• Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ζητά από το TikTok να απενεργοποιήσει το άπειρο scroll και να αλλάξει βασικά στοιχεία σχεδιασμού.
• Ο εθιστικός σχεδιασμός αντιμετωπίζεται πλέον ως επιβλητός συστημικός κίνδυνος βάσει του DSA.
• Facebook και Instagram βρίσκονται επίσης υπό έρευνα για παρόμοια ζητήματα.
• Το αποτέλεσμα της υπόθεσης μπορεί να διαμορφώσει νέα πρότυπα για όλες τις μεγάλες πλατφόρμες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει μέτωπο με τον ίδιο τον σχεδιασμό των κοινωνικών δικτύων, επιχειρώντας να περιορίσει πρακτικές που ενισχύουν τον εθισμό των χρηστών.
Για πρώτη φορά, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρεμβαίνει άμεσα στη δομή μιας πλατφόρμας, ζητώντας από το TikTok να απενεργοποιήσει το άπειρο κύλισμα, να επιβάλει αυστηρά διαλείμματα χρόνου οθόνης και να τροποποιήσει τα συστήματα προτάσεων περιεχομένου. Η κίνηση αφορά κυρίως την προστασία ανηλίκων και βασίζεται στην εκτίμηση ότι ο σχεδιασμός της υπηρεσίας δημιουργεί εθιστικά μοτίβα χρήσης.
Η υπόθεση αυτή δεν αφορά μόνο το TikTok. Αποτελεί την πρώτη σαφή τοποθέτηση της Επιτροπής για τον σχεδιασμό κοινωνικής πλατφόρμας στο πλαίσιο του Κανονισμού για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (Digital Services Act – DSA) και ενδέχεται να διαμορφώσει νέα πρότυπα για ολόκληρη τη βιομηχανία.
[ads1]
Η Επιτροπή έχει χαρακτηρίσει τον σχεδιασμό του TikTok επικίνδυνο για την ψυχική υγεία των χρηστών, ιδιαίτερα των παιδιών. Η εταιρεία έχει πλέον τη δυνατότητα να εξετάσει τα στοιχεία και να υπερασπιστεί τις πρακτικές της, ενώ έχει ήδη δηλώσει ότι θα αμφισβητήσει τα ευρήματα. Εάν δεν ικανοποιήσει τις απαιτήσεις, αντιμετωπίζει πρόστιμο έως 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών της.
Σύμφωνα με στελέχη της Επιτροπής, είναι η πρώτη φορά που ρυθμιστική αρχή επιχειρεί να ορίσει νομικό πρότυπο για τον εθιστικό σχεδιασμό πλατφορμών. Ουσιαστικά, η «εθιστική σχεδίαση» αντιμετωπίζεται πλέον ως επιβλητός συστημικός κίνδυνος.
Η απόφαση αυτή δημιουργεί προηγούμενο και για άλλες μεγάλες πλατφόρμες. Το Facebook και το Instagram βρίσκονται ήδη υπό έρευνα από τον Μάιο του 2024 για πιθανό εθιστικό χαρακτήρα των υπηρεσιών τους και για κινδύνους που αφορούν ανηλίκους. Οι μηχανισμοί προτάσεων και τα σχεδιαστικά μοτίβα τους εξετάζονται υπό το ίδιο πρίσμα.
Το κρίσιμο ζήτημα είναι ότι ο Κανονισμός απαιτεί από τις μεγάλες πλατφόρμες να αξιολογούν και να μετριάζουν «συστημικούς κινδύνους», χωρίς όμως να ορίζει με ακρίβεια πού βρίσκεται η γραμμή. Με την υπόθεση TikTok, η Επιτροπή δείχνει για πρώτη φορά πού θεωρεί ότι ξεκινά η υπέρβαση.
Τι μπορεί να αλλάξει στην πράξη
Οι παρεμβάσεις δεν είναι απαραίτητα ίδιες για όλες τις πλατφόρμες. Οι ρυθμιστικές αρχές αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο διαφορετικών λύσεων, ανάλογα με το προφίλ κινδύνου και τα μοτίβα χρήσης κάθε υπηρεσίας.
Οι αλλαγές θα μπορούσαν να κυμαίνονται από διαφοροποίηση προεπιλεγμένων ρυθμίσεων, μέχρι πλήρη απαγόρευση συγκεκριμένων σχεδιαστικών στοιχείων ή ενίσχυση του ελέγχου από τον χρήστη. Το άπειρο κύλισμα είναι μόνο ένα παράδειγμα. Οι ειδοποιήσεις, για παράδειγμα, μπορεί να αξιολογούνται διαφορετικά ανάλογα με το αν αφορούν προσωπικά μηνύματα ή ειδοποιήσεις για ζωντανές μεταδόσεις.
[ads2]
Η διαδικασία δεν θα είναι άμεση. Το TikTok θα εξετάσει τα στοιχεία και θα επιχειρήσει να διαπραγματευτεί λύση, κάτι που μπορεί να διαρκέσει μήνες ή και περισσότερο. Σε άλλη υπόθεση εφαρμογής του ίδιου Κανονισμού, χρειάστηκε πάνω από ένας χρόνος από τα προκαταρκτικά ευρήματα μέχρι την τελική διαπίστωση μη συμμόρφωσης.
Η εταιρεία ενδέχεται να προτείνει σταδιακές τροποποιήσεις και να επιχειρήσει μια πιο ήπια ρυθμιστική προσέγγιση. Εκτιμάται ότι ίσως χρειαστούν περισσότερες από μία προσπάθειες για να ικανοποιηθούν οι απαιτήσεις των Βρυξελλών.
Το ευρύτερο διακύβευμα είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να μετατρέψει τον «εθισμό στον σχεδιασμό» σε νομικά μετρήσιμο και επιβλητό κριτήριο. Αν αυτό συμβεί, το μοντέλο λειτουργίας που βασίζεται στη μέγιστη παραμονή του χρήστη στην οθόνη ενδέχεται να επαναπροσδιοριστεί.
Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν αν το άπειρο scroll αποτελεί το πρώτο ντόμινο μιας βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο που σχεδιάζονται οι πλατφόρμες που χρησιμοποιούμε καθημερινά.
