Μια pinhole κάμερα από φρέσκια ζύμη παράγει κανονικά ασπρόμαυρα αρνητικά και επαναφέρει τη συζήτηση στις βασικές αρχές της φωτογραφίας.
Ο Ιταλός φωτογράφος Paride Ambrogi, που ζει στο Βερολίνο, κατασκεύασε τη Ravihole, μια λειτουργική pinhole κάμερα από ζυμαρικά η οποία εκθέτει φωτογραφικό χαρτί με τη μέθοδο της οπής. Το πρότζεκτ παρουσιάστηκε σε έκθεση με θέμα την ιταλική κουλτούρα ζυμαρικών και απέδειξε στην πράξη ότι δεν πρόκειται για εικαστικό τέχνασμα αλλά για κανονικό φωτογραφικό εργαλείο.
Το ερώτημα ήταν τεχνικό: μπορεί μια ζύμη να γίνει αρκετά αδιαφανής ώστε να λειτουργήσει ως σώμα pinhole κάμερας; Οι πρώτες δοκιμές έδειξαν έντονες διαρροές φωτός και χαμηλή αντίθεση στα αρνητικά. Η λύση βρέθηκε με την προσθήκη φυτικού άνθρακα, δημιουργώντας μαύρη ζύμη με αυξημένη απορρόφηση φωτός.
[ads1]
Η κατασκευή βασίζεται στην κλασική αρχή της pinhole φωτογραφίας. Ένα μικροσκοπικό άνοιγμα σε λεπτό μεταλλικό δίσκο λειτουργεί ως οπτικό σύστημα, χωρίς φακό. Στο εσωτερικό τοποθετείται φωτογραφικό χαρτί κομμένο κυκλικά, το οποίο καταγράφει την εικόνα με μεγάλους χρόνους έκθεσης.
Η ζύμη ανοίγεται σε φύλλο πάχους περίπου πέντε χιλιοστών και τοποθετείται πάνω σε μπολ που λειτουργεί ως καλούπι. Μετά από πολυήμερο στέγνωμα, το υλικό σκληραίνει αρκετά ώστε να διατηρεί το σχήμα του και να συγκρατεί την οπή.
Η στεγανότητα αποδείχθηκε το πιο κρίσιμο στάδιο. Μικρορωγμές ή ατέλειες στη σύνδεση των φύλλων οδηγούσαν σε γκρίζα, «ξεπλυμένα» αρνητικά. Η τελική εκδοχή απέδωσε καθαρότερα αποτελέσματα με εμφανή τονικότητα.
Τα τελικά καρέ έχουν όλα τα χαρακτηριστικά της pinhole αισθητικής: έντονη βινιετάρισμα, απαλές άκρες, ανεστραμμένη προοπτική και αίσθηση ονειρικής απόδοσης. Η παραμόρφωση δεν αποτελεί σφάλμα αλλά μέρος της οπτικής γλώσσας της τεχνικής.
[ads2]
Η Ravihole στερεώνεται σε ξύλινη βάση και κρεμιέται με βελόνα ώστε να παραμένει σταθερή και ευθυγραμμισμένη. Η σταθερότητα είναι απαραίτητη, καθώς οι χρόνοι έκθεσης είναι μεγάλοι και κάθε κίνηση καταγράφεται.
Το φωτογραφικό χαρτί τοποθετείται και στερεώνεται σε σκοτεινό θάλαμο, ενώ το άνοιγμα της οπής σφραγίζεται με μικρό κομμάτι φρέσκιας ζύμης μέχρι τη στιγμή της λήψης. Η διαδικασία απαιτεί ακρίβεια, υπομονή και αποδοχή της ατέλειας.
Η διάρκεια ζωής της κατασκευής είναι περιορισμένη. Καθώς η ζύμη ξηραίνεται πλήρως, γίνεται εύθραυστη και μπορεί να ραγίσει, γεγονός που σημαίνει ότι η χρήση της πρέπει να γίνει σχετικά άμεσα μετά την ολοκλήρωση.
Φωτογραφία χωρίς φακό
Η Ravihole λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η φωτογραφία δεν ταυτίζεται με την τεχνολογία αιχμής. Μια pinhole κάμερα δεν χρειάζεται φακό, ηλεκτρονικά ή επεξεργασία. Χρειάζεται φως, οπή και ευαίσθητη επιφάνεια.
Σε μια περίοδο όπου η συζήτηση επικεντρώνεται σε ανάλυση και αλγορίθμους, ένα σώμα από ζυμαρικά που παράγει εικόνα μεταφέρει το ενδιαφέρον στη θεμελιώδη σχέση φωτός και χρόνου.
Ο Ambrogi δηλώνει ότι αντιμετωπίζει τη διαδικασία όπως το μαγείρεμα: μεθοδικά και με σεβασμό στο υλικό. Το τελικό τύπωμα, όπως και ένα πιάτο ζυμαρικών, είναι αποτέλεσμα χειρωνακτικής φροντίδας.
Το επόμενο βήμα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι μεγαλύτερες κατασκευές και διαφορετικά σχήματα. Το ζητούμενο δεν είναι η αντοχή στον χρόνο, αλλά το πού μπορεί να φτάσει η υλικότητα της pinhole φωτογραφίας όταν απαλλαγεί από τα συμβατικά όρια.
[ads1]
Οδηγίες κατασκευής Ravihole (pinhole κάμερα από φρέσκια ζύμη)
Πρώτες ύλες
- Αλεύρι σίτου: περίπου 1 κιλό (σύνολο)
- Αυγά: περίπου 10 μεσαία
- Δισκία φυτικού άνθρακα: περίπου 20 (για τη μαύρη ζύμη)
- Νερό: μικρή ποσότητα (κυρίως για «κόλληση» και σφράγισμα)
Εργαλεία και αντικείμενα
- Μπολ ανάμειξης
- Πλάστης ή μηχανή ζυμαρικών
- Μεμβράνη τροφίμων
- Κοφτερό κοπίδι / ξυραφάκι / νυστέρι / πολύ κοφτερό μαχαίρι
- Ένα μπολ (ως καλούπι και οδηγός κοπής)
- Λεπτό μεταλλικό κομμάτι από κουτάκι αλουμινίου (για την οπή)
- Καρφίτσα ή λεπτή βελόνα (για να ανοίξεις την οπή)
- Μικρό πινέλο ή δάχτυλα (για να περνάς λίγο νερό)
- Σκοτεινός θάλαμος ή φορητός σκοτεινός θάλαμος (για φόρτωμα/ξεφόρτωμα)
- Φωτογραφικό χαρτί
- Προαιρετικά: λίγο αλεύρι για πασπάλισμα
- Ξύλινη σανίδα (βάση)
- Στήριγμα για τρίποδο (tripod mount)
- Μια βελόνα/καρφίτσα για την ανάρτηση της κάμερας στη βάση
Βήμα-βήμα
- Φτιάξε την pinhole “οπή-φακό” από μέταλλο
Κόψε έναν κυκλικό δίσκο αλουμινίου από κουτάκι (περίπου 3–4 εκ.). Με μια καρφίτσα άνοιξε προσεκτικά μια πολύ μικρή οπή στο κέντρο. Κράτησέ τον για αργότερα. - Ετοίμασε δύο ζύμες: μία κλασική και μία μαύρη
Φτιάξε 500g κλασική ζύμη και 500g μαύρη ζύμη. Για την κλασική ζύμη, κράτα περίπου αναλογία 100g αλεύρι προς 1 μεσαίο αυγό.
Για τη μαύρη, πρόσθεσε φυτικό άνθρακα (ενδεικτικά ~10 δισκία ανά 500g αλεύρι) και ζύμωσε μέχρι να ομογενοποιηθεί. - Ξεκούραση στο ψυγείο
Τύλιξε τις ζύμες με μεμβράνη και άφησέ τες στο ψυγείο για τουλάχιστον 30 λεπτά. - Άνοιγμα φύλλων
Άνοιξε κάθε ζύμη ξεχωριστά σε φύλλο. Στόχος είναι πάχος γύρω στα 5 χιλιοστά και επιφάνεια αρκετή ώστε να «αγκαλιάσει» ένα ανεστραμμένο μπολ, αφήνοντας επιπλέον περιθώριο. - Στρώσε τα δύο φύλλα μαζί
Βάλε το ένα φύλλο πάνω στο άλλο. Αν δεν κολλάνε, άλειψε ελάχιστο νερό ανάμεσα στα φύλλα για να «δέσουν». - Μορφοποίηση πάνω στο καλούπι
Γύρισε το μπολ ανάποδα και κάθισε τη διπλή ζύμη από πάνω (με τη φωτεινή πλευρά προς τα έξω, αν θες το εσωτερικό να είναι το μαύρο). - Άνοιγμα για την οπή
Κόψε μια μικρή τρύπα στο κέντρο, όσο χρειάζεται για να χωρέσει ο μεταλλικός δίσκος με την οπή. Έπειτα κόψε γύρω από το μπολ αφήνοντας «ζώνη ασφαλείας» 4–5 εκ. περιθώριο ζύμης. - Ενίσχυσε το σημείο της οπής
Βγάλε προσεκτικά το «κέλυφος» από το μπολ και γύρισέ το. Από υπολείμματα ζύμης κόψε ένα δαχτυλίδι. Βάλε τον μεταλλικό δίσκο στη θέση του και «κλείδωσέ» τον με το δαχτυλίδι ζύμης πιέζοντας απαλά. Αν χρειάζεται, χρησιμοποίησε ελάχιστο νερό ως συγκολλητικό. - Φτιάξε το “καπάκι/φορέα” για το φωτογραφικό χαρτί
Με οδηγό το ίδιο μπολ, κόψε έναν κυκλικό δίσκο από ζύμη που θα λειτουργήσει ως στοιχείο στήριξης/πίσω μέρος. Άφησέ τον να στεγνώσει στην άκρη. - Ετοίμασε λωρίδες ζύμης για το τελικό στήσιμο
Από την υπόλοιπη ζύμη κόψε λωρίδες πλάτους 2–3 εκ. και μήκους περίπου 30 εκ. Τύλιξέ τες σε μεμβράνη και βάλ’ τες στο ψυγείο (θα χρειαστούν «φρέσκες» αργότερα για να κολλήσουν). - Μερικό στέγνωμα και διακόσμηση
Άφησε το κέλυφος να σταθεί 1–2 ημέρες. Μετά μπορείς να δουλέψεις τις άκρες (υφή/σχέδιο). Κάνε μια μικρή τρύπα σε μία γωνία: θα χρησιμεύσει για να κρεμαστεί η κάμερα στη βάση. Κάλυψε χαλαρά με μεμβράνη για πιο ομοιόμορφο στέγνωμα. - Τελικό στέγνωμα
Όταν το κέλυφος «κρατάει», αφαίρεσε προσεκτικά το μπολ από κάτω και άφησέ το να στεγνώσει μερικές ακόμη ημέρες. Σε περίπου 5–7 ημέρες, το σώμα πρέπει να είναι αρκετά άκαμπτο. - Κόψε το φωτογραφικό χαρτί
Σε σκοτεινό θάλαμο, κόψε το χαρτί κυκλικά χρησιμοποιώντας το μπολ ως οδηγό. - Φόρτωσε το χαρτί στην κάμερα
Πάντα σε σκοτεινό θάλαμο, στερέωσε το χαρτί στην εσωτερική (μαύρη) πλευρά με τις φρέσκες λωρίδες ζύμης από το ψυγείο. Αν χρειαστεί, βάλε ελάχιστο νερό για να «πιάσει». - Σφράγισε την οπή μέχρι τη λήψη
Στερέωσε το «καπάκι» στη θέση του με τις ίδιες λωρίδες ζύμης και κλείσε την οπή με ένα μικρό κομμάτι φρέσκιας ζύμης ώστε να λειτουργεί σαν αυτοσχέδιο κλείστρο. - Φτιάξε βάση και στήσε τη Ravihole
Βίδωσε στήριγμα τριπόδου σε ξύλινη σανίδα. Τοποθέτησε μια βελόνα/καρφίτσα σε σημείο που θα «κρατάει» σωστά την κάμερα. Κρέμασε τη Ravihole από την τρύπα που έχεις ανοίξει στην άκρη, ώστε να μένει σταθερή και ευθυγραμμισμένη. - Λήψη
Άνοιξε το «κλείστρο» (αφαίρεσε το κομμάτι ζύμης που κλείνει την οπή) για τον χρόνο έκθεσης που χρειάζεσαι και μετά ξανακλείσε. Δούλεψε σχετικά γρήγορα συνολικά: με το πέρασμα του χρόνου το υλικό θα στεγνώσει περισσότερο και θα γίνει εύθραυστο.
Σημεία που κάνουν τη διαφορά
- Φωτοστεγανότητα: οι διαρροές φωτός είναι το Νο1 πρόβλημα. Έλεγξε ενώσεις/ρωγμές πριν φορτώσεις χαρτί.
- Μαύρη ζύμη: ο φυτικός άνθρακας βοηθά στην απορρόφηση και στη μείωση των διαρροών.
- Σταθερότητα: επειδή οι εκθέσεις είναι μεγάλες, η βάση/ανάρτηση πρέπει να είναι στιβαρή.
