Παναγιώτης Παπουτσής: Πώς δημιουργήθηκε ένα απαιτητικό ντοκιμαντέρ για την ελληνική πάλη

Ένα ντοκιμαντέρ για τη γυναικεία πάλη που συμμετείχε στο επίσημο πρόγραμμα της πλατφόρμας+ του 28ου Διεθνούς Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης και απέσπασε το βραβείο κοινού Fischer Platform+, φέρνει στο προσκήνιο τη δύσκολη πραγματικότητα του αθλήματος στην Ελλάδα.

Το «Μονά Κλειδιά» ακολουθεί τη διαδρομή της Μαρίας Πρεβολαράκη στην προσπάθειά της για ένα ολυμπιακό μετάλλιο, αναδεικνύοντας τον καθημερινό αγώνα εντός και εκτός ταπί, μέσα σε συνθήκες έλλειψης υποδομών και υποστήριξης.

Με αφορμή την ταινία, ο Παναγιώτης Παπουτσής (Facebook, Instagram) μίλησε μαζί μου για τη δημιουργία του ντοκιμαντέρ, τις δυσκολίες της παραγωγής και όσα αποκαλύπτει για την ελληνική πάλη.

Στο ντοκιμαντέρ συμμετέχουν η Μαρία Πρεβολαράκη και ο Mohsen Paryae. Τη σκηνοθεσία, την κάμερα και την παραγωγή υπογράφει ο Παναγιώτης Παπουτσής, ενώ το μοντάζ έχει γίνει από τον Νίκο Καλλιπολίτη. Το σενάριο συνυπογράφουν οι δύο δημιουργοί.

Ο Παναγιώτης Παπουτσής είναι συνιδρυτής του Διεθνούς Φεστιβάλ Φωτογραφίας Photometria. Σπούδασε φωτογραφία, διοίκηση επιχειρήσεων και έχει 2 μεταπτυχιακούς τίτλους στη Διοίκηση Πολιτισμικών Μονάδων και στη φωτογραφία – έρευνα και μεθοδολογία. Ως φωτογράφος έχει οργανώσει και επιμεληθεί πολυάριθμες εκθέσεις φωτογραφίας και έχει προσκληθεί ως portfolio reviewer σε ευρωπαϊκά φεστιβάλ φωτογραφίας. Ως παραγωγός και σκηνοθέτης έχει ολοκληρώσει 3 ντοκιμαντέρ, το «Λάκμος» και το «Ο ήχος των χρωμάτων», με συμμετοχές σε φεστιβάλ εντός και εκτός της Ελλάδας καθώς και το «Μονά Κλειδιά», το οποίο κέρδισε το βραβείο κοινού Fischer Platform+, στο 28ο Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης.

Τι ήθελες να δείξεις πέρα από τον αθλητισμό;

Επιθυμία μου ήταν και παραμένει να αναδείξω αυτό το αδικημένο άθλημα, όπως είναι η ελευθέρα και η ελληνορωμαϊκή πάλη στη χώρα μας. Πρόκειται για ένα άθλημα (όπως και πολλά άλλα), που βρίσκεται στο περιθώριο, με ελλιπείς υποδομές και ελάχιστη υποστήριξη από την πολιτεία. Παράλληλα, ήθελα να αναδείξω το μεγαλείο ψυχής αυτής της αθλήτριας και το γεγονός ότι ουσιαστικά, έχει καταφέρει τόσα πολλά βασιζόμενη κυρίως στις δικές της δυνάμεις, αλλά και με την πολύτιμη στήριξη του συντρόφου και προπονητή της Mohsen Paryae.

Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν να κερδίσεις την εμπιστοσύνη της;

Επειδή δεν γνωριζόμασταν από πριν, χρειαζόταν ένα διάστημα προσαρμογής. Έπρεπε να συνηθίσει όχι μόνο η ίδια, αλλά και οι υπόλοιποι αθλητές την παρουσία μου, ώστε να γίνω όσο το δυνατόν πιο «αόρατος». Η εμπιστοσύνη κερδίζεται με συνέπεια και σεβασμό, τόσο απέναντι στους πρωταγωνιστές όσο και απέναντι στο ίδιο το άθλημα.

Πώς εξελίχθηκε η σχέση σου μαζί της κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων;

Η Μαρία, από το πρώτο μέχρι και το τελευταίο γύρισμα, μου μιλούσε στον πληθυντικό. Μόνο στο τελευταίο γύρισμα μου απευθύνθηκε στον ενικό, και αυτό αφού της το ζήτησα εγώ ο ίδιος. Νομίζω πως αναπτύχθηκε μια σχέση αλληλοεκτίμησης και σεβασμού, κάτι που φάνηκε σε όλη τη διάρκεια των γυρισμάτων.

Υπήρξαν στιγμές που ένιωσες ότι δεν έπρεπε να τραβήξεις;

Όχι, δεν ένιωσα ποτέ κάτι τέτοιο.

Ποια ήταν η πιο δυνατή στιγμή που κατέγραψες;

Πιστεύω πως η πιο δυνατή στιγμή είναι εκείνη στο Παρίσι, όταν μία μέρα μετά, μου αναλύει τις στιγμές της ήττας της στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Εκεί, δεν σας κρύβω, πονέσαμε και οι δυο, βουρκώσαμε. Όμως, ήταν κάτι που έπρεπε να καταγραφεί.

[ads1]

Υπήρξε κάποια σκηνή που τελικά δεν μπήκε στην ταινία αλλά σε σημάδεψε;

Όχι. Αξιοποιήθηκε το μεγαλύτερο μέρος του υλικού που τραβήχτηκε, οπότε δεν υπήρξε κάποια σκηνή που να με σημάδεψε και τελικά να έμεινε εκτός του ντοκιμαντέρ.

Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετώπισες στην παραγωγή;

Η μεγαλύτερη δυσκολία ήταν ότι το ντοκιμαντέρ έπρεπε να υλοποιηθεί παράλληλα με την πρωινή μου εργασία και ουσιαστικά μετά το πέρας αυτής, καθώς εργάζομαι στο τμήμα μάρκετινγκ μιας εταιρείας. Οι περισσότεροι ντοκιμαντερίστες δεν ζούμε από τις ταινίες μας, το κάνουμε ως δεύτερη δουλειά, στον ελεύθερο μας χρόνο.

Πόσο επηρέασαν οι πραγματικές συνθήκες προπόνησης το αποτέλεσμα;

Επηρέασαν καθοριστικά το αποτέλεσμα, γιατί δεν ήθελα να ωραιοποιήσω τίποτα. Οι πραγματικές συνθήκες προπόνησης αποκαλύπτουν από μόνες τους τις δυσκολίες, τις ελλείψεις και την καθημερινή μάχη αυτών των αθλητών. Νομίζω πως αυτά τα πλάνα έδωσαν στην ταινία αμεσότητα, αυθεντικότητα και μεγαλύτερη συναισθηματική δύναμη.

Τι σε εξέπληξε περισσότερο σε αυτή τη διαδρομή;

Με εξέπληξε η δύναμη της ψυχής της και το πώς ενώ έπεφτε, ξανασηκωνόταν, μέσα και έξω από το ταπί. Με συγκλόνισε το μεγαλείο της ψυχής αυτών των αθλητών, που βρίσκονται αντιμέτωποι με τόσο δύσκολες συνθήκες και παρ’ όλα αυτά, βγαίνουν νικητές.

Πώς διαχειρίστηκες τη λεπτή γραμμή ανάμεσα στην καταγραφή και την παρέμβαση;

Έχω διαπιστώσει ότι τα τελευταία χρόνια, σε αρκετά φεστιβάλ ντοκιμαντέρ, υπάρχει μια τάση να ενσωματώνονται όλο και περισσότερα στοιχεία μυθοπλασίας. Προσωπικά, παρεμβαίνω μόνο όταν η ιστορία δεν οδηγεί κάπου ή όταν υπάρχει αμηχανία. Υπάρχουν στιγμές που μια μικρή παρέμβαση μπορεί να «ξεκλειδώσει» τον πρωταγωνιστή και να αποδώσει κάτι πιο ουσιαστικό. Στην περίπτωση της Μαρίας, αυτό λειτούργησε.

[ads2]

Πόσο σημαντικό ήταν για σένα να δείξεις και την «εκτός ταπί» ζωή;

Ήταν πολύ σημαντικό. Για να είμαι ειλικρινής, θα ήθελα ακόμη περισσότερο υλικό και περισσότερα γυρίσματα από την προσωπική της ζωή. Ωστόσο, νομίζω πως ως έναν βαθμό, το πετύχαμε.

Τι ρόλο έπαιξε το μοντάζ στην τελική αφήγηση;

Το μοντάζ της ταινίας το έκανε ο αγαπημένος φίλος και εξαιρετικός επαγγελματίας Νίκος Καλλιπολίτης. Δεν σας κρύβω ότι όλη αυτή η διαδικασία συνεργασίας μαζί του υπήρξε ένα πραγματικό σχολείο για μένα. Το μοντάζ παίζει τον πιο καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη μιας ιστορίας. Ο Νίκος ανέτρεψε την αφήγηση με υποδειγματικό τρόπο, κάτι που εγώ δεν θα μπορούσα να κάνω ποτέ μόνος μου.

Πόσο άλλαξε η αρχική σου ιδέα μέχρι την ολοκλήρωση της ταινίας;

Η ιστορία εξελίχθηκε ακριβώς όπως την είχαμε φανταστεί μέχρι το σημείο του αρχικού αποκλεισμού της Μαρίας από τους Ολυμπιακούς Αγώνες. Εκεί, όλα ανατράπηκαν, ουσιαστικά βρεθήκαμε μπροστά στο ενδεχόμενο να μην υπάρχει πια ντοκιμαντέρ. Ο αποκλεισμός της Λευκορωσίδας και η ανακουφιστική τελική πρόκριση της Μαρίας στους Ολυμπιακούς Αγώνες έδωσαν ξανά συνέχεια και ζωή στο ντοκιμαντέρ, ώστε να ολοκληρωθεί.

Τι θεωρείς ότι αποκαλύπτει αυτή η ιστορία για τον ελληνικό αθλητισμό;

Φέρνει στην επιφάνεια τα διαχρονικά προβλήματα, την έλλειψη υποδομών, αλλά και τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι αθλητές μας. Δυστυχώς, ζούμε σε μια χώρα όπου ο πολιτισμός και ο αθλητισμός αντιμετωπίζονται από την πολιτεία ως πολυτέλεια.

Πιστεύεις ότι η ταινία λειτουργεί και ως κοινωνικό σχόλιο;

Συνειδητά, και σε αρκετά σημεία, προσπάθησα να τονίσω, μέσα από συμβολισμούς, τη θέση της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία, την εγκατάλειψη από την πολιτεία ενός τόσο ενδιαφέροντος αθλήματος, αλλά και ζητήματα που αναδεικνύονται μέσα από τη χρήση των εθνικών συμβόλων.

[ads3]

Πώς βλέπεις τη θέση της γυναικείας πάλης σήμερα στην Ελλάδα;

Υπάρχει αγωνιστική παρουσία της γυναικείας πάλης, όμως η κλίμακα της παραμένει μικρή σε σχέση με άλλα αθλήματα, αλλά και σε σύγκριση με την ανδρική πάλη. Βρίσκεται σε καλύτερη θέση από ό,τι στο παρελθόν, ωστόσο εξακολουθεί να χρειάζεται μεγαλύτερη προβολή, περισσότερα σωματεία, καλύτερη δουλειά στις μικρές ηλικίες και ουσιαστικότερη υποστήριξη, ώστε να φτάσουμε σε υψηλό επίπεδο, όπως συμβαίνει σε άλλες χώρες.

Τι θα ήθελες να αλλάξει μετά την προβολή αυτού του ντοκιμαντέρ;

Θα ήθελα να υπάρξει μια πραγματική ολυμπιακή ομάδα γυναικών, με δικό της προπονητικό κέντρο, με προπονητές, φυσιοθεραπευτές, αλλά και με οικονομική στήριξη για τα παιδιά που κάνουν προετοιμασία, ώστε να μη χρειάζεται να εγκαταλείπουν το άθλημα για να βρουν μια δουλειά απλώς για να επιβιώσουν. Έχω δει αρκετά ταλέντα να εγκαταλείπουν για βιοποριστικούς λόγους. Χρειάζεται ξεκάθαρο όραμα και στρατηγική, κάτι που δυστυχώς, δεν βλέπω να υπάρχει αυτή τη στιγμή.

Υπήρξε στιγμή που αμφισβήτησες την πορεία της ταινίας;

Ναι, όταν η Μαρία δεν προκρίθηκε αρχικά, γιατί σε όλη την ταινία ο στόχος ήταν οι Ολυμπιακοί Αγώνες στο Παρίσι. Εκεί απογοητεύτηκα πολύ και σχεδόν εγκατέλειψα το ντοκιμαντέρ.

Πόσο σε επηρέασε προσωπικά αυτή η εμπειρία;

Με κάθε ντοκιμαντέρ που ολοκληρώνω, κάτι αλλάζει μέσα μου. Με μαθαίνει να βλέπω τον κόσμο με ταπεινότητα και σεμνότητα. Το μεγαλείο της ψυχής κάποιων ανθρώπων και η αναζήτηση της αλήθειας τους με κάνουν πιο ανοιχτό σε ιδέες και σε νέες αντιλήψεις.

Αν γύριζες ξανά το ντοκιμαντέρ, τι θα έκανες διαφορετικά;

Ναι, θα άλλαζα κάποια πράγματα. Σίγουρα δεν θα είχα τόσες συνεντεύξεις. Θα προσπαθούσα να αφήσω την ιστορία να εξελιχθεί με λιγότερες επεξηγήσεις για το άθλημα και θα επικεντρωνόμουν περισσότερο στην προσωπικότητα των πρωταγωνιστών μέσω της δημιουργικής παρατήρησης.

Τι θα ήθελες να νιώσει ο θεατής στο τέλος;

Αυτό που ήθελα να νιώσει ο θεατής, νομίζω πως η ταινία το πέτυχε: συγκίνηση, θαυμασμό για τη γυναίκα, την αθλήτρια, την παλαίστρια.