούς 55mm f/1.2. Οι συσκευές απέκτησαν ματ μαύρο φινίρισμα για τον περιορισμό των ανακλάσεων, ειδικά λιπαντικά και υλικά, μεγαλύτερα χειριστήρια και προσαρμογές για λειτουργία με γάντια.

Οι δοκιμές κάλυψαν συνθήκες κενού, υψηλών και χαμηλών θερμοκρασιών, υγρασίας, επιτάχυνσης και ακτινοβολίας. Οι κάμερες ταξίδεψαν με το Apollo 15, που εκτοξεύτηκε τον Ιούλιο του 1971, ενώ μοντέλα της ίδιας εξέλιξης χρησιμοποιήθηκαν αργότερα στο Skylab. Η διαδρομή αυτή αποτελεί τον ιστορικό πρόδρομο της συνεργασίας που συνεχίστηκε για δεκαετίες και έφτασε μέχρι τις Nikon Z9 που στάλθηκαν στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Τι πιστεύουμε

Η Nikon F δεν επικράτησε επειδή εφηύρε μόνη της τη σύγχρονη SLR. Επικράτησε επειδή ένωσε ένα ακριβές σκόπευτρο, ισχυρή μηχανική κατασκευή, συνεπή μοντούρα και ένα ασυνήθιστα ευρύ σύστημα εξαρτημάτων σε εργαλείο που μπορούσε να εξελίσσεται μαζί με τις ανάγκες του φωτογράφου. Η πιο διαρκής κληρονομιά της είναι αυτή η ιδέα του επαγγελματικού συστήματος: το σώμα ως κέντρο ενός οικοσυστήματος και όχι ως απομονωμένο προϊόν.

Συχνές ερωτήσεις

Ήταν η Nikon F η πρώτη SLR 35mm;

Όχι. Οι SLR 35mm υπήρχαν από τη δεκαετία του 1930 και αρκετές από τις βασικές τεχνολογίες τους είχαν παρουσιαστεί πριν από το 1959. Η Nikon F ξεχώρισε επειδή τις συνδύασε σε ένα ανθεκτικό, αρθρωτό και ολοκληρωμένο επαγγελματικό σύστημα.

Γιατί ονομάστηκε Nikon F;

Το γράμμα F προήλθε από τη λέξη Re-Flex. Σύμφωνα με τη Nikon, το R θεωρήθηκε δύσκολο στην προφορά σε ορισμένες γλώσσες και έτσι επιλέχθηκε το F.

Ποια χαρακτηριστικά την έκαναν σημαντική;

Η κάλυψη σκοπεύτρου 100%, τα εναλλάξιμα πρίσματα και οι οθόνες εστίασης, ο καθρέφτης άμεσης επιστροφής, το αυτόματο διάφραγμα, η στιβαρή μοντούρα F και η δυνατότητα motor drive ήταν από τα σημαντικότερα στοιχεία της.

Πόσο καιρό κατασκευάστηκε η Nikon F;

Η Nikon F κυκλοφόρησε τον Ιούνιο του 1959 και η παραγωγή της συνεχίστηκε μέχρι το 1973, περίπου 15 χρόνια. Οι πωλήσεις είχαν ξεπεράσει τις 200.000 μονάδες ήδη τον Νοέμβριο του 1965.

Χρησιμοποιήθηκε η Nikon F στη Σελήνη;

Μια ειδικά τροποποιημένη Nikon Photomic FTN, βασισμένη στη Nikon F, ταξίδεψε με την αποστολή Apollo 15 το 1971. Οι επίσημες πηγές τη συνδέουν με φωτογράφιση μέσα στο σκάφος και όχι με τις κάμερες που χρησιμοποιήθηκαν για τις λήψεις στην επιφάνεια της Σελήνης. Παράγωγα του συστήματος χρησιμοποιήθηκαν επίσης στο Skylab.