Σύνοψη
- Η Λέσχη Φωτογραφίας του 2ου Γυμνασίου Κηφισιάς λειτουργεί συστηματικά από το 2012.
- Από περίπου 15 συμμετοχές στην αρχή, σήμερα ξεπερνά τους 30 μαθητές.
- Οι μαθητές δουλεύουν θεωρία, σύνθεση, ρυθμίσεις, χρώμα και πρακτική στο πεδίο.
- Η ομάδα οργανώνει φωτογραφικές εξορμήσεις, πολυήμερα ταξίδια και ομαδικές εκθέσεις.
- Η εμπειρία της Λέσχης δείχνει γιατί χρειάζονται περισσότερες φωτογραφικές ομάδες στα σχολεία.
Η φωτογραφία μπορεί μέσα στο σχολείο να γίνει κάτι πολύ περισσότερο από μια τεχνική δεξιότητα: ένας τρόπος παρατήρησης, έκφρασης, συνεργασίας και κατανόησης του κόσμου.
Ο εκπαιδευτικός και ερασιτέχνης φωτογράφος Παύλος Ζαμενόπουλος, συντονιστής και υπεύθυνος της Λέσχης Φωτογραφίας του 2ου Γυμνασίου Κηφισιάς, μιλά στο PTTL για μια προσπάθεια που ξεκίνησε το 2009 και λειτουργεί συστηματικά από το 2012.
Η σχέση του PTTL με τη συγκεκριμένη προσπάθεια πηγαίνει χρόνια πίσω. Σε άρθρο μας το 2013 για την πρώτη έκθεση της Λέσχης σημειώναμε ήδη ότι είναι «πολύ σημαντικό στα ελληνικά σχολεία να διαδίδεται η τέχνη της φωτογραφίας». Η θέση αυτή παραμένει επίκαιρη: όπως το σχολείο δίνει χώρο στη μουσική, στο θέατρο και στις εικαστικές τέχνες, έτσι χρειάζεται να δημιουργεί περισσότερες ευκαιρίες επαφής των μαθητών και με τη φωτογραφία.
Η δημιουργία φωτογραφικών ομάδων μπορεί να είναι ένα ουσιαστικό πρώτο βήμα. Ένας πρακτικός οδηγός για τη δημιουργία φωτογραφικής ομάδας στο σχολείο δείχνει ότι μια τέτοια προσπάθεια μπορεί να ξεκινήσει με απλά μέσα, ακόμη και με κινητά τηλέφωνα, και να στηριχθεί σε συνεργασίες με φωτογράφους και σε μια τελική έκθεση ή παρουσίαση.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, ο Παύλος Ζαμενόπουλος εξηγεί πώς λειτουργεί η Λέσχη, τι μαθαίνουν τα παιδιά, γιατί οι εξορμήσεις είναι σημαντικές, τι αλλάζει όταν ένας μαθητής βλέπει τη φωτογραφία του τυπωμένη και ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει μια τέτοια πρωτοβουλία στο δημόσιο σχολείο.
Από μια ιδέα σε μια φωτογραφική κοινότητα μαθητών
Πώς ξεκίνησε η Λέσχη Φωτογραφίας στο 2ο Γυμνάσιο Κηφισιάς;
Η Λέσχη Φωτογραφίας του 2ου Γυμνασίου Κηφισιάς ξεκίνησε από την επιθυμία μου να κάνω ένα εξωσχολικό πρόγραμμα σχολικών δραστηριοτήτων διαφορετικό από αυτά που συνήθως έκαναν οι διάφοροι συνάδελφοι στα σχολεία. Έτσι, δειλά δειλά, ξεκίνησα την πρώτη προσπάθεια τον Νοέμβριο του 2009. Λειτούργησε για ένα διδακτικό έτος και ξεκίνησε συστηματικά από τον Οκτώβριο του 2012. Κάναμε μια μικρή παύση για δύο χρόνια λόγω Covid και συνεχίσαμε μετά κανονικά μέχρι και σήμερα.
Ποια ήταν η αρχική ιδέα πίσω από τη δημιουργία της ομάδας;
Η αγάπη μου για τη φωτογραφία με οδήγησε να δημιουργήσω τη Λέσχη Φωτογραφίας. Ήθελα αυτή την αγάπη να τη μεταφέρω στα παιδιά. Να δουν τον κόσμο με άλλη ματιά. Τη ματιά μέσα από τον φωτογραφικό φακό και, ειλικρινά, μερικές φορές με εξέπληξε θετικά αυτή η ματιά.
Από το 2012 μέχρι σήμερα, πώς έχει εξελιχθεί η Λέσχη;
Το 2012 αρχίσαμε την προσπάθεια δειλά δειλά. Δεν ξέραμε πόσοι μαθητές θα έρθουν, τι ανταπόκριση θα υπάρχει, τίποτα. Ευτυχώς τα πράγματα πήγαν πολύ καλύτερα απ’ ό,τι περιμέναμε. Οι μαθητές που συμμετείχαν στη Λέσχη άρχισαν κάθε χρόνο να αυξάνονται. Την πρώτη χρονιά ξεκινήσαμε με περίπου 15 συμμετοχές και τώρα οι συμμετοχές ξεπερνούν τους 30 μαθητές.
Πόσοι μαθητές συμμετέχουν συνήθως κάθε χρονιά;
Επίσημα συμμετέχουν μέχρι 30 μαθητές. Είναι ένας περιορισμός που μας βάζει το Υπουργείο Παιδείας. Ανεπίσημα έχουμε φτάσει τους 43. Παλιοί μαθητές που έχουν πάει στο Λύκειο και θέλουν να συνεχίσουν.
Χρειάζεται ένας μαθητής να έχει προηγούμενη εμπειρία στη φωτογραφία για να συμμετάσχει;
Όχι, δεν χρειάζεται κάποιος μαθητής να έχει εμπειρία στη φωτογραφία. Άλλωστε ξεκινάμε από τα πολύ βασικά, ας πούμε από την Α, Β της φωτογραφίας.
Τι μαθαίνουν τα παιδιά μέσα από τη φωτογραφία
Τι μαθαίνουν τα παιδιά μέσα από τη συμμετοχή τους στη Λέσχη Φωτογραφίας;
Αρχικά μαθαίνουν τι είναι φωτογραφία. Μαθαίνουν τους βασικούς κανόνες στη φωτογραφία, όπως σύνθεση κάδρου, ρυθμίσεις μηχανής, χρωματική παλέτα. Επίσης μαθαίνουν τοπική ιστορία, να συνεργάζονται μεταξύ τους και, το πιο σημαντικό, την προσφορά στο κοινωνικό σύνολο.
Δουλεύετε περισσότερο τη θεωρία της φωτογραφίας ή την πρακτική εξάσκηση;
Δουλεύουμε και τα δύο, και θεωρία και πρακτική. Στις συναντήσεις μας ασχολούμαστε με το θεωρητικό κομμάτι και μία φορά τον μήνα κάνουμε πρακτική, κάνοντας εξόρμηση σε διάφορα μέρη της Αθήνας και όχι μόνο.
Τι εξοπλισμό χρησιμοποιούν οι μαθητές; Φωτογραφικές μηχανές ή κινητά τηλέφωνα;
Τα πρώτα χρόνια ζητούσα από τα παιδιά να έχουν φωτογραφική μηχανή. Ακόμα και compact. DSLR θα ήταν ιδανικό. Κάποια παιδιά που είχαν δυνατότητα προμηθεύτηκαν. Τα τελευταία χρόνια, που έχουν εξελιχθεί πολύ τα κινητά, φωτογραφίζουν με κινητά.
Ποια θέματα φωτογραφίζουν συνήθως τα παιδιά;
Η θεματολογία των φωτογραφιών ποικίλλει. Στις εξορμήσεις μας ασχολούμαστε πιο πολύ με φωτογραφία δρόμου, αρχιτεκτονική, ταξιδιωτική φωτογραφία και φυσικά τοπία. Αλλά υπάρχουν και παιδιά που έχουν φωτογραφίσει still life, νυχτερινά και ό,τι τους κινήσει το ενδιαφέρον.
Η φωτογραφία βγαίνει από την τάξη
Υπάρχουν φωτογραφικές εξορμήσεις ή δράσεις εκτός σχολείου;
Βέβαια και υπάρχουν. Τον χειμώνα συνήθως γίνεται μία εξόρμηση τον μήνα, Σάββατο ή Κυριακή, σε διάφορα μέρη της Αθήνας. Τα πρώτα χρόνια κάναμε τον Απρίλιο μία μονοήμερη εξόρμηση εκτός Αθηνών. Από το 2017 η εξόρμηση αυτή έχει γίνει πολυήμερη. Κλείνοντας για διακοπές του Πάσχα εμείς αναχωρούμε για την πολυήμερη φωτογραφική μας εξόρμηση. Οι εξορμήσεις έχουν γίνει σε διάφορα μέρη της πατρίδας μας αλλά και δύο φορές έχουμε πάει στη Νότια Ιταλία, στην Απουλία. Το περασμένο Πάσχα προορισμός μας ήταν η Ανατολική Μακεδονία και μέρος της Θράκης. Με έδρα την Καβάλα περιηγηθήκαμε στους όμορους νομούς.
Πώς αντιδρούν οι μαθητές όταν βλέπουν τις φωτογραφίες τους να παρουσιάζονται σε άλλους;
Η έκπληξη πολλών παιδιών όταν δουν τυπωμένες τις φωτογραφίες τους είναι μεγάλη. Δεν μπορούν να φανταστούν τη διαφορά της φωτογραφίας τους όταν τη βλέπουν στην οθόνη του κινητού ή του υπολογιστή με το να τη δουν τυπωμένη σε φωτογραφικό χαρτί σε διάσταση 20×30 ή 30×45. Μαγεύονται…
Έχει οργανώσει η Λέσχη εκθέσεις φωτογραφίας ή παρουσιάσεις έργων;
Η Λέσχη έχει οργανώσει συνολικά έξι ομαδικές εκθέσεις φωτογραφίας. Οι φωτογραφίες πωλούνται και τα κέρδη από όλες τις εκθέσεις έχουν διατεθεί σε φιλανθρωπικούς σκοπούς, όπως Χριστιανική Στέγη Κοριτσιού «Η Αγία Άννα», Make-A-Wish Ελλάδος, «Πάνος και Χρυσηίδα – Βοήθεια στα Παιδιά» και αλλού. Το φωτογραφικό υλικό που έχει εκτεθεί μέχρι σήμερα μπορείτε να το βρείτε στο ιστολόγιο της Λέσχης Φωτογραφίας.
Ποια στιγμή από όλα αυτά τα χρόνια θυμάστε πιο έντονα;
Υπάρχουν πολλές στιγμές που μου έχουν μείνει χαραγμένες στο μυαλό. Η πιο έντονη ήταν όταν στήναμε την πρώτη μας έκθεση και αντίκρισα τη χαρά και την ικανοποίηση στα μάτια των παιδιών όταν είδαν τις φωτογραφίες τους τυπωμένες και στημένες στο αμφιθέατρο του σχολείου μας στην πρώτη μας έκθεση.
Όταν ο φακός αλλάζει τον τρόπο που βλέπεις
Πώς βοηθά η φωτογραφία έναν μαθητή να παρατηρεί διαφορετικά την καθημερινότητα;
Πιστεύω ότι ο φακός τούς αλλάζει την οπτική για τον κόσμο γύρω τους. Κάτι που το έχω πάθει κι εγώ. Παρατηρούν πράγματα, αντικείμενα, καταστάσεις με άλλη οπτική. Πολλές φορές, κατά τη διάρκεια σχολικών εκδρομών, παιδιά μού έχουν πει για «κάδρα» που έχουν «εγκλωβίσει» με τη ματιά τους.
Τι ρόλο παίζει η συνεργασία μέσα στην ομάδα;
Πολύ μεγάλο. Αλλά θα το αλλάξω λίγο το ερώτημα. Τι ρόλο έχει παίξει η Λέσχη στη συνεργασία των παιδιών μεταξύ τους; Πολύ μεγάλο. Παιδιά που στο σχολείο τα βλέπαμε αδιάφορα μεταξύ τους, στις εξορμήσεις να γίνονται μικρές παρέες ή μία μεγάλη παρέα και να συνεργάζονται και να ανταγωνίζονται ακόμα ποιο θα τραβήξει το καλύτερο κάδρο.
Υπάρχουν παιδιά που συνέχισαν να ασχολούνται με τη φωτογραφία και μετά το σχολείο;
Κάποια παιδιά ναι. Παρόλο που έχουμε χάσει επαφή με τα πιο πολλά, βλέπω κατά καιρούς στα social media να ανεβάζουν φωτογραφίες τους. Να πω την αμαρτία μου, μερικές φορές έχω «ζηλέψει» τα κάδρα τους.
Οι δυσκολίες μιας σχολικής φωτογραφικής ομάδας
Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίζει ένα σχολικό πολιτιστικό πρόγραμμα όπως αυτό;
Οι δυσκολίες είναι πολλές. Ορισμένα παιδιά ξεκινούν με ενθουσιασμό και στην πορεία εγκαταλείπουν λόγω αυξημένων υποχρεώσεων, συνήθως φροντιστηρίων.
Η φωτογραφία είναι ένα σχετικά ακριβό σπορ. Τα οικονομικά προβλήματα επηρεάζουν το πρόγραμμα. Ειδικά για τις πολυήμερες εξορμήσεις το κόστος είναι μεγάλο και δεν μπορούν όλοι να ακολουθήσουν. Οικονομική στήριξη δεν υπάρχει ούτε καν από τον Δήμο. Μόνο το 2023 το Ίδρυμα ΑΙΓΕΑΣ του κ. Μαρτίνου μάς είχε δώσει μια χορηγία και είχαμε καλύψει ένα μέρος από το κόστος του ταξιδιού μας στη Νότια Ιταλία.
Επειδή οι περισσότερες εξορμήσεις μας είναι σε εξωτερικούς χώρους, ένα μεγάλο πρόβλημα είναι και ο καιρός. Έχουμε ακυρώσει αρκετές φορές εξορμήσεις μας λόγω καιρού.
Τι χρειάζεται για να στηριχθούν περισσότερο τέτοιες πρωτοβουλίες στα δημόσια σχολεία;
Παλαιότερα οι εκπαιδευτικοί που κάναμε διάφορες εξωσχολικές δραστηριότητες, όπως είναι η Λέσχη Φωτογραφίας, είχαμε μείωση διδακτικού ωραρίου κατά δύο ώρες την εβδομάδα. Αυτό έχει καταργηθεί. Μετά, η μετακίνηση κατά το ωράριο λειτουργίας του σχολείου είναι πολύ δύσκολη από θέμα γραφειοκρατίας και, απ’ ό,τι ενημερώθηκα, οι τελευταίες οδηγίες δυσκολεύουν ακόμα περισσότερο τις μετακινήσεις. Επίσης το όποιο οικονομικό κόστος το επιβαρύνεται ο εκπαιδευτικός. Είναι πάρα πολλές οι φορές που έχω βάλει χρήματα από την τσέπη μου για τις μετακινήσεις αυτές. Αλλά υπάρχει μια πολύ μεγάλη αποζημίωση: το χαμόγελο και η ικανοποίηση των παιδιών.
«Βγείτε έξω. Μην φοβάστε»
Ποιο είναι το μήνυμα που θέλετε να περνάει η Λέσχη Φωτογραφίας στους μαθητές;
Βγείτε έξω. Μην φοβάστε. Αντικρίστε τον κόσμο μέσα από τον φακό. Πιστέψτε στον εαυτό σας και εντυπωσιάστε μας.
Ποια είναι τα επόμενα σχέδια της ομάδας;
Τα επόμενα σχέδιά μας; Να φωτογραφίζουμε. Όποτε και ό,τι μας αρέσει.
Τον χειμώνα θα οργανωθούμε πάλι σαν ομάδα με τα παλιά και τα νέα μας μέλη. Ετοιμάζουμε, αν τα καταφέρουμε, μια εξαήμερη εξόρμηση τον Απρίλιο του 2027 στις Δαλματικές ακτές και τον Μάιο του 2027 την 7η Ομαδική μας Έκθεση στο αμφιθέατρο του σχολείου μας στην Κηφισιά.
Κλείνοντας θα ήθελα να ευχαριστήσω όσους έχουν βοηθήσει στην υλοποίηση αυτού του προγράμματος. Πρώτα απ’ όλους τους γονείς. Τους χορηγούς μας στις εκθέσεις. Τους εκπαιδευτικούς του σχολείου. Τους διευθυντές του σχολείου και όλους όσους μας έχουν βοηθήσει όλα αυτά τα χρόνια.
Ο Παύλος Ζαμενόπουλος
Ο Παύλος Ζαμενόπουλος είναι Ηλεκτρολόγος Μηχανικός Τ.Ε. και διδάσκει σε Γυμνάσιο το μάθημα της Τεχνολογίας. Πριν μπει στην εκπαίδευση εργάστηκε ως τεχνικός φωτισμού και ήχου σε παραστάσεις και θέατρα. Ασχολείται πολλά χρόνια με τη φωτογραφία και συστηματικά από το 2011. Έχει παρακολουθήσει σεμινάρια φωτογραφίας στο στούντιο της οδού Πλαταιών με τον Τάσο Σκλαβούνο και στη ΔΗΚΕΑ του Δήμου Αχαρνών με τον Γιώργο Σιρσίρη. Έχει πάρει μέρος σε πέντε ομαδικές εκθέσεις και έχει επιμεληθεί έξι εκθέσεις της Λέσχης Φωτογραφίας του 2ου Γυμνασίου Κηφισιάς.
Website: pzamenopoulos-photos.blogspot.gr
Instagram: @pzamenopoulos
Facebook: Παύλος Ζαμενόπουλος
Τι πιστεύουμε
Η εμπειρία αυτής της Λέσχης δείχνει στην πράξη ότι η φωτογραφία αξίζει να έχει ουσιαστικότερο χώρο στο σχολείο, δίπλα στις υπόλοιπες τέχνες. Όχι μόνο ως τεχνική γνώση, αλλά ως οπτική γλώσσα που βοηθά τους μαθητές να παρατηρούν, να αφηγούνται, να συνεργάζονται και να εκφράζονται.
Η δημιουργία περισσότερων σχολικών φωτογραφικών ομάδων είναι ένας ρεαλιστικός τρόπος να γίνει αυτό. Δεν προϋποθέτει ακριβό εξοπλισμό: μπορεί να ξεκινήσει με κινητά τηλέφωνα, βασικές ασκήσεις, φωτογραφικές εξορμήσεις και μια τελική έκθεση, με υποστήριξη από εκπαιδευτικούς, φωτογράφους και τοπικές φωτογραφικές ομάδες.
Συχνές ερωτήσεις
Πότε ξεκίνησε η Λέσχη Φωτογραφίας του 2ου Γυμνασίου Κηφισιάς;
Η πρώτη προσπάθεια έγινε τον Νοέμβριο του 2009 και η συστηματική λειτουργία ξεκίνησε τον Οκτώβριο του 2012.
Χρειάζεται ένας μαθητής να έχει φωτογραφική μηχανή;
Όχι. Τα τελευταία χρόνια οι μαθητές χρησιμοποιούν και κινητά τηλέφωνα, ενώ η εκπαίδευση ξεκινά από τα βασικά.
Πόσοι μαθητές συμμετέχουν;
Επίσημα έως 30, ενώ η ομάδα έχει φτάσει ανεπίσημα μέχρι και τους 43, μαζί με παλαιότερους μαθητές που συνέχισαν στο Λύκειο.
Τι περιλαμβάνει η δραστηριότητα της Λέσχης;
Θεωρία, πρακτική φωτογράφιση, εξορμήσεις, πολυήμερα ταξίδια και ομαδικές εκθέσεις.
Μπορεί να δημιουργηθεί αντίστοιχη ομάδα σε άλλο σχολείο;
Ναι. Το PTTL έχει δημοσιεύσει αναλυτικό πρακτικό οδηγό για εκπαιδευτικούς που θέλουν να ξεκινήσουν μια σχολική φωτογραφική ομάδα.
