Ο Χάρης Νάκος μιλά για τη φωτογραφία δρόμου με σεβασμό και ένστικτο

Summary

• Ο Χάρης Νάκος δίνει συνέντευξη στο pttl.gr με αφορμή το Athens Street Photography Festival
• Είναι ελεύθερος επαγγελματίας φωτορεπόρτερ με έδρα τις Βρυξέλλες και συνεργάζεται με το Associated Press από το 2019
• Δίνει έμφαση στη διακριτική παρατήρηση, στο timing και στη φυσική ροή του δρόμου
• Θεωρεί ότι η φωτογραφία έχει ηθική και απαιτεί ισορροπία ανάμεσα στο ένστικτο και τον σεβασμό
• Κρατά την επεξεργασία στο ελάχιστο ώστε να μη μεταβάλλεται η αλήθεια του κάδρου
• Πιστεύει ότι η αυτοπεποίθηση στον δρόμο χτίζεται με επανάληψη, σταδιακή έκθεση και ήρεμη παρουσία

Ο Χάρης Νάκος μιλά στο pttl.gr με αφορμή το Athens Street Photography Festival, ανοίγοντας μια συζήτηση για τη φωτογραφία δρόμου, τη διακριτικότητα, τη διαίσθηση και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στο ένστικτο και τον σεβασμό.

Με έδρα τις Βρυξέλλες και πορεία που εκτείνεται από το φωτορεπορτάζ μέχρι το ντοκιμαντέρ, την πολιτική και την εκπαίδευση, ο Χάρης Νάκος κουβαλά μια ματιά βαθιά συνδεδεμένη με το ανθρώπινο ενδιαφέρον. Η παρουσία του στο Athens Street Photography Festival δίνει ιδιαίτερο βάρος στη συνέντευξη, καθώς φέρνει στο προσκήνιο έναν φωτογράφο που κινείται ανάμεσα στην αμεσότητα της είδησης και στην πιο εσωτερική παρατήρηση της καθημερινής ζωής.

Η συνέντευξή του έχει ξεχωριστό ενδιαφέρον γιατί αναδεικνύει μια προσέγγιση που δεν εξαντλείται στη στιγμή του κλικ. Στις απαντήσεις του επανέρχονται το φως, η σιωπηλή παρατήρηση, η ανάγκη να μην αλλοιώνεται η αλήθεια του κάδρου και η πεποίθηση ότι η φωτογραφία έχει ηθική.

Ο Χάρης Νάκος είναι ελεύθερος επαγγελματίας φωτορεπόρτερ με έδρα τις Βρυξέλλες, στο Βέλγιο, και συνεργάζεται ως φωτογράφος με το Associated Press από το 2019.

Έχει καλύψει σημαντικά διεθνή γεγονότα σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων αναθέσεων από το ΝΑΤΟ και τα θεσμικά όργανα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η φωτογραφία του εκτείνεται στις ειδήσεις, το ντοκιμαντέρ, την πολιτική, τον αθλητισμό, τις εκδηλώσεις και τον εταιρικό τομέα, με μια προσέγγιση αφήγησης που βασίζεται στο ανθρώπινο ενδιαφέρον.

Με μια ιδιαίτερη ματιά στο χρώμα και τη σύνθεση, το έργο του συχνά εμβαθύνει στην πολυπλοκότητα της ανθρώπινης κατάστασης, προκαλώντας έντονα συναισθήματα και ενισχύοντας την κοινωνική ευαισθητοποίηση. Φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί σε κορυφαία διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως οι The New York Times, The Guardian, The Washington Post, BBC, Le Monde, Al Jazeera, Paris Match, CNN, TIME, Politico, Fox News και πολλά άλλα.

Πέρα από τη δημοσιογραφία, αναλαμβάνει έργα κατόπιν ανάθεσης για ιδιώτες, εταιρικούς και δημόσιους φορείς. Το χαρτοφυλάκιό του περιλαμβάνει αρχιτεκτονική φωτογραφία, φωτογραφία εσωτερικών χώρων, ακινήτων, καθώς και δημιουργικά πορτρέτα. Οι εικόνες του από τον σεισμό της Κρήτης το 2021 έτυχαν παγκόσμιας αναγνώρισης, κοσμώντας πρωτοσέλιδα και κορυφαίες εκδόσεις.

Παράλληλα, είναι αφοσιωμένος εκπαιδευτής φωτογραφίας. Έχει διδάξει στο American School of Malta και στο European School III στις Βρυξέλλες, συντονίζοντας εργαστήρια καλλιτεχνικής φωτογραφίας, ασπρόμαυρης φωτογραφίας και ομαδικές συνεδρίες φωτογράφισης. Η διδακτική του φιλοσοφία δίνει έμφαση στην αφήγηση και τον οπτικό γραμματισμό, με μαθητές από νέους έως ενήλικες επαγγελματίες.

Κατέχει δίπλωμα στο Φωτορεπορτάζ, τις Φωτογραφικές Ιστορίες και την Επεξεργασία Φωτογραφίας από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ενώ αποτελεί μέλος κριτικών επιτροπών σε μεγάλους διεθνείς διαγωνισμούς φωτογραφίας που διοργανώνονται από τις FIAP, PSA και GPU.

Instagram

Πες μας λίγα λόγια για τον εαυτό σου.

Είμαι ελεύθερος επαγγελματίας φωτορεπόρτερ με έδρα τις Βρυξέλλες, στο Βέλγιο, και συνεργάζομαι ως φωτογράφος με το Associated Press από το 2019. Έχω καλύψει σημαντικά διεθνή γεγονότα σε όλη την Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων αναθέσεων από το ΝΑΤΟ και τα θεσμικά όργανα της ΕΕ. Η φωτογραφία μου εκτείνεται στις ειδήσεις, το ντοκιμαντέρ, την πολιτική, τον αθλητισμό, τις εκδηλώσεις και τον εταιρικό τομέα, με μια προσέγγιση αφήγησης που βασίζεται στο ανθρώπινο ενδιαφέρον.

Με μια ιδιαίτερη ματιά στο χρώμα και τη σύνθεση, το έργο μου συχνά εξερευνά την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης κατάστασης, προκαλώντας έντονα συναισθήματα και ενισχύοντας την κοινωνική ευαισθητοποίηση. Φωτογραφίες μου έχουν δημοσιευτεί σε κορυφαία διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως οι The New York Times, The Guardian, The Washington Post, BBC, Le Monde, Al Jazeera, Paris Match, CNN, TIME, Politico, Fox News και πολλά άλλα.

Παράλληλα, είμαι αφοσιωμένος στην εκπαίδευση γύρω από τη φωτογραφία. Έχω διδάξει στο American School of Malta και στο European School III στις Βρυξέλλες, συντονίζοντας εργαστήρια καλλιτεχνικής φωτογραφίας, ασπρόμαυρης φωτογραφίας και ομαδικές συνεδρίες φωτογράφισης. Η διδακτική μου φιλοσοφία επικεντρώνεται στην αφήγηση και τον οπτικό γραμματισμό, ενώ είχα το προνόμιο να διδάξω από νέους μαθητές μέχρι ενήλικες επαγγελματίες.

Τι σε τράβηξε αρχικά στη φωτογραφία δρόμου και τι σε κρατάει παθιασμένο με αυτήν;

Όταν ξεκίνησα, η φωτογραφία δρόμου δεν ήταν το είδος που με ενδιέφερε. Διαβάζοντας όμως και βλέποντας φωτογραφίες μεγάλων φωτογράφων, διαπίστωσα πως αυτό το είδος είχε τη μαγεία και όλα εκείνα τα στοιχεία που τελικά θα μιλούσαν στην ψυχή μου και θα με έκαναν να θέλω να δημιουργήσω τέτοιου είδους εικόνες.

Αυτό που κρατά το πάθος μου ζωντανό είναι η αποθανάτιση αυθόρμητων στιγμών, οι ανθρώπινες χειρονομίες, η εκμάθηση του πώς να συνδέομαι με αγνώστους, το να σκέφτομαι με τα πόδια τους και να νιώθω την ενέργεια των σκηνών της καθημερινής ζωής.

Πώς προσεγγίζεις τη λήψη αυθόρμητων στιγμών χωρίς να διαταράσσεις τη σκηνή;

Ως φωτογράφος δρόμου, το πρώτο πράγμα που προσπαθώ να κάνω είναι να αφιερώνω πολύ χρόνο παρατηρώντας τον χώρο, τη σκηνή, το φως και τους ανθρώπους όσο το δυνατόν πιο διακριτικά. Κινούμαι αθόρυβα, έχοντας την κάμερά μου έτοιμη.

Με αυτόν τον τρόπο γίνομαι ένα με το περιβάλλον, καθώς ντύνομαι απλά, κινούμαι ήρεμα και αποφεύγω να τραβάω την προσοχή. Όσο λιγότερο αισθητός γίνομαι, τόσο πιο φυσικά θα συμπεριφέρονται τα υποκείμενά μου. Μερικές φορές, όταν σηκώνω την κάμερα στο μάτι, η στιγμή μπορεί να χαλάσει, οπότε μπορεί να φωτογραφίσω από το γοφό για να απαθανατίσω αυθόρμητες πόζες χωρίς να γίνω αντιληπτός.

Μπορείς να περιγράψεις μια αξιομνημόνευτη στιγμή που έχεις απαθανατίσει και που σε συνοδεύει ακόμα;

Κάποτε, σε μια από τις βόλτες μου, συνάντησα έναν μεσήλικα σε μια μικρή πλατεία, ένα πρόσωπο αυθεντικό, αλλά ταυτόχρονα ταλαιπωρημένο και θλιμμένο. Ήμουν ο μόνος κοντά του και δεν είχα άλλη επιλογή από το να του εξομολογηθώ αυτό που έβλεπα στο πρόσωπό του. Δεν ήθελα να κλέψω τη φωτογραφία. Όταν του μίλησα, με είδε κι εκείνος εξίσου καλά και μου διηγήθηκε την επώδυνη ιστορία της ζωής του και την άδικη απώλεια της συντρόφου του. Μια ιστορία που κράτησε μιάμιση ώρα από όσο θυμάμαι. Όταν τελείωσε, δεν ήξερα αν ήθελα να τον βγάλω φωτογραφία. Το πρόσωπό του ήταν ήδη αποτυπωμένο στο μυαλό μου. Τελικά το έκανα επειδή μου το ζήτησε ο ίδιος.

Τι θεωρείς πιο δύσκολο στη φωτογράφιση σε δημόσιους χώρους;

Η φωτογραφία έχει ηθική. Οπότε θα έλεγα ότι το πιο δύσκολο κομμάτι είναι η ισορροπία μεταξύ ενστίκτου και σεβασμού: θέλεις να απαθανατίσεις μια φευγαλέα, αυθεντική στιγμή, αλλά πρέπει επίσης να έχεις επίγνωση της ιδιωτικότητας, της άνεσης και των αντιδράσεων των ανθρώπων. Στους δημόσιους χώρους, η σκηνή μπορεί να αλλάξει σε κλάσματα δευτερολέπτου και η πρόκληση είναι να δουλέψεις γρήγορα χωρίς να γίνεσαι παρεμβατικός.

Μια άλλη μεγάλη πρόκληση είναι η διαχείριση της αβεβαιότητας σχετικά με τη συναίνεση και την αντιπαράθεση. Ακόμα και όταν η φωτογράφιση επιτρέπεται σε πολλούς δημόσιους χώρους, οι άνθρωποι μπορεί να φέρουν αντίρρηση ή να νιώσουν άβολα, επομένως ένας φωτογράφος δρόμου πρέπει να διαβάζει τη γλώσσα του σώματος και να ξέρει πότε να αποσυρθεί.

Το δυσκολότερο κομμάτι είναι να παραμένεις αρκετά αόρατος ώστε να διαφυλάξεις τη σκηνή, ενώ ταυτόχρονα να είσαι σε εγρήγορση για να προλάβεις τη στιγμή. Πάντα προσπαθώ να εξισορροπώ το timing, το φως και τη σύνθεση με την ανάγκη να σέβομαι τον χώρο των ανθρώπων και να μην διαταράσσω τη φυσική ροή του δρόμου.

Τι ρόλο παίζει η διαίσθηση στη διαδικασία σου και πώς την εξασκείς;

Η διαίσθηση, η παρατήρηση και η εγρήγορση είναι τα στοιχεία που μου επιτρέπουν να αντιδρώ άμεσα και γρήγορα για να απαθανατίσω τη στιγμή, τη ζωή όπως εκτυλίσσεται μπροστά μου πριν εξαφανιστεί. Ως φωτογράφος δρόμου, εξασκούμαι φωτογραφίζοντας όσο το δυνατόν συχνότερα και επιβραδύνοντας το βήμα μου όταν περπατώ, ώστε να μπορώ να παρατηρώ καλύτερα. Στον υπολογιστή, εξετάζω στη συνέχεια τα πιο δυνατά μου κάδρα για να καταλάβω σε τι αντέδρασε το μάτι μου.

Πώς διαχειρίζεσαι τα ηθικά ζητήματα, όπως την ιδιωτικότητα και την πολιτισμική ευαισθησία;

Ακολουθώ τον κώδικα δεοντολογίας μου παραμένοντας όσο το δυνατόν πιο διακριτικός, παρατηρώντας προσεκτικά το περιβάλλον και σεβόμενος την άνεση και την κουλτούρα των ανθρώπων. Θέλω οι φωτογραφίες μου να είναι αυθεντικές, αλλά ποτέ εις βάρος της αξιοπρέπειας ή του αισθήματος ασφάλειας κάποιου.

Λαμβάνω υπόψη την ιδιωτικότητα αποφεύγοντας παρεμβατικές γωνίες λήψης, δεν διστάζω να σταματήσω όταν κάποιος φαίνεται να ενοχλείται και είμαι έτοιμος να σταματήσω αν μου ζητηθεί.

Ποιοι φωτογράφοι έχουν επηρεάσει τη διαμόρφωση του οπτικού σου στυλ;

Επηρεάζομαι από φωτογράφους που συνδυάζουν δυνατή σύνθεση, χρώμα και ένστικτο. Στα μάτια μου, η φωτογραφία δρόμου μπορεί να είναι ήσυχη, πολυεπίπεδη και ποιητική.

Οι φωτογράφοι που θαυμάζω είναι πολλοί, αλλά θα σταθώ σε μερικά ονόματα που, κάθε φορά που βλέπω τις φωτογραφίες τους, με κρατούν αιχμάλωτο όπως την πρώτη φορά. Φωτογράφοι όπως οι Robert Frank, Saul Leiter, Sergio Larrain, Νίκος Οικονομόπουλος, Κωνσταντίνος Μάνος και Harry Gruyaert είναι μερικοί από αυτούς.

Πώς προσεγγίζεις την επεξεργασία των φωτογραφιών δρόμου διατηρώντας την αυθεντικότητά τους;

Κρατώ την επεξεργασία στο ελάχιστο, ώστε η εικόνα να δίνει την αίσθηση της στιγμής που πραγματικά είδα. Αυτό συνήθως σημαίνει προσαρμογή της έκθεσης, της αντίθεσης, του χρώματος, του καδραρίσματος και ίσως ελαφρύ dodging and burning, αλλά χωρίς να αλλάζω την ίδια τη σκηνή.

Ξεκινώ αναρωτώμενος αν η επεξεργασία βελτιώνει τη σαφήνεια χωρίς να αλλοιώνει την αλήθεια του κάδρου. Αν μια προσαρμογή κάνει τη φωτογραφία πιο ευανάγνωστη αλλά αφήνει το περιεχόμενο ανέπαφο, συνήθως την κρατώ· αν μεταβάλλει την ιστορία, την παραλείπω.

Τι συμβουλή θα έδινες σε κάποιον που θέλει να αποκτήσει αυτοπεποίθηση στη φωτογράφιση στον δρόμο;

Η καλύτερη συμβουλή που μπορώ να δώσω είναι να χτίσετε την αυτοπεποίθησή σας μέσα από την επανάληψη, όχι την τελειότητα. Να βγαίνετε έξω συχνά, να έχετε απλό εξοπλισμό, να μαθαίνετε καλά τις ρυθμίσεις σας και να αντιμετωπίζετε κάθε έξοδο ως εξάσκηση και όχι ως διαγώνισμα.

Αυτό που μπορεί πραγματικά να βοηθήσει είναι να ξεκινήσετε φωτογραφίζοντας σε μέρη όπου νιώθετε άνετα και στη συνέχεια να μεταβείτε σταδιακά σε πιο πολυσύχναστους ή φοβιστικούς δρόμους. Αυτή η σταδιακή έκθεση βοηθά στη μείωση του φόβου και κάνει τη γλώσσα του σώματός σας να φαίνεται πιο ήρεμη, κάτι που με τη σειρά του σας κάνει να νιώθετε πιο φυσικοί.

Η αυτοπεποίθηση στη φωτογραφία δρόμου συχνά προέρχεται από την αποδοχή ότι δεν κάνετε τίποτα κακό φωτογραφίζοντας τη δημόσια ζωή με σεβασμό. Όταν πιστεύετε στο έργο σας και παραμένετε ήρεμοι, οι άνθρωποι συνήθως ανταποκρίνονται με πιο φυσικό τρόπο.

Τι πιστεύουμε

Η συνέντευξη του Χάρη Νάκου ξεχωρίζει γιατί φέρνει τη φωτογραφία δρόμου πολύ κοντά στη βαθύτερη ουσία του φωτορεπορτάζ: στην ανάγκη να παρατηρείς, να αντιδράς γρήγορα, αλλά και να γνωρίζεις πότε να σταματήσεις. Δεν αντιμετωπίζει τη δημόσια ζωή σαν χώρο ανεξέλεγκτης λήψης, αλλά σαν πεδίο όπου η αυθεντικότητα οφείλει να συνυπάρχει με τον σεβασμό.

Ιδιαίτερο βάρος έχουν όσα λέει για την ηθική, για τη σημασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και για την ανάγκη η επεξεργασία να υπηρετεί τη σαφήνεια χωρίς να αλλοιώνει την αλήθεια του κάδρου. Αυτή η στάση, σε συνδυασμό με τη διεθνή του εμπειρία και τη διδακτική του ματιά, δίνει στη συνέντευξη ουσία που ξεπερνά τα στενά όρια της φωτογραφίας δρόμου και αγγίζει συνολικά το τι σημαίνει να στέκεσαι υπεύθυνα απέναντι στην εικόνα.