Δημοσιογράφοι και καμεραμάν στο στόχαστρο: έτσι καλύφθηκε το πιο επικίνδυνο ρεπορτάζ

Summary

• Το CNN περπάτησε σε τμήμα του λεγόμενου «Δρόμου της Ζωής» στο ανατολικό μέτωπο της Ουκρανίας
• Το συνεργείο και οι Ουκρανοί συνοδοί του δέχθηκαν τουλάχιστον 14 επιθέσεις drones ή πολύ κοντινές επαφές σε πέντε ώρες
• Δύο ρωσικά drones καταρρίφθηκαν με τυφέκια και καραμπίνα πάνω από τον δρόμο
• Οι Ουκρανοί στρατιώτες κινούνται πλέον κυρίως πεζή, ενώ τον ανεφοδιασμό αναλαμβάνουν μικρά ρομποτικά οχήματα
• Τα προστατευτικά δίχτυα πάνω από τους δρόμους βοηθούν απέναντι στα FPV drones, αλλά περιορίζουν την κίνηση του πεζικού
• Τα drones οπτικής ίνας παρακάμπτουν τις παρεμβολές και αυξάνουν την πίεση σε όλο το μέτωπο
• Το κόστος της οπτικής ίνας έχει εκτοξευθεί και για τις δύο πλευρές

Για το συνεργείο του CNN, η κάλυψη του πολέμου στην ανατολική Ουκρανία μετατράπηκε σε μια πεντάωρη δοκιμασία επιβίωσης κάτω από συνεχή απειλή ρωσικών drones.

Το ρεπορτάζ καταγράφει την εμπειρία δημοσιογράφου, καμεραμάν και συνοδών στρατιωτών που περπάτησαν σε τμήμα του λεγόμενου «Δρόμου της Ζωής», ενός κρίσιμου οδικού άξονα ανεφοδιασμού από τη Ντρουζκίβκα προς την Κοστιαντίνιβκα. Εκεί, ακόμη και μια σύντομη διαδρομή ανάμεσα σε δύο ουκρανικές θέσεις αποδείχθηκε εξαιρετικά επικίνδυνη, με το συνεργείο να βιώνει από κοντά τον τρόπο με τον οποίο τα drones κυνηγούν κάθε κίνηση στο ανοιχτό πεδίο.

Η σημασία της μαρτυρίας αυτής είναι ότι δεν περιγράφει αφηρημένα τη νέα μορφή του πολέμου, αλλά τη δείχνει μέσα από το βλέμμα όσων βρίσκονται εκεί για να τη μεταδώσουν. Το συνεργείο δεν παρατηρεί απλώς τις εξελίξεις. Αναγκάζεται να τρέξει, να διασπαστεί, να καλυφθεί και να συνεχίσει την καταγραφή μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η παρουσία κάμερας δεν προσφέρει καμία προστασία απέναντι στα drones.

Η πρώτη επαφή με τα drones ήρθε μέσα σε λίγα λεπτά

Λίγο μετά την έναρξη της περιπολίας, το συνεργείο άκουσε τον χαρακτηριστικό βόμβο από drone πάνω από τον δρόμο. Οι Σάσα και Κόστα, που συνόδευαν την αποστολή, άνοιξαν πυρ από το ανοιχτό οδόστρωμα και πέτυχαν τον στόχο. Το εκρηκτικό φορτίο του drone εξερράγη στην άσφαλτο περίπου 150 μέτρα μακριά, επιβεβαιώνοντας από την πρώτη στιγμή ότι η πορεία δεν θα ήταν μια απλή μετακίνηση σε ζώνη μάχης, αλλά μια διαρκής προσπάθεια αποφυγής θανάσιμων χτυπημάτων.

Ο ήχος από επερχόμενα drones ενεργοποίησε αμέσως πυρά από Ουκρανούς στρατιώτες που ήταν κρυμμένοι μέσα σε δασική βλάστηση και κατεστραμμένα σπίτια. Το συνεργείο του CNN έτρεξε να καλυφθεί σε μια αυλή, ενώ οι συνοδοί του προσπαθούσαν να εντοπίσουν αν υπήρχε ορατός στόχος στον γκρίζο ουρανό. Για τον δημοσιογράφο και τον καμεραμάν, η καταγραφή των γεγονότων γινόταν ταυτόχρονα με την ανάγκη να σωθούν οι ίδιοι.

Η κάμερα συνέχισε να γράφει ενώ η ομάδα διασπάστηκε

Μία από τις πιο χαρακτηριστικές λεπτομέρειες του ρεπορτάζ είναι ότι η ομάδα αναγκάστηκε να χωριστεί έπειτα από προειδοποιήσεις μέσω ασυρμάτου. Ο λόγος ήταν απλός και σκληρός: μια συγκέντρωση ανθρώπων σε ανοιχτό δρόμο αποτελεί ελκυστικό στόχο για Ρώσο χειριστή drone. Η φυσική ανθρώπινη αντίδραση να μείνει κανείς κοντά στους άλλους αντιστρέφεται σε αυτό το πεδίο μάχης. Η επιβίωση απαιτεί να απομακρυνθείς από τους υπόλοιπους.

Για ένα τηλεοπτικό συνεργείο αυτή η συνθήκη αλλάζει πλήρως και τον τρόπο κάλυψης. Ο δημοσιογράφος δεν βρίσκεται απλώς δίπλα στην ιστορία. Τρέχει μαζί της. Ο καμεραμάν δεν απαθανατίζει μια σκηνή από ασφαλή θέση, αλλά κινείται σε χώρο όπου κάθε βήμα μπορεί να προκαλέσει νέο κύκλο πυρών ή να τραβήξει την προσοχή ενός drone που περιμένει χαμηλά για οποιαδήποτε κίνηση.

Η στιγμή που το drone πέρασε πάνω από τα κεφάλια τους

Σε μία από τις πιο έντονες σκηνές, ένα drone πέταξε ακριβώς πάνω από τα κεφάλια της ομάδας. Ο Σάσα και ο Μπόχνταν άνοιξαν πυρ, χρησιμοποιώντας τυφέκια από μεγαλύτερη απόσταση και καραμπίνα όταν το drone πλησίασε αρκετά. Το μη επανδρωμένο αεροσκάφος κατέρρευσε χωρίς να εκραγεί, με τις έλικες να συνεχίζουν να γυρίζουν καθώς έπεφτε στο οδόστρωμα.

Για το συνεργείο, αυτή δεν ήταν απλώς μια εντυπωσιακή πολεμική εικόνα. Ήταν μια στιγμή άμεσου κινδύνου, σε απόσταση αναπνοής. Ο Νικ Πέιτον Γουόλς σημείωσε ότι το drone ενδέχεται να ήταν αναγνωριστικό, αλλά η κυκλική του κίνηση ήταν τυπική για ρωσική επιθετική αποστολή. Ο Σάσα πέταξε τα συντρίμμια στη βλάστηση για να παραμείνει ανοιχτός ο δρόμος, καθώς ακόμη και μέσα σε αυτές τις συνθήκες η διαδρομή έπρεπε να μείνει λειτουργική για όποιο όχημα επιχειρούσε να περάσει.

Η διαδρομή ήταν γεμάτη ίχνη από πρόσφατους θανάτους

Κατά τη διάρκεια της πορείας, το συνεργείο πέρασε δίπλα από τα καμένα απομεινάρια ενός αγροτικού οχήματος που είχε χτυπηθεί δύο ημέρες νωρίτερα. Σε εκείνη την επίθεση είχε σκοτωθεί ο υπολοχαγός της μονάδας, Ρόμαν. Η εικόνα αυτή έδινε στο ρεπορτάζ μια ακόμη πιο βαριά διάσταση: ο κίνδυνος δεν ήταν θεωρητικός, ούτε μακρινός. Βρισκόταν μπροστά στα μάτια τους, πάνω στον ίδιο δρόμο που περπατούσαν.

Μέχρι την επιστροφή, το συνεργείο είχε καταγράψει τουλάχιστον 14 επιθέσεις drones ή πολύ κοντινές επαφές μέσα σε πέντε ώρες. Και όλα αυτά συνέβησαν σε τμήμα δρόμου που θεωρούνταν σχετικά ασφαλέστερο από την πρώτη γραμμή των χαρακωμάτων. Η εμπειρία του δημοσιογράφου και του καμεραμάν δείχνει πόσο περιορισμένη είναι πλέον η έννοια της «ασφαλούς πρόσβασης» σε τέτοιες αποστολές.

Το συνεργείο κατέγραψε και το πώς αλλάζει το ίδιο το μέτωπο

Το ρεπορτάζ δεν περιορίζεται στον φόβο της στιγμής. Καταγράφει και το πώς έχει αλλάξει το πεδίο μάχης. Οι εξαντλημένοι Ουκρανοί στρατιώτες που συναντά το συνεργείο βγαίνουν από την πρώτη γραμμή και κινούνται πεζή, ενώ τον εξοπλισμό τους ακολουθεί ένα μικρό ρομποτικό όχημα εδάφους. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει μια βαθύτερη αλλαγή: τα οχήματα δεν θεωρούνται πια ασφαλής επιλογή σε περιοχές όπου τα drones παραμονεύουν διαρκώς.

Για τον δημοσιογράφο και τον καμεραμάν, η καταγραφή αυτής της σκηνής λειτουργεί σχεδόν ως επιβεβαίωση της νέας πραγματικότητας. Οι στρατιώτες δεν χρησιμοποιούν αυτά τα μέσα πειραματικά ή περιστασιακά. Τα χρησιμοποιούν επειδή η παραδοσιακή κίνηση με όχημα έχει γίνει υπερβολικά επικίνδυνη. Η κάμερα, έτσι, αποτυπώνει όχι μόνο τον φόβο, αλλά και την αναγκαστική προσαρμογή ενός ολόκληρου στρατού.

Τα δίχτυα και τα δέντρα αλλάζουν ακόμη και τη λογική του ρεπορτάζ

Στον δρόμο υπάρχουν εκτεταμένα προστατευτικά δίχτυα πάνω από το οδόστρωμα, σχεδιασμένα για να εμποδίζουν FPV drones να πέσουν πάνω σε οχήματα. Όμως, όπως φάνηκε και στην πράξη, αυτά τα δίχτυα δεν διευκολύνουν όποιον κινείται πεζή. Αν ακουστεί drone, η φυσική και αναγκαία αντίδραση είναι να τρέξει κανείς προς τα δέντρα, εκεί όπου το drone δεν μπορεί να κινηθεί εύκολα. Αν όμως το δίχτυ βρίσκεται ανάμεσα στον άνθρωπο και στη βλάστηση, τότε η διαφυγή δυσκολεύει.

Για το συνεργείο αυτό μεταφράζεται σε έναν ακόμη περιορισμό. Η κάλυψη των γεγονότων δεν απαιτεί μόνο προσοχή απέναντι στις επιθέσεις, αλλά και γρήγορη κατανόηση του ίδιου του χώρου: από πού μπορεί κανείς να φύγει, πού μπορεί να κρυφτεί, ποιο σημείο είναι παγίδα. Η δημοσιογραφική αποστολή γίνεται άσκηση τακτικής επιβίωσης.

Η τεχνολογία του πολέμου καθορίζει και την πρόσβαση των δημοσιογράφων

Ένας από τους βασικούς παράγοντες που κάνουν τόσο επικίνδυνη αυτή τη διαδρομή είναι η χρήση drones με καλώδιο οπτικής ίνας. Σε αυτή την περίπτωση, το drone δεν εξαρτάται από ραδιοσήμα, άρα δεν επηρεάζεται από τις κλασικές ηλεκτρονικές παρεμβολές. Αυτό σημαίνει ότι η απειλή μπορεί να παραμένει παρούσα ακόμη και εκεί όπου παλαιότερα υπήρχε ελπίδα προστασίας μέσω παρεμβολών.

Για όσους καλύπτουν τον πόλεμο επί τόπου, η τεχνολογική αυτή εξέλιξη έχει πρακτική συνέπεια: το παράθυρο ασφαλούς μετακίνησης μικραίνει ακόμη περισσότερο. Το συνεργείο του CNN βρέθηκε σε ένα περιβάλλον όπου ο εχθρός δεν χρειαζόταν απλώς να εντοπίσει κίνηση, αλλά μπορούσε να διατηρεί συνεχή έλεγχο ενός δρόμου για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Τι πιστεύουμε

Η αξία αυτού του ρεπορτάζ είναι ότι φέρνει στο προσκήνιο όχι μόνο την εμπειρία των στρατιωτών, αλλά και τον πραγματικό κίνδυνο που αναλαμβάνει ένα δημοσιογραφικό συνεργείο όταν επιλέγει να βρεθεί στο πεδίο. Ο δημοσιογράφος και ο καμεραμάν δεν λειτουργούν εδώ ως αποστασιοποιημένοι παρατηρητές. Βρίσκονται μέσα στην ίδια απειλή, ακολουθούν τις ίδιες διαδρομές διαφυγής και εξαρτώνται από τις ίδιες αποφάσεις δευτερολέπτων με όσους συνοδεύουν. Αυτό δίνει στο τελικό υλικό μια βαρύτητα που δεν προκύπτει μόνο από τις εικόνες, αλλά από το γεγονός ότι καταγράφηκαν με πραγματικό προσωπικό ρίσκο.